Пәні бойынша оқУ-Әдістемелік кешен



Pdf көрінісі
бет28/85
Дата14.09.2022
өлшемі1.42 Mb.
#290262
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   85
Байланысты:
Қазақ тілі силлабус
D4CECCD1-5F91-40D7-803E-928A5AE125CC, Орыс тілі жауаптары рубежка, Информ. письмо Шоқан оқулары - 26 (1), Ағылшын тілін мезгілі, Документ (1), Астана, Документ (2), 1606415888, Қандай қиын бауыр басу, Кожамберды Меруерт, Dream Vacation, Дильназ КА 111 менеджмент, Бекман Назерке ФИИ-204, 18.01.22, Химия-9 кл
Жалғаулықта шылаулар. Жалғаулықтар өзара тең 
бірыңғай сөздердің, бірыңғацй сөз тіркестерінің және бірыңғай 
сөйлемдердің араларындағы әр қилы қатынастарды білдіреді
Септеуліктер. Септеуліктер деп объектімен объектінің не 
предикаттың арасындағы түрлі грамматикалық қатынастарды 
білдіру үшін қолданылып, белгілі бір септік жалғауын меңгеріп 
тұратын көмекші сөздерді айтамыз» дейді. Жалғаулықтар тең 
дәрежедегі сөздер мен сөйлемдерді салаластыра байланыстырса, 
септеуліктер оларды бағындыра, сабақтастыра байланыстырады. 
Демеуліктер. Демеулікті шылаулар тіркескен сөздерге әр 
түрлі реңкті мағыналарды үстейді.
Тіліміздегі сөздердің бір тобы зат не құбылыс атаулары, 
олардың түрлі сындық, қимылдық атаулары секілді ұғымдарды 
беріп, нәтижесінде әр алуан сөз таптарына жатады. Осы сөздік 
құрамда қолданылып жүрген одағай сөздербасқа сөз 
таптарынан өзіндік лексикалық әрі грамматикалық ерекшелігі 
бар сөз табы. Одағайлар – негізінде түрленбейтін сөздер табы. 


42
Одағайлардың өзіне ған тән жұрнақтары жоқ. Олар 
субстантивтенгенде 
ған 
болмаса, 
жалғауды 
да 
көп 
қабылдамайтын сөздер. Кейбір одағайларға -ла (-ле); -шыл (-шіл) 
жұрнақтары жалғанады: ойбай-лау, айт-айттап, аһылап-үһілеп.
Одағайдың 
сөйлемдегі 
қызметі. 
Қазіргі 
тілімізде
қолданылып жүрген одағайлардың сөйлем құрамында мына 
секілді ерекшеліктері бар. Жоғарыда одағайлар адамның көңіл-
күйін білдіретін түрлі дыбыстар жүйесі әрі басқа сөздермен 
грамматикалық түрлі қатынастарға түспеген соң, сөйлем мүшесі 
(сараланған, тұрақты, дербес) бола алмайтынын ескерттік. Бірақ 
одағайлардың бір қасиеті – олар сөйлемге балама ретінде 
қолданыла алатын сөздер. Мысалы, жә, тәйт секілді одағайлар 
енді жетер, доғарыңдар секілді бұйрықты мәнді сөйлемдермен 
мағыналас әрі осы секілді сөйлемдердің орнына жүре алады. 
Сонымен бірге кейде одағайларды сөйлем басында 
қолданудың өзі – сол сөйлемнің жалпы айтылар ойының 
жағымды не жағымсыз екенін аңғарту үшін де стильдік мақсатта 
қолдана береді. Егер біз жағымсыз мәнде (ұрысу, жек көру) әй 
деген одағайды қолдансақ әрине бұл сөзден соң осы одағай 
мағынасына орай жағымсыз сөздердің қолданыларына анық. 
Мысалы, әй, тыныш отырыңдар! Немесе : Әй, қайда барасыңдар, 
қайтыңдар! т.б. секілді жағымсыз мәнді сөйлем жасалатыны 
белгілі. Дегенмен бұл сөйлемдерде келтірілген одағайлар сөйлем 
мүшелері бола алмайды. 
Одағайлар сөйлем мүшесі ретінде қызмет атқарады. Мына 
секілді екі жағдайға байланысты болып келеді. 
1. Одағай сөздер кейде субстантивтенуі негізінде әр алуан 
қосымшаларды қабылдап, сөйлем мүшелері ретінде қызмет 
атқаруы ықтимал. Сен өзің ойбайдан басқа білетінің бар ма? Ол 
кеше аҺлап, үҺлеп зорға жетті. 
2. Ал кейде одағай сөздер көмекші етістікпен тіркесу 
нәтижесінде күрделі мүше құрамына енуі ықтимал. Іздеуге 
ерініп, шөре-шөре деген болды. Барлығы жиылып, аттанар 
алдында да қош десіп жатты. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   85




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
бағдарламасына сәйкес
тоқсан бойынша
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
сәйкес оқыту
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
оқыту мақсаттары
білім беретін
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
рсетілетін қызмет
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
болып табылады
арналған жиынтық
нтізбелік тақырыптық
жалпы білім
қызмет стандарты
оқыту әдістемесі
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
Зертханалық жұмыс
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсанға
білім берудің
тақырыптық жоспар
Әдістемелік кешені
Қысқа мерзімді
туралы жалпы
республикасының білім
атындағы жалпы
Жұмыс бағдарламасы
Қазақстанның қазіргі
пайда болуы
қазақ тілінде