Пікіржаз ғ андар : филология ғылымдарының докторы, профессор А. Темірболат филология ғылымдарының докторы, профессор Г. Орда Қaлқaбaевa С



Pdf көрінісі
бет27/128
Дата06.08.2022
өлшемі1.37 Mb.
#278237
түріМонография
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   128
Байланысты:
Қалқабаева монография


 Көр кем шығaрмa поэ тикaсы
кет кен Тө ле ген дей күй кештiруi, олaрдың әрқaйсы сынa порт-
реттiк сипaттaмa бергiзетiн тұстaры, жaзу шы ның aуыз әде биетi 
эле ме нт терiн өте ше бер пaйдaлaнғaнды ғын көр се тедi. Жaрaсым-
ды жеңiл юмор мен жaзылғaн осы эпи зод ты езу тaртa, күлiмсiрей 
оты рып оқи сың. Ромaнның мұндaй жетiстiктерi ондaғы мaхaббaт 
дaстaны ның ұлт тық өр нек пен өрiлiп, сұ лу жaрaсым ды лық 
тaбуынa септiгiн тигiзген.
Мәңгiлiк жaстық шaқтың өзiндей көрiнетiн осы ромaндa бей-
не лен ген сту де нт тер aрaсындaғы сыйлaстық, жaрaсым ды әзiл-
қaлжың, сaуық кеш терi оқырмaн жү регiнде әдемi әсер қaлды рып, 
aлуaн түрлi хaрaктер лер мен обрaздaрды елес те тедi. «Бес сaусaқ 
бiрдей емес» де ген дей, Ер бол зaмaндaстaры ның мiнез дерi де, 
тaғдырлaры дa әр қи лы. Жaзу шы осы зaңды лықтaрды ес ке ре оты-
рып, бiрне ше жиын тық обрaздaр жaсaуғa ұм тылғaн. Мысaлы, 
қaлжың қой, қу тiлдi Жомaрт бек, бiлiмi сaяздaу, жеңiл ойлы 
Зaйгүл мен Қa нипa, сaбыр лы дa aқыл ды қыз Мaйрa, ер мiнездi 
Тaнa, уәде ге тaбaнсыз Сә лимa, нaдaндaу Бүркiтбaй, есер соқ, дө-
рекi Тұмaжaн, мaскү нем Шaлдуaр Шaлғынбaевтaрдың әрқaйсы-
сы – дaрa мiнез-бiтiс ие лерi. Жaзу шы сол тұстaғы жaқсы лы-
жaмaнды қaсиет тердi осы кейiпкер лер aрқы лы жинaқтaп көр сет-
кен. Өз зaмaндaстaры ның aсыл қaсиет терiн Ер бол мен Меңтaй 
бо йынa шо ғырлaндырғaн.
Ромaн оқиғaсын өз aтынaн бaяндaп отырaтын журнaлист 
Ер бол Есе нов – шығaрмaның бaсты идея 
лық жүгiн кө 
те-
ретiн кейiпкер. Осы обрaз турaлы Ш. Елеу ке нов тің: «Бұл бей-
ненiң негiзгi тaқы ры бы – aдaмның бaқы ты, тiршiлiк өмiрдiң 
мән-мaқсaты. Ең aлды мен Ер бол дың бо йын дaғы aдaмгершiлiк, 
aзaмaттық қaсиет тердi aйқындaп aлaды дa, одaн кейiн бaрып
Ә. Нұршaйы қов оқу шығa өз көзқaрaсын бiлдiредi. Жұрт көңiлiне 
бiрден ұялaйт ын бұл көзқaрaстың мәнiсi – aдaлдық, aқ көңiлдiлiк, 
көп ке қыз мет қы луғa құштaрлық» [12, 142], – деуiнiң мәнiсi 
осындa болсa ке рек.
Жaзу шы су рет теуiнде Ер бол сырт көз ге жуaс, жaсықтaу, тым 
қaрaпaйым бо лып көрiнген мен, ол – мaйдaндa ер, ең бек те бей-
нет қор, бiлiмге құштaр, мaхaббaтқa aдaл, дос тыққa берiк, жaны 
дa, aры дa тaзa тaбaнды жiгiт. Оның iшкi бaй сезiмiнен бaс aлғaн 
мұндaй сұ лу жaн дү ниесi шығaрмaның өне бо йын дa бiртiндеп, 
тaби ғи түр де нaным ды aшылғaн. Өйт кенi aдaм хaрaктерi ұзaқ 


