Сабақтың типы: жаңа тақырыпты меңгеру Сабақтың түрі: теория Өткізу әдісі: Дистанциондық оқыту

Loading...


бет3/3
Дата14.04.2020
өлшемі330.5 Kb.
түріСабақ
1   2   3

Дақылды өсіру. Қатаң анаэробты жағдайда өсіріледі. Спора түзбейтін анаэробтар полиморфизммен ерекшеленеді, әртүрлі дәрежедегі ферменттік белсенділікке ие. Патогендік факторлары: капсула, ферменттер, грам теріс бактерияларда липополисахаридтері. Аэробты жағдайда қоздырғыштар жылдам жойылады. Спора түзбейтін бактериялар физикалық және химиялық факторларға сезімтал. Грам теріс анаэробтардың аминогликозидтерге (гентамицин, канамицин) сезімталдығы жоқ, метранидазол басқа да кең спектрлі антибиотиктерге сезімтал.

Спора түзбейтін анаэробтар (бактериоидтар, фузобактериялар) адамның

қалыпты микрофлорасының құрамды бөлігі болып табылады. Әсіресе олар ауыз

қуысының, тоқ ішектің шырышты қабығында мекендейді.



Эпидемиологиясы. Спора түзбейтін анаэробтар – ауруды көбіне өзіндік

эндогенді бактериялар тудырады, әсіресе иесінің ағзасының тұрақтылығы

төмендегенде.

Спора түзбейтін анаэробтар әртүрлі іріңді- қабыну үрдістерін тудырады: жақ-

бет аймағында, өкпеде, бауырда, зәр жүйесін, тірек- қимыл аппаратын

зақымдайды, аппендицит, перитонит, сепсис тудырады. Әдетте олар анаэробтар



мен аэробтар тудыратын аралас инфекциялар. Иммунитеті зерттелмеген.

Микробиологиялық диагностикасы. Зерттеуге ірің, зақымдалған тін, қан алынады. Бактериоскопиялық, бактериологиялық зерттеулер жүргізіледі, ИФТ қолданылады (иммундық флюоресценция реакциясы). Антибиотикограмманы анықтау жүргізіледі.

Емдеуі. Антибактериалды препараттармен бірге хирургиялық емдеу жүргізіледі: метранидазол, эритромицин. Цефалоспориндер қолданылады. Арнайы сақтандыруы жоқ

Ботулизм қоздырғышы

Ботулизм - ағзаның улануымен, тікелей ОЖЖ бұзылуымен сипатталатын жұқпалы ауру ,науқастану тағам құрамында Clostridium botulinum-ның улы токсині бар болғанда пайда болады. C.botulinum-ды алғаш рет 1896 жылы Э. Ван-Эрменгем мәйіттің ағзасындағы пайдаланылған шұжықтан тапқан (лат.botulus-колбаса, шұжық), желінген тағам өлімге әкелген

Таксономиясы. Ботулизм қоздырғышы Firmicutes тобына, Clostridium түріне

жатады.


Морфологиясы және тинкториалды қасиеттері. Ботулизм қоздырғыштары ұшы дөңгелектенген таяқша пішінді.Таяқшалар субтерминалд орналасқан спора түзеді және теннис ракеткасына ұқсайды. Капсула түзбейді, перитрихтар. Грам оң.

Дақылды өсіру. С.botulinum-қатаң анаэроб. Өсу үшін қолайлы температура 25-300С, ортаның рН 7.2-7.4 болуы қажет. Қан агарында майда мөлдір, гемолизбен қоршалған колониялар түзеді. Жоғары бағанды қант агарында ұлпа немесе жасымық дәндері түрінде өседі. Ферменттік белсенділігі. С.botulinum қантты және протеолитикалық ферменттерге өте бай.

