Табиғаттану ғылымындағы синергетикалық проблемалар



Дата23.12.2021
өлшемі132.11 Kb.
#147079
Байланысты:
ТАБИҒАТТАНУ ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ СИНЕРГЕТИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАР Математика Алгебра 12 апта
ICTwhite paper

ТАБИҒАТТАНУ ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ СИНЕРГЕТИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАР

Орындаған: МАТЕМАТИКА МАМАНДЫҒЫ, АЛГЕБРА ТОБЫ АСҚАРБЕКҚЫЗЫ А., ЕРМАНҰЛЫ А., ЖОЛДАСБЕК А., МҮТИГОЛЛАЕВА Д., РАХЫМБЕКҰЛЫ Д., СЕЙДАХАН Б.


Алматы, 2021

МАЗМҰНЫ

  • Синергетика, энтропия және уақыт;
  • И.Пригожиннің синергетика теориясы;
  • «Бейсызықтық динамика» парадигмасы.

ЭНТРОПИЯ

  • Энтропия түсінігінің енгізілуі қазіргі физиканың концептуалды қайта жарақталуына әкелді. Бұл ұғымды ғылыми айналымға 1965 жылы неміс физигі Р.Клаузиус енгізген. 1950 жылы ағылшын физигі В.Томсонмен бірге ол термодинамиканың екінші бастамасының формулаларын берді

ЭНТРОПИЯ

  • ЭНТРОПИЯ (грек тілінен– термодинамикалық жүйе күйінің функциясы) тепе-теңдік процесінде жүйеге берілген жылу мөлшерінің оның температурасына қатынасына тең болатын өзгеріс. Термодинамиканың екінші заңынан Клаузиус пен Томсон өздігінен жүретін процестердегі энтропияның артуының қайтымсыздығы туралы қорытындыға келді.
  • Осы негізде олар «Әлемнің термиялық өлімі» туралы гипотезаны алға тартты, оған сәйкес әлем тірі организм сияқты дамып, оның соңына еріксіз барады. Мұндай тұжырымды термодинамика шегінен шығатын дүниетаным деп санауға болады.
  • Австрия физигі Л.Больцман және американдық физик-теоретик Дж.Гиббс статистикалық физиканың құрылысын аяқтады, ал энтропия ұғымы жүйенің ретсіздігінің өлшемі ретінде өзінің шынайы мағынасына ие болды, ал бұрын ол тек энергия өлшемі ретінде әрекет етті.

УАҚЫТ

Пригожиннің көзқарасы бойынша хаос пен тәртіп материяға жаңаша қарауды қамтамасыз етеді.

  • Материя «белсенді»;
  • ол қайтымсыз процестерді тудырады, ал қайтымсыз процестер материяны ұйымдастырады.
  • Сонымен физика уақытты өзі үшін қайта ашты. Ньютонның механикасы уақытқа немқұрайлы қарады және сағат циферблатындағы стрелканың айналуы сияқты қайтымды процестерді сипаттады. Қазіргі кезде термодинамиканың екінші заңында пайда болды, ол күрделі өздігінен ұйымдастырылатын жүйелердегі энтропияның қайтымсыз өсуін көрсетеді.

ЭНТРОПИЯ

  • Термодинамика пәнін үш салаға бөлуге болады:

Классикалық теормодинамиканы

Күштер нөлге тең;

Классикалық теормодинамиканы

Күштер нөлге тең;



Термодинамикалық тепе-теңдік аумағы

Термодинамикалық күштер «Әлсіз» және қайтымсыз процестердің жылдамдықтары күштерге сызықты түрде тәуелді;



Ол

Термодинамикалық күштер «Әлсіз» және қайтымсыз процестердің жылдамдықтары күштерге сызықты түрде тәуелді;



Ол

Әлсіз тепе-теңсіздік аймақ

ПРИГОЖИННІҢ СИНЕРГЕТИКА ТЕОРИЯСЫ

  • Бірінші сұрақ - хаос пен тәртіп арасындағы байланыс. Құрылым хаостан қалай шығуы мүмкін? “Енді біз тепе-теңдіктің жоқтығы - заттардың немесе энергияның ағыны - тәртіптің көзі бола алатынын білеміз”.
  • Екінші сұрақ одан да іргелі. “Классикалық немесе кванттық физика әлемді қайтымды, статикалық деп сипаттайды. Олардың сипаттамасында не тәртіпке, не хаосқа орын жоқ. Динамикадан алынған ақпарат тұрақты болып қалады. Динамиканың статикалық картинасы мен термодинамиканың эволюциялық парадигмасы арасындағы қайшылықтар бар. Қайтымсыздық дегеніміз не? Энтропия дегеніміз не?