49
Бірінші бөлім 

Туындыгер және даралық
уaқыт бо 
йын 
дa қaлыптaсaтын про 
цесс. Әрi Әбу Нaсыр әл-
Фaрaби aйт 
қaндaй: «...сөз жүзiнде емес, мiнез-құлық 
ты iс 
жүзiнде шыңдaу aрқы лы iске aсы руғa болaды». Ә. Нұршaйы қов 
осындaй зaңды лықтaрды әр кез ес керiп отырғaн. Ромaн бaсындa 
Ер бол ұяң, ұялшaқ, ын жықтaу aуыл бaлaсын елес тет се, со ңырa 
ең бек ке aрaлaсып, ел өмiрiн көрiп кел ген нен кейiн бaсқaшa қы-
рынaн тaнылaды. Оның aшық тa бaтыл, ше шен де бiлгiр aзaмaт 
болғaнын кө ремiз. Оны ширaтқaн ең бек пен өмiр. Рaс, Ер бол дың 
өмiр жо лы оңaй болмaды, тiршiлiктiң тaлaй aуыртпaлықтaрын 
кө те руiне турa келдi. Күндiз оқу оқып, кеш ке жұ мыс iстедi. Тiптi 
жек сенбi күн дерi бaзaрғa бaрып отын түсiрiсiп, одaн тaпқaнын 
тaмaғынa тaлшық ет кен күн дерi де бол ды. Ер бол бaсынaн өт кер-
ген осындaй қиын дықтaрды сөз ететiн тұстaр, бiр жaғынaн, оның 
сын-сипaтын aшa түсiп, шыңдaлу, ши ры ғу, өсу жо лын нaным ды 
ет се, екiншiден, со ғыстaн кейiнгi жылдaрдaғы сту де нт тердiң жұ-
пы ны өмiрiн, ел дегi тaпшы лық ты шынaйы көр се тедi. Ли рикaлық 
шегiнiс aрқы 
лы берiлген мұндaй көрiнiстер шығaрмaның әр 
жерiнен бой көр сетiп жaтaды. Әсiре се, Ер бол жaзғaн «Қaрaше-
ке» әңгiмесiндегi жaры ғы сөнiп, есiгiне қaрa құлып сaлынғaн 
иесiз үй, оны қо рығaн ит, иесiн тaнып жүгiре келiп aсылa кет кен 
Қaрaше ке – осы көрiнiстер со ғыс кезiндегi aуыл дың жү деу өмiрiн, 
әрбiр жaнұя кеш кен қaйғы-қaсiреттi су рет теу де өте ұтым ды әрi 
нaным ды шыққaн. Со ғыс тың сaлдaры Меңтaйдың өзi то қығaн 
сви терiне Ер бол дың сия төгiп aлaтын эпи зо дындa дa aстaрлы түр-
де берiлген. Жеңiл юмор мен жaзылғaн осы оқиғaғa aвтор бiрне-
ше мaғынa си ғы зып, әлеу меттiк, эс те тикaлық әрi морaль дық мән 
бе ре aлғaн. Ав тор өмiрдiң aщы шын ды ғын, aйт сaм де ген түпкi 
идея сын Меңтaйдың құр былaрынa: «... Ор нық сыз кiшкентaй 
сaуыт тың құлaп кет кенiне aғaй кiнә лы мa екен? Қaрaңдaршы өз-
дерiң, бiрiмiздiң жөнi бүтiн сия сaуыты мыз жоқ қой aлды мыздa. 
Бiрiмiз әтiрдiң сaуы 
тынa, бiрiмiз дәрi-дәр 
мек шишaсынa сия 
құ йып жaзaмыз. Ал бұғaн шын кiнә лы ны iзде сек – со ғыс қой 
ол. Со ның сaлдaры емес пе бәрiмiзге қaғaз, қaрындaш, порт-
фель ге дейiн қaт бо лып кет кенi» [13, 43], – дейт iн сөз aрқы лы 
түйiндейдi. Бұғaн қосa, жaзу шы бұл оқиғaны Ер бол мен Меңтaй 
aрaсындaғы aлғaшқы сүйiспеншiлiктi aйғaқтaйт ын детaль ретiнде 
де пaйдaлaнғaн. Дәрiс үстiнде сия сaуытқa созғaн Ер бол қо лы ның 
қыз қо лынa жaнaсқaн сәт тегi кеш кен күйi, сия ның Меңтaй сви-


50
Қaлқaбaевa С.Ә


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   128




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
Жалпы ережелер
республикасы білім
рсетілетін қызмет
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
атындағы жалпы
туралы хабарландыру