Антигендік құрылымы. Қоздырғыштың идентификациясын жүргізу үшін ең маңыздысы С.botulinum-нің экзотоксин түзуі. Ботулизм қоздырғышының 7 серологиялық варианттарын ажыратады - А, В ,С, Д ,Е, F,G, олардың ішінде кең таралғандары А ,В, Е серологиялық варианттары.

Патогенді факторлары. Барлық биологиялық улардың арасында С. botilinum экзотоксині ең күшті у. Экзотоксинның 0,3 мкм мөлшері адамды өлтіреді. Ботулизм экзотоксині нейротоксикалық геммагглютинациялық әсер көрсетеді. Оның ерекшеліктері – жоғары температураға ( 1000С 10-15 минут шыдайды), қышқыл раекцияға, ас тұзының жоғары концентрациясына, тоңазытуға, тағам ферменттеріне жоғары тұрақтылық байқатады.

Резистенттілігі. C.botulinum споралары жоғары температураға аса төзімді (қайнатқанда 3 - 5 сағат шыдайды).

Жануарлардың сезімталдығы. Ботулизм қоздырғышының экзотоксиніне жылқы, теңіз шошқасы, ақ тышқандар және басқа жануарлар аса сезімталдық көрсетеді.

Эпидемиологиясы. Ботулизм қоздырғышы табиғатта кең таралған. Оны жануарлардың, балықтардың, су шаяндарының ағзасынан табады, солар арқылы топыраққа, суға туседі. Топырақта C.botulinum спора түрінде ұзақ уақыт сақталады және көбейе алады. Сондықтан ботулизмді сапронозды аурулар қаттарына жатқызады. Топырақ арқылы ботулизм таяқшасы тағамға түсіп, көбейіп экзотоксин бөледі. Инфекцияның таралу жолы – тағамдық. Жиі инфекцияны тарататындар консервілер (саңырауқұлақтық, жеміс – жидектік, ет, балық консервілері). Адамнан адамға ауру берілмейді.

Патогенезі. Ботулизм токсині тағаммен бірге ас қорыту трактісіне түседі. Ас қорыту ферменттеріне тұрақты токсин, ішек қабырғалары арқылы сіңіріліп қанға таралады, ұзақ уақыт токсинемия тудырады. Токсин жүйке жасушаларымен байланысып, жүйке-бұлшық ет синапстары арқылы импульстың берілуіне қоршау жасайды. Нәтижесінде көмей, кеңірдек, тыныс алу бұлшық еттерінің сал туғызып, жұту, дем алу, дем шығару фазаларына, көздің көру қабілеттеріне кедергі жасайды.

Клиникалык көрінісі. Инкубациялық кезеңі 6 - 24 сағаттан 2 - 6 тәулікке дейін созылуы мүмкін. Инкубациялық кезең аз болған сайын, ауру ағымы ауырлайды. Ауру жедел басталады. Бірақ дене қызуы қалыпта болады. Ботулизмнің әртүрлі клиникалық белгілері болуы мүмкін - асқазан- ішек жолының зақымданулары, көз көрудің немесе тыныс алу қызметінің бұзылуы. Бірінші жағдайда ауыз қуысы құрғауы, құсу, лоқсу, жүрек айнуы, диареямен басталады. Екінші жағдайда - көздің көру бұзылысымен (науқас көзінің алдында «тұман» тұрған сияқты деп айтуы мүмкін) қос тасып көрінуімен (диплопия) сипатталады. Көмей бұлшық етінің сал нәтижесінен аурудың даусы қарлығып, даусы шықпай қалады. Тыныс алу жүйесінің салынан науқас қайтыс болуы мүмкін. Ауру жедел пневмониямен, токсикалык миокардитпен, сепсиспен асқынады. Ботулизм кезінде летальды жағдай 15-30% құрайды.

Иммунитеті. Инфекциядан соң иммунитет қалыптаспайды. Ауру барысында түзілген антиденелер белгілі бір серологиялық варианттарға қарсы бағытталған.

