Пәні бойынша оқУ-Әдістемелік кешен



Pdf көрінісі
бет26/85
Дата14.09.2022
өлшемі1.42 Mb.
#290262
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   85
Байланысты:
Қазақ тілі силлабус
D4CECCD1-5F91-40D7-803E-928A5AE125CC, Орыс тілі жауаптары рубежка, Информ. письмо Шоқан оқулары - 26 (1), Ағылшын тілін мезгілі, Документ (1), Астана, Документ (2), 1606415888, Қандай қиын бауыр басу, Кожамберды Меруерт, Dream Vacation, Дильназ КА 111 менеджмент, Бекман Назерке ФИИ-204, 18.01.22, Химия-9 кл
Есімше қосымшалары: а) өткен шақты білдіретін -ған, -
ген, -қан, -кен (бар-ған, кел-ген т.б.); ә) -атын, -етін, -йтын, -итін 
(бар-атын, сөйле-йтін т.б.); б) болжауды білдіретін -ар, -ер, -р 
(бар-ар, сөйле-р т.б.); в) болымсыз етістіктен кейін келетін түрі -с 
(бер-ме-с); г) мақсатты білдіретін -мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек 
қосымшалары арқылы жасалады (бар-мақ, кел-мек т.б.). 
Есімше сияқты көсемше де екі жақты мәнде қолданылып, 
екі түрлі қызмет атқарады. Атап айтқанда, көсемше әрі қимылды, 
әрі қимылдың амалын білдіріп, бірде етістіктің тұлғасы ретінде, 
бірде үстеу қызметінде қолданылады. 


40
Көсемше қосымшалары: а) -а, -е, -й (бар-а, күлімсіре-й, 
кел-е т.б.); ә) -ып, -іп, -п (бар-ып, кел-іп, сөйле-п); б) -ғалы, -гелі,-
қалы, -келі қосымшалары арқылы жасалады (бар-ғалы, кел-гелі). 
-а, -е, -й, ып, -іп, -п тұлғалы көсемше былай жіктеледі: 
І жақ. Мен кел-е-мін 
ІІ жақ. Сен кел-е-сің 
ІІІ жақ. Ол кел-е-ді. 
Тұйық етістік қимыл, іс-әрекеттің болуын емес, атауын 
білдіріп, -у қосымшасы арқылы жасалады. 
Қазақ тілінде өзінің грамматикалық ерекшелігімен ерекше 
көзге түсетін сөз табының бірі – үстеулер. Себебі: үстеу сөз 
табына жататын табиғи сөздік қоры жоқ, бұл сөз табына қатысты 
келетін сөздер табының барлығы дерлік өзге сөз таптарының 
лексикалану жолымен жасалған, яғни үстеу сөз табына ауысқан 
тілдік тұлғалар болып келеді. Үстеу дегеніміз морфологиялық 
жағынан түрленбейтін (өте сирек), лексика-семантикалық 
жағынан өз алдына топ болып қалыптасқан, сөйлемде
анықтауыш қызметін атқаратын сөз табын айтамыз. Үстеулер 
құрамы жағынан негізгі және туынды түрінде кездеседі. Негізгі 
үстеулерге қазіргі кезде морфемаларға бөлінбейтін, белгілі бір 
формада қолданылатын сөздер жатады: әдейі, жорта, үнемі, 
дереу, төмен, әрі, ерте, нағыз, мейлінше, төтенше, аса, тіпті, 
арасын, ерекше, әрең, ұдайы т.б. Туынды үстеулер басқа сөз 
таптарынан қосымшалар көмегімен, қосарлану, бірігу, тіркесу 
тәсілдерінен жасалған үстеулерді айтамыз. 
Түрлі мағыналық ерекшеліктеріне байланысты, үстеулер 
мынадай семантикалық топтарға бөлінеді: мезгіл үстеулері, 
мекен үстеулері, мөлшер үстеулері, сын-қимыл (бейне) үстеулері, 
күшейтпелі үстеулері, мақсат үстеулері, себеп-салдар және 
топтау үстеулері. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   85




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
Сабақ жоспары
бағалауға арналған
Реферат тақырыбы
сәйкес оқыту
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
оқыту мақсаттары
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
мерзімді жоспар
Қазақстан тарихы
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
болып табылады
қызмет стандарты
жалпы білім
нтізбелік тақырыптық
Мектепке дейінгі
арналған әдістемелік
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсанға
білім берудің
Әдістемелік кешені
тақырыптық жоспар
Қысқа мерзімді
республикасының білім
туралы жалпы
атындағы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Жұмыс бағдарламасы
пайда болуы
қазақ тілінде