Саясаттану пәні бойынша дәрістер дәріс № Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде



бет45/58
Дата20.09.2021
өлшемі281.03 Kb.
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   58
3. Саяси партиялардың жіктелуі

Пайда болу көрсеткіші бойынша - электоралдық, парламенттік жəне «сырттан пайда болған» партиялар.Алғашқы сипаты бойынша - комитет-партиялар, секция - партиялар, ұяшық-партиялар жəне т.б.«Кадрлық» жəне «бұқаралық» қағидасы бойынша - мұнда сөз партиялардың сандық көлемі емес, құрылымдық жағы жайында болып отыр.

Кадрлық партиялар электоралдық комитеттер мен парламенттік топтардан пайда болды (XIX ғасырдың ортасында). Сан жағынан олар көп емес, кəсіби саясаткерлерге, партияға материалдық қолдау көрсете алатын қаржылық элитаға сүйенеді, еркін мүшелік принципін ұстанады.

Бұқаралық саяси партиялар кадрлықтан ең алдымен мүшелерінің көп жəне тұрақты болуымен ерекшеленеді. Тарихи олар кадрлық партиялардан кейін пайда болды, олардың пайда болуы жалпыға ортақ сайлау құқығы. Таратумен, жұмыскерлердің қозғалысының дамуымен байланысты.Басқару тəртібіне қатысы бойынша - басқарушы жəне оппозициялық, заңды жəне заңсыз, көшбасшы партиялар жəне аутсайдер (шеттетілген) партиялар, жеке, жалғыз басқарушы партиялар жəне коалиция құрамында басқарушы партиялар жəне т.б.

Əлеуметтік кластық белгісі бойынша - жұмысшылар, шаруалар, фермерлер, зиялылар партиясы.

Идеологиялық бағыты бойынша - коммунистік, социал демократиялық, буржуазиялық демократиялық.

Қоғамдық құрылымға қатысы бойынша - төңкерістік, реформистік, либералды, консервативтік партиялар.

Партиялық жүйе. Ол саяси партиялардың жиынтығынан, олардың əрқайсысының басқа саяси партиялармен өзара əрекеттерінің сипатынан құралады.

Партиялық жүйе қоғамдық-саяси күштерді ұйымдастырады, əлеуметтік қызығушылықтар мен саяси көзқарастарды біріктіреді, оларға жергілікті жəне жалпықоғамдық деңгейлерде таратылуға мүмкіндік береді.

Дəстүрлі түрде келесідей партиялық жүйелерді атап көрсетуге болады:

а) бірпартиялық, мұнда басқа партиялар болмайды. Мұндай жүйенің шеңберінде (бəсеке жоқ) партия мемлекеттік аппараттың бөлігі болып табылады, барлық қоғамдық өмір мейлінше идеологияланады, басымдылыққа басқарудың командалық əдістері ие болады, халық пен билік арасындағы кері байланыс бұзылады;

б) формальды көппартиялық (бəсекелес, жарысатын), мұнда мемлекеттік билік басында бір бірін жүйелі түрде ауыстырып отыратын екі саяси партия басты позицияға ие болады. Мұндай партиялық жүйелер Ұлыбританияда, АҚШ-та бар. Олар тұрақтылығымен сипатталады, себебі билік басындағы партияны парламенттің көпшілігі қолдайды;

в) плюралистік бағыттағы көппартиялық жүйелер. Мұндай жүйедегі партияларға сайлау кампанияларын ұйымдастыру мен өткізудегі еркіндік пен жеке даралық тəн, үкіметтік коалиция əрбір партияның бəсекелестікте қол жеткізген нəтижелері бойынша қалыптасады.

ƏДЕБИЕТТЕР


  1. Хан И.Г., Садырова А.Т. Саясаттану: оқу құралы. - Алматы КҚУ Ғылыми - баспа орталығы, 2011ж.



  1. Жамбылов Д. Саясаттану.– Алматы: «Жеті жарғы» 2003ж.



  1. Жамбылов Д. Саясаттану: оқу құралы.- Алматы, 1996 ж.

  2. Саясаттануға кіріспе. Проф. Т.Т. Мұстафиннің редакциясы. - Алматы, 1994, I-і бөлім.



  1. Политология. Энциклопедический словарь. – М., 1993.

  2. Хан И.Г. Политология. – Алматы, 2000 ж.

  3. Н. Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. - Алматы, 1996 ж.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   58




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
Сабақ тақырыбы
жиынтық бағалау
ғылым министрлігі
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
тоқсан бойынша
қызмет стандарты
бекіту туралы
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Әдістемелік кешені
Қазақстан республикасы
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
туралы хабарландыру
жиынтық бағалауға
арналған жиынтық
бағалау тапсырмалары
арналған тапсырмалар
білім беретін
республикасы білім
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
Қазақстан тарихы
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
арналған әдістемелік
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
Қазақ әдебиеті
туралы анықтама
Мектепке дейінгі
мамандығына арналған
нтізбелік тақырыптық
қойылатын жалпы
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
мемлекеттік әкімшілік
болып табылады
оқыту әдістемесі
жалпы конкурс
Реферат тақырыбы
қатысушыларға қойылатын
Қазақстан облысы
әдістемелік ұсыныстар
әдістемелік кешені
тақырыптық жоспар