Оқулықтарда оның саны 25, кейде 26. Фонетиканың бас оқулығы: "Қазіргі қазақ тілінде мынандай 25 дауыссыз бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, у, ф, Х, ц, ч, ш, қ, ң"


ғой болып кетеді деген  сұрақтарға нақты жауап беруге болады.  2. Дауыссыздарды жасалу (ауаның шығу) жолына қарай



Pdf көрінісі
бет6/18
Дата19.01.2023
өлшемі307.67 Kb.
#417223
түріОқулық
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18
Байланысты:
4-лекция
Kazak tili Metodika 1 kl Rus basic, ана тілі 27.05, 1-лекция, 3-лекция
ғой болып кетеді деген 
сұрақтарға нақты жауап беруге болады. 
2. Дауыссыздарды жасалу (ауаның шығу) жолына қарай да ‰ш топқа бөлуге 
болады: 
а) Шұғыл (эксплозив) дауыссыздар: п‚ б‚ т‚ д‚ к‚ г‚ қ‚ ц‚ ч‚ м‚ н‚ ң; 
ә) Ызың (фрикатив) дауыссыздар: ф‚ в‚ с‚ ш‚ ж‚ з‚ х‚ ғ‚ һ‚ л‚ 
й‚ у; 
б) Діріл дауыссыз – р. 
Шұғыл фонемаларды айтқанда дыбыстау м‰шелері біріне-бірі жабысып‚ ауа 
кілт ‰зіледі де‚ содан соң шұғыл қайта жалғасады. Содан да бұларды шұғыл 
дауыссыздар дейді. Мұны жабысыңқы‚ тоғысыңқы‚ өткелсіз‚ ‰зілмелі т‰рде айту 
да кездеседі. 
Ал ызыңдарды айтқанда дыбыстау м‰шелері біріне-бірі жуысып‚ ауаның 
жолын барынша тарылтады‚ бірақ ауа біржола ‰зілмейді‚ сыздықтап‚ с‰зіліп 
шығады. Ызыңдарды жуысыңқы‚ өткелді‚ с‰зілмелі т‰рде айту да кездеседі. Діріл 
дауыссыз (р) тіл ұшының дірілдеуінен пайда болады. 
3. Жасалу немесе айтылу (артикуляциялық) орнына қарай дауыссыздар 
алдымен ‰ш топқа бөлінеді: 
а) ерін (лабиаль) фонемалары: п‚ б‚ в‚ ф‚ м‚ у; 
ә) тіл (лингваль) фонемалары: т‚ д‚ с‚ з‚ ш‚ ж‚ ц‚ ч‚ к‚ г‚ қ‚ ғ‚ х‚ ң‚ л‚ р‚ й; 
б) көмей (фарингаль) фонемасы – һ. 
Ерін фонемалары іштей еріндік (п‚ б‚ м‚ у) және ерін мен тіс (ф‚ в) болып 
бөлінеді. Еріндіктерді айтқанда екі ерін біріне-бірі жабысып (п‚ б‚ м) немесе 


5
дөңгелене жуысып (у) тұрса‚ ерін мен тіс дыбыстарында астынғы ерін ‰стіңгі к‰рек 
тіске жуысады. 
Дауыссыз фонемалардың көпшілігі тілдің тікелей қатысуымен жасалады. Тіл 
фонемалары ‰шке бөлінеді: 
а) тіл алды: т‚ д‚ с‚ з‚ ш‚ ж‚ ц‚ ч‚ н‚ л‚ р; 
ә) тіл ортасы: й; 
б) тіл артыг‚ ғ‚ к‚ қ‚ ң‚ х. 
Тіл фонемаларын тіл-тіс‚ тіл ұшы т.б. т‰рде бөлу ұшырайды. Бірақ олай бөлу 
есте сақтауды қиындатады және оның практикалық мәні де аз. 
Көрші тұрған дауыссыз дыбыстар бірімен-бірі жасалым жағынан қарайлас‚ 
сәйкес келуді қалайды. Олай болмаған жағдайда бірін-бірі өзгертуге (алмасуға 
ұшыратуға) мәжб‰р. Мәселен‚ он бір‚ он бес‚ айтуда омбір‚ омбес. Мұнда қос ерін 


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




©melimde.com 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бағдарламасына сәйкес
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
сәйкес оқыту
Сабақ жоспары
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасы
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
республикасы білім
Жалпы ережелер
бекіту туралы
нтізбелік тақырыптық
арналған жиынтық
жалпы білім
болып табылады
Қазақстан республикасының
Зертханалық жұмыс
арналған әдістемелік
рсетілетін қызмет
оқыту әдістемесі
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
Қысқа мерзімді
білім берудің
пәнінен тоқсанға
тақырыптық жоспар
қызмет стандарты
туралы жалпы
атындағы жалпы
пайда болуы
әдістемелік ұсыныстар
Жұмыс бағдарламасы
қарым қатынас
емтихан сұрақтары
пәнінен тоқсан