СИНЕРГЕТИКА АНЫҚТАМАСЫ

  • «Синергетика» терминін (грек тілінен synergos – бірлесіп әрекет етуші) Г.Хакен енгізген. Синергия – бұл жаңа ғылым емес, жаңа біріктіруші ғылымдағы бағыт.
  • Синергетиканың мақсатыжаратылыстану ғылымының, техниканың және әлеуметтік-гуманитарлық білімнің ортақ идеяларды анықтаудағы өзін-өзі ұйымдастыру процестерінің әдістері мен жалпы заңдылықтарын анықтау.

“БЕЙСЫЗЫҚТЫ ДИНАМИКА” ПАРАДИГМАСЫ

Жүйенің бейсызықтығы онда оның эволюциясының көптеген жолдарының болуын білдіреді. Жүйе параметрлері жағына өзгертілсе хаос немесе, керісінше, тәртіп белгілі бір шекті шектен асып, жүйе барған сайын тепе-теңдіксіз болады, содан кейін соңындасоңында «таңдау мәселесі» алдында келеді, яғни, жүйесі бифуркация нүктесіне және, жолдың дамуына келеді. Осы нүктеден өткеннен кейін жүйенің өмір сүру режимі сапалы болып табылады: жойылып кетпеу үшін жүйе басқаша құрылымдалған. Біртіндеп салыстырмалы тепе-теңдік қалпына және тұрақтылыққа келеді. Бұл жерде біз тек салыстырмалы тепе-теңдік туралы айтып отырмыз, өйткені табиғатта және жалпы әлемде болып жатқан процестерге синергетикалық көзқарас тән тұрақсыздық пен тұрақсыздықты ғимараттың негізгі сипаттамалары ретінде тану.

СИНЕРГЕТИКА 2 ЖҮЙЕНІ ҚАМТИДЫ

ДИСКРЕТТІ ЖҮЙЕ

ҚАТАЛ ЖҮЙЕ

(ЖЕСТКАЯ СИСТЕМА)

Дискретті жүйелер азды-көпті біртектілерден тұрады және қоршаған ортаға деген ортақ қатынас арқылы ғана біріктірілген салыстырмалы түрде өзара тәуелді автономды элементтер. Биологтарда, мысалы, бұл біртекті тіндердің жасушаларының жүйелері

Қатты жүйелер - бір элементтің өзгеруі қалған бөліктердің өзгеруіне әкелетін иерархиялық жүйелер.жүйелер. Мұндай жүйелерде элементтер гетерогенді, бағынышты боладыбір-бірімен тығыз байланысты. Биологияда бұларжүрек, ми, кез келген бөлек жасуша, изм органы және сияқты органдар тұтастай алғанда бүкіл организм. Әлеуметтік салада бұл иерархиялық қоғамдар.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

  • История и философия науки (Философия науки)”. Под редакцией проф. Ю.В. Крянева, проф. Л. Е. Моториной. 2-е издание. Моска, Альфа-М, 2011.


Достарыңызбен бөлісу:




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Жалпы ережелер
Қазақстан республикасы
қызмет стандарты
бекіту туралы
жиынтық бағалауға
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
тоқсанға арналған
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасының
арналған тапсырмалар
Реферат тақырыбы
білім беретін
арналған жиынтық
бағдарламасына сәйкес
Әдістемелік кешені
болып табылады
мерзімді жоспар
бағалаудың тапсырмалары
туралы хабарландыру
Қазақстан тарихы
сәйкес оқыту
пәнінен тоқсанға
арналған әдістемелік
республикасының білім
Қазақ әдебиеті
оқыту мақсаттары
Мектепке дейінгі
нтізбелік тақырыптық
қазақ тілінде
Жұмыс бағдарламасы
жалпы білім
оқыту әдістемесі
білім берудің
Республикасы білім
әдістемелік ұсыныстар
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсан
туралы анықтама
тақырыптық жоспар
Қысқа мерзімді