Микробиологиялық диагностикасы. Асқазан шайындысы, құсық, тағам қалдықтарын зерттейді. Қоздырғышты анықтау үшін бактериологиялық әдіс қолданады, ботулизм токсинін анықтау үшін биологиялық әдіс (токсинді антитоксинмен бейтараптау реакциясы in vivo –да жүргізіледі) және серологиялық әдіс (тікелей емес гемаггютинация реакциясы (ТеГАР- тура емес гемагглютинация реакциясы) қолданады.

Емдеуі. Емдеу үшін ботулизмге қарсы антитоксикалық гетерологиялық сарысу мен гомологиялық иммунд глобулиндерді пайдаланады.

Сақтандыруы. Ботулизмнің алдын - алу шарасы - үй жағдайында консервілер және тағамдар дайындау технологиясын дұрыс сақтау керек. Арнайы сақтандыру үшін А, В, Е типті ботулинистік анатоксиндерінен құралған тетра - және трианатоксиндерді шектеу түрінде қолдануға болады. Жедел сақтандыруы ботулизмге қарсы сарысу көмегімен іске асырылады.

Сіреспе қоздырғышы

Сіреспе (tetanus) Clostridium tetanі туғызатын ауыр жарақатты инфекция, сондай- ақ жүйке жүйесінің зақымдалуымен, тоникалық және клоникалық тырысу- құрысу ұстамаларымен сипатталады. Сіреспе қоздырғышын 1884 ж. Э. Николайер мен С. Китозато ашқан.



Морфологиясы, дақылды өсіру. Сіреспелік таяқша - қатаң облигатты таяқша, грам оң, перитрих, терминалды орналасқан дөңгелек спора түзеді, сұйық қоректік орталарда күшті экзотоксин түзеді. Тығыз қоректік орталарда мөлдір немесе сәл сұрлау ұзындау беткейлік колониялар құрайды; көмірсуларды ыдыратпайды, әлсіз протеолитикалық қасиеттерге ие.



Антигендік құрылымы. Н- антиген бойынша Cl. tetanі 10 серологиялық варианттарға бөлінеді. О- антиген барлық типтерге жалпы өкіл болып келеді. Барлық серологиялық варианттар біркелкі антигендік қасиеті бойынша токсин түзеді, кез- келген серологиялық вариантын иммунды сарысумен бейтараптайды. Патогенді факторлары. Негізгі патогенді факторы- экзотоксин. Гемолитикалық және спазмалық әсер ететін тетанолизин мен тетаноспазминнен тұрады. Сіреспелік токсинге адам, тышқан, теңіз шошқасы, үй қояны сезімтал. Резистенттілігі мен экологиясы. Cl. tetanі барлық жерде тараған. Топырақта спора түрінде ондаған жылдар бойы сақталады. Дезинфектанттарға тұрақты, қайнатқан кезде споралар 50- 60 минуттан кейін жойылады. Эпидемиологиясы. Сіреспе барлық жерде тараған, жоғары өлім тудырады. Зақымдану қоздырғыштың жарақат кезінде (соғыс кезінде, өндірістік) тері мен шырышты қабаттардың ақаулары, күю, операциялық жарақат арқылы ағзаға енуінен пайда болады. Кіндіктің зақымдануы кезінде нәрестелерде сіреспе тууы мүмкін. Сіреспемен ауырғандар сау адамдарға қауіпті емес.

