Оқулықтарда оның саны 25, кейде 26. Фонетиканың бас оқулығы: "Қазіргі қазақ тілінде мынандай 25 дауыссыз бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, у, ф, Х, ц, ч, ш, қ, ң"



Pdf көрінісі
бет7/18
Дата19.01.2023
өлшемі307.67 Kb.
#417223
түріОқулық
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   18
Байланысты:
4-лекция
Kazak tili Metodika 1 kl Rus basic, ана тілі 27.05, 1-лекция, 3-лекция
б тіл ұшы н-ны жасалымымен игеріп‚ қос ерін м-ға айналдырды. Бұлай айту (мб 
т‰рде) дыбыстау м‰шелерінің ‰немді‚ оралымды қимылына негізделген. 
Дауыссыздардың жасалуында дыбыстау м‰шелерінің қатысын (артикуляциясын) 
білудің маңызы зор. Мұны білмейінше‚ дыбыстардың артикуляциялық жақтан 
өзгеруін т‰сіну де‚ т‰сіндіру де м‰мкін емес. Мәселен‚ қан‚ қон сөздерінің 
соңындағы н дыбысы қосымша жалғанған кезде м (айтылуы қаммен қомбады) 
болып өзгеруі тек артикуляциямен байланысты. 
ДАУЫССЫЗДАРДЫҢ АЙТЫЛУЫ МЕН ЖАЗЫЛУЫНДАҒЫ 
ЕРЕКШЕЛІКТЕР 
 
‡НСІЗДЕР 
 
Б‚ п фонемалары астыңғы еріннің ‰стіңгі ерінге нық тиіп‚ тез ажырап кетуінен 
жасалады. Яғни қос ерін‚ шұғыл. Бұлардың бір-бірінен айырмашылығы дауыс 
алғашқысына (б) аздап қатысады (ұяң) да‚ екіншісіне (п) қатыспайды (қатаң). 
Бұлардың тілде қолданылуында да кейбір ерекшеліктер бар. Атап айтқанда‚ б 
фонемасы сөздің басында (6258 сөз‚ қ‚ т-дан кейін ‰шінші орында)‚ ортасында 
актив қолданылады да‚ сөз соңында кездеспейді. Соңғы позицияда б жазылғанмен 
(араб‚ гардероб‚ куб‚ клуб‚ ромб‚ прораб‚ штаб) оның айтылуы п болады. 
Сондықтан да бұл сөздерге жалғанатын қосымша қатаңнан (арабқа‚ клубқа‚ 
штабпен‚ штабсыз) басталады. Ал п фонемасы сөздің барлық позициясында 
ұшырай береді. Тіліміздегі п-дан басталатын (991) сөздердің дені кірме болып 
келеді. 
Сөз басында б мен п айтуда‚ тіпті жазуда да (орфографиялық сөздікте) кейде 
жарысып ж‰реді: байым – пайым‚ балуан – палуан‚ барабар – парапар‚ батсайы – 
патсайы‚ бәле – пәле‚ бұйда – пида‚ палау – балау‚ пәтуа – бәтуа‚ пейіл – бейіл‚ 
пенде – бенде‚ бісміллә – пісміллә т.б. Көне т‰ркі сөздігінің айтуына қарағанда 
т‰ркі тілдерінде сөз п дыбысынан басталмаған. Олай болса. сөз басындағы п бертін 
құбылыс. 
Артикуляциялық, жақтан ұқсастығының арқасында б, п және м фонемалары 
қосымшалар мен шылаулардың бас позициясында бірін-бірі ‰немі алмастырып 
отырады. Мысалы: -бын //-пын//-мын, -мыз//-быз//-пыз, мен//-бен//-пен, -ма//-


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   18




©melimde.com 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бағдарламасына сәйкес
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
сәйкес оқыту
Сабақ жоспары
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасы
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
республикасы білім
Жалпы ережелер
бекіту туралы
нтізбелік тақырыптық
арналған жиынтық
жалпы білім
болып табылады
Қазақстан республикасының
Зертханалық жұмыс
арналған әдістемелік
рсетілетін қызмет
оқыту әдістемесі
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
Қысқа мерзімді
білім берудің
пәнінен тоқсанға
тақырыптық жоспар
қызмет стандарты
туралы жалпы
атындағы жалпы
пайда болуы
әдістемелік ұсыныстар
Жұмыс бағдарламасы
қарым қатынас
емтихан сұрақтары
пәнінен тоқсан