Пәні бойынша оқУ-Әдістемелік кешен



Pdf көрінісі
бет31/85
Дата14.09.2022
өлшемі1.42 Mb.
#290262
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   85
Байланысты:
Қазақ тілі силлабус
D4CECCD1-5F91-40D7-803E-928A5AE125CC, Орыс тілі жауаптары рубежка, Информ. письмо Шоқан оқулары - 26 (1), Ағылшын тілін мезгілі, Документ (1), Астана, Документ (2), 1606415888, Қандай қиын бауыр басу, Кожамберды Меруерт, Dream Vacation, Дильназ КА 111 менеджмент, Бекман Назерке ФИИ-204, 18.01.22, Химия-9 кл
Негізгі әдебиет:1. [1.7: 15], 2. [1.7: 20], 3. [1.7: 21] 4. [1.7: 22].
Қосымша әдебиет: 1. [1.7: 1], 2. [1.7: 14] 
№ 12 дәріс тақырыбы: Сөз тіркесі. Сөз тіркесінің 
байланысу тәсілдері мен түрлері. Сөйлем мүшесі. Сөйлемнің 
тұрлаулы мүшелері. Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері. 
Сөз тіркесі мен сөйлемнің әрқайсысының өзіндік қызметі бар. 
Сөз заттың, құбылыстың, сапаның атауы болса, сөз тіркесі – 
сондай номинативті атаулардан құралған синтаксистік топ. Сөз 
тіркесіндегі сөздер номинативті (атауышты) білдіру үшін емес, 
толықтауыш, 
пысықтауыш, 
анықтауыш 
сияқты 
жаңа 
грамматикалық мағыналарды білдіру үшін тіркеседі. Олай болса 
жақсы кісі, бес оқушы, кітаптың беті деген сөз тіркестеріндегі 
әрбір бағыныңқы сөздердің өзіндік номинативтік мәні бар екендігі 
белгілі. М.Балақаев: “Өзара тіркескен сөздердің синтаксистік 
тобын сөз тіркесі деп тану үшін оның мынадай белгілеріне қарау 
керек , - дейді:


47
1. Сөз тіркесінің құрамында кемінде толық мағыналы екі сөз 
болады; 2. Ол сөздердің бірі екіншісімен сабақтаса, мағыналық 
және синтаксистік байланыста айтылады; Олар салаласа 
байланыспайды, тек сабақтаса байланысады. 3. Тіркескен сөздер 
анықтауыштық, пысықтауыштық, толықтауыштық қатынаста 
жұмсалады. Осындай синтаксистік қатынас тек толық мағыналы 
сөздердің сабақтаса байланысу нәтижесінде пайда болады. 
Сөз тіркесі бағыныңқылық қатынасқа түскендіктен, олардың 
бірі басыңқы, екіншісі грамматикалық қызметі, формасы жағынан 
соған бағынышты болады. Бірі басыңқы компонент, екіншісі 
бағыныңқы компонент деп аталады. Мысалы: көлдің жағасы, ақ 
көйлек, таза дәптер т.б. Мұндағы бірінші сөздер – бағыныңқы
екіншісі – басыңқы сыңарлар. Басыңқы компоненттің лексикалық 
мағынасы, грамматикалық бітімі бағыныңқы компоненті түгелдей 
өзіне лайықты етіп, бағындырып тіркестіреді. Бағыныңқы 
компонент басыңқы сөз арқылы айтылған ұғымды толықтырады: 
анықтайды, мекенін, мезгілін білдіреді, обьектісін атайды. 
Осынысына орай сөз тіркесінің құрамындағы басыңқы компонент 
пен бағыныңқы компоненттің арасындағы қатынасты негізінен 
анықтауыштық, толықтауыштық, пысықтауыштық деп топтап
жинақтап атауға болады Сөздердің синтаксистік байланысын сөз 
еткенде оның екі тәсілі болатынын ескеру керек. Олардың 
біріншісі – аналитикалық, екіншісі – синтетикалық тәсіл. Сөздер 
аналитикалық тәсіл арқылы байланысқанда, олар қосымшаны 
қажет етпейді, ол сөздердің байланысуына интонация, сөздердің 
орын тәртібі және шылау көп көмегін тигізеді. 
Сөздер интонация арқылы байланысқанда, дауыс ырғағына
әуеніне ерекше көңіл бөлінеді. Дауыс екпіні немесе логикалық 
екпін дұрыс қойылмаған жағдайда қай сөздің қай сөзбен тіркесіп 
тұрғанын ажырату қиындыққа түседі. Аналитикалық байланыс 
тәсілінің бір түрі – сөздердің орын тәртібі арқылы байланысуы. 
Мұндайда бір-бірімен тіркескен сөз тіркестерінің құрамындағы 
сөздердің орын тәртібі қатаң сақталуы тиіс. Олардың 
орындарының ауысуы не мағыналық өзгеріске ұшыратады, не 
мағынасыздық тудырады. Аналитикалық тәсілдің келесі түрі 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   85




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
бағдарламасына сәйкес
тоқсан бойынша
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
сәйкес оқыту
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
оқыту мақсаттары
білім беретін
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
рсетілетін қызмет
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
болып табылады
арналған жиынтық
нтізбелік тақырыптық
жалпы білім
қызмет стандарты
оқыту әдістемесі
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
Зертханалық жұмыс
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсанға
білім берудің
тақырыптық жоспар
Әдістемелік кешені
Қысқа мерзімді
туралы жалпы
республикасының білім
атындағы жалпы
Жұмыс бағдарламасы
Қазақстанның қазіргі
пайда болуы
қазақ тілінде