Патогенезі. Басты патогендік факторы сіреспелік токсин, ол қоздырғыштың көбею жерінен (жарақаттан) қан және лимфа тамырлары арқылы таралып, жүйке жүйесінің зақымдануына әкеледі. Жүйке ұштарының синапстарымен секрет түзуші медиаторлар – ацетилхолин т. б. зақымдалады, жүйке талшықтары арқылы импульстардың өтуі бұзылады. Сондай- ақ патологиялық үрдіс ағзаның барлық жүйесіне таралады. Клиникалық көрінісі. Жасырын кезеңі 6- 14 күн. Ауруда шайнау бұлшық етінің спазмы, жұтудың қиындауы, шүйде, арқа бұлшық етінің тырысуы (дене доға тәріздес жағдайда болады - опистотонус), барлық дене бұлшық етінің қарысуы, әртүрлі тітіркендіргіштерге сезімталдықтың жоғарылауы байқалады. Ауру дене қызуының жоғарылауымен, ақыл- естің сақталуы жағдайында өтеді. Иммунитеті. Ауырғаннан кейін иммунитет пайда болмайды. Сіреспеге қарсы вакцина енгізілген анадан нәрестеге ұзақ емес пассивті токсинге қарсы иммунитет беріледі. Микробиологиялық диагностикасы. Микробиологиялық зерттеуі тек клиникалық диагнозды дәлелдейді. Бактериологиялық зерттеуге жарадан және ошақты қабынудан, қаннан материал алады, бөлінген дақылдан сіреспе токсинін алып, тышқандарға сынама жүргізеді. Оларда өзіне тән клиникалық көрініс дамиды. Емдеуі. Сіреспеге қарсы антитоксикалық сарысуды немесе адамның сіреспеге қарсы иммундыглобулині қолданылады. Сақтандыруы. Үлкен жарақат кезінде дәрігерге міндетті түрде көріну қажет. Жарақатты хирургиялық жолмен өңдейді. Сіреспеден тұрақты қорғаудың әдісі арнайы сақтандыру болып табылады, ол жоспарлы сақтандыру (анатоксин) мен жедел иммунизациядан тұрады. Жедел белсенді иммунизация егілген балалар мен ересектерге жарақаттарда, күйгенде, үсігенде, жануарлар тістеген кезінде 0,5 мл сіреспелік анатоксинді егеді; егілмеген адамдарға сіреспелік анатоксиннің 1 мл- ін және 250 ХБ адамның иммундыглобулинін енгізеді. Адамның иммундыглобулині болмаған жағдайда 3000 ХБ дозалы сіреспеге қарсы гетерогенді сарысуды сынамадан кейін егеді. Жасанды белсенді иммунитет құру үшін жоспарлы түрде АКДС және АДС немесе секстаанатоксин құрамындағы адсорбциялық анатоксин қолданады.

5. Жаңа тақырыпты бекіту:

а) «Проблемалық полемика» түрінде өткізіледі. Бұл әдіс арқылы студенттер өз пікірін дәлелдей отырып, алған білімдерін көрсетеді



Мазмұны дұрыс Дұрыс емес
1. Газды гангренаның қоздырғыштары- грам оң таяқша бактериялар (Firmicutes бөліміне жатады), сопақша, спора түзеді. (мазмұны дұрыс)

2. Ботулизмнің клиникалық көрінісі әрқилы және ісікке, жарақатта газдың түзілуіне, іріңнің пайда болуына, интоксикацияға әкеледі. (дұрыс емес)

3. Спора түзбейтін анаэробтар –грам теріс бактериоидтар, фузобактериялар және грам оң актиномицеттер, пептококтар, пептострептококтар биологиялық қасиеттері әртүрлі таяқша тәрізді, кокк тәрізді бактериялар. (мазмұны дұрыс).

4. Ботулизм қоздырғышы әртүрлі іріңді- қабыну үрдістерін тудырады: жақ- бет аймағында, өкпеде, бауырда, зәр жүйесін, тірек- қимыл аппаратын

зақымдайды, аппендицит, перитонит, сепсис тудырады. (дұрыс емес).

5. 1896 жылы Э. Ван-Эрменгем сіреспе қоздырғышын ашты. (дұрыс емес).

