Телия В. Н. Вторичная номинация и ее виды // Языковая номинация. Виды наименований



Pdf көрінісі
бет46/97
Дата22.09.2021
өлшемі1.05 Mb.
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   97
тау қойнына ұрланып қана, ұялып қана кіріп келе жатты. Суық 
түксиген  қоңыр  құздардың  бойы  жадырап,  қабағы  да  жылы-
на бастады. Күн сəулесі əуелі алып жоталардың бүйіріне түсіп 
еді,  енді  кəрінің  жонын  сипай,  кеудесіне  қарай  өрледі»  немесе 
«Қалтамда сол тұмарша, аузымда сол қымыздың дəмі, құлағымда 
құлын  даусы,  басқа  дабырдың  бірі  құлағыма  кірмей,  бірталай 


544
Ұлт тұғыры – тілде
адаммаен кемеге келіп міндім» сияқты этносимволдық бірліктер; 
«Өжет көк қырғилар күміс найзағайдай жарқылдап, біресе ағып 
аспанға  шығады,  біресе  көкті  тіліп  төмен  ағады.  Құлдырап 
төмен ағып кеп, қайта шапшиып жоғары кетеді! Əттең əлі аз! 
Тас артып алған машинадай салдыр-гүлдір ауыр «қоңыр алалар» 
ортаға алып, қамай бастаған соң, біздің көк қырғилар сытылып 
шығып,  тағы  кетіп  қалды»; «Сай-сала,  жіңішке  соқпақтармен 
шұбырған босқын «Алқакөл сұламасына» қарай кетіп бара жа-
тыр  (прецедентті  атаулар).  Таланып  қалған  бұралқы  иттей 
(фразеологиялық  тіркес)  артына  бұрылып  арс  етуге  де  шамасы 
жоқ,  əр  тасадан  бір  қылт  етіп  қалады»; «Қосақтала-топтала 
жалт-жұлт  ұшқан  «Катюшаның»  оқтары  көп  көкжалдың 
үйіріндей жөңкіліп, жосылып бергенде бет қаратқан жоқ».
Осындай көркем жүйенің негізінде жүргізілген зерттеу бары-
сында тіл қызметінің коммуникативтік сапасы анықталып, тілдің 
эстетикалық, танымдық-ақпараттық мазмұны оны бүгінгі күнмен 
жалғастырып, тілдің өміршеңдігін дəйектейді. 
Бұл  орайда  тілдің  коммуникативті-прагматикалық  əлеуетін 
бейнелейтін  суреткердің  ішкі  дара  əлемі  мен  философиялық  ұс-
танымын  танытушы  көркем  тəсілдер,  ең  алдымен,  когнитивті 
тетіктер анықтап алуды қажет етеді. Мысалы, тұлып сөзінің тура 
мағынасын, жасалу технологиясы мен оның қолданылу мақсатын 
қазақтың дəстүрлі мəдениеті мен тұрмысын жақсы білетін кез кел-
ген қазақ түсінеді. Ал ақын Ж. Нəжімеденовтің мəтінінде тұлып-
қа  мөңіреу  «өз-өзіңді  алдау»  емес, «жұбату»  деген  концептілік 
жүйе құрайды: 
Тырсиып жатты алдында қара тұлып,
Алдау мен мазақтаудан жаратылып.
Иісі бар сол тұлыпта ботақанның,
Əйтпесе тебер еді нар атылып.
Өзін-өзі жаулаған ел, о, Тəңірі, 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   97




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
Сабақ тақырыбы
жиынтық бағалау
ғылым министрлігі
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
тоқсан бойынша
қызмет стандарты
бекіту туралы
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Әдістемелік кешені
Қазақстан республикасы
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
туралы хабарландыру
жиынтық бағалауға
арналған жиынтық
бағалау тапсырмалары
арналған тапсырмалар
білім беретін
республикасы білім
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
Қазақстан тарихы
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
арналған әдістемелік
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
Қазақ әдебиеті
туралы анықтама
Мектепке дейінгі
мамандығына арналған
нтізбелік тақырыптық
қойылатын жалпы
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
мемлекеттік әкімшілік
болып табылады
оқыту әдістемесі
жалпы конкурс
Реферат тақырыбы
қатысушыларға қойылатын
Қазақстан облысы
әдістемелік ұсыныстар
әдістемелік кешені
тақырыптық жоспар