6. C.botulinum споралары жоғары температураға аса төзімді (қайнатқанда 3 - 5 сағат шыдайды). (мазмұны дұрыс).

7. Сіреспе ауруы көздің көру бұзылысымен (науқас көзінің алдында «тұман» тұрған сияқты деп айтуы мүмкін) қосарланып көрінуімен (диплопия) сипатталады. (дұрыс емес) 8. Ботулимнің клиникасына тән:жасырын кезеңі 6- 14 күн. Ауруда шайнау бұлшық етінің спазмы, жұтудың қиындауы, шүйде, арқа бұлшық етінің тырысуы (дене доға тәріздес жағдайда болады - опистонус), барлық дене бұлшық етінің қарысуы, әртүрлі тітіркендіргіштерге сезімталдықтың жоғарылауы байқалады. (дұрыс емес). 9. Сіреспенің алдын алу үшін, жасанды белсенді иммунитет тудыру үшін жоспарлы түрде АКДС және АДС қолданылады. (мазмұны дұрыс). 10. Ботулизм кезінде ауыз қуысы құрғауы, құсу, лоқсу, жүрек айнуы, диареямен болады. (мазмұны дұрыс).

б) Студенттер сәйкестендіру кестесі бойынша жұмыс жасайды:

1.1884 ж. Николайер мен

С. Китозато ашқан



а) Ботулизм қоздырғышын

2. Дене доға тәріздес жағдайда болады – опистотонус.

ә) Ботулизм.

3. Қоздырғышты 1896 ж. Э. Ван-Эрменгем ашты

б) Сіріспе қоздырғышы

4.Инфекцияның таралу жолы- тағамдықжиі консервілер.

в) Сіреспе ауруында

Зақымдалған тінде капсула түзеді.

г) Пептококтар, пептострептококтар

Спора түзбейтін анаэробтар

д) Газды гангена клостридиялары

Жауаптары: 1- б 2- в 3- а 4- ә 5- д 6- г

б) Студент ассоциация жаза отырып ақпараттың негізгісін іріктеп алып, қорытынды жасап, өз ойын қысқа, нақты білдіруді үйренеді.


6.Сабақты қорытындылау (баға қою).

Оқытушы білім алушылардың жауаптарын талдайды, бағаларды

түсіндіріп, жариялайды.

7. Үй тапсырмасы.

Тақырып: Анаэробты жарақатты жұқпа қоздырғыштары

Пайдаланатын оқулықтар: 1. Н. А. Бакулина «Микробиология» 316- 329бет.

2. Ү. Т. Арыкпаева, А. Н. Саржанова, Э. Х. Нуриев «Медициналық

микробиология» 1 том 331- 333; 2 том 101- 107 бет.




Теориялық сабақ барысының технологиялық картасы





Сабақ бөлімдерінің атау

Уақыт тәртібі

1

Ұйымдастыру кезеңі

2минут

2

Оқытушының кіріспе сөзі

3 минут

3

Білімнің негізін өзектілеу (негіздеу). Үй тапсырмасын тексеру

25 минут

4

Жаңа тақырыпты түсіндіру

40 минут

5

Жаңа тақырыпты бекіту

15 минут

6

Баға қою

3 минут

7

Үй тапсырмасы

2минут


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
бойынша жиынты
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
білім беретін
жалпы конкурс
Барлы конкурс
республикасы білім
ызмет регламенті
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
дістемелік сыныстар
Республикасы кіметіні
идаларын бекіту
облысы кімдігіні
мемлекеттік ызмет
рсетілетін ызметтер
мемлекеттік мекемесі
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
Мектепке дейінгі
дебиеті маманды
білім беруді
жалпы білім
дістемелік материалдар
мектепке дейінгі
ауданы кіміні
мерзімді жоспар
конкурс туралы
облысы бойынша
рметті студент
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
дарламасыны титулды
Конкурс жариялайды
дістемелік кешен
разрядты спортшы
мелетке толма
ызметтер стандарттарын
аласы кіміні

Loading...