Оқулықтарда оның саны 25, кейде 26. Фонетиканың бас оқулығы: "Қазіргі қазақ тілінде мынандай 25 дауыссыз бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, у, ф, Х, ц, ч, ш, қ, ң"



Pdf көрінісі
бет2/18
Дата19.01.2023
өлшемі307.67 Kb.
#417223
түріОқулық
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18
Байланысты:
4-лекция
Kazak tili Metodika 1 kl Rus basic, ана тілі 27.05, 1-лекция, 3-лекция
в, ф, х, ц, ч дыбыстары негізінен орыс сөздерімен бірге баса көктеп келгені анық. 
Фонетиканың бас оқулығында акад. І. Кеңесбаев: “Орыс графикасы негізінде қазақ 
әдебиет тіліне в, ф, ч, х тәрізді фонемалар енді”, деп алады да, былай 
жалғастырады: “Екі тілде (қазақша, орысша) сөйлейтін қазақтар в, ф фонемаларын 
ешбір м‰дірмей айта алады. Бұлар ана тілі дыбыстары есебінде қолданылып та 
ж‰р. Ал х фонемасын қазақтың осы к‰нгі әдеби тіліне сіңіп кеткен деуге болады” 
(Қазіргі қазақ тілі. 1954, 132-б.). Өктем саясат оларды өгейсітпегені анық. Қазақ 
тіліндегі қ т‰бірде дауыстылар қоршауында тұрып, осы х-ға жуық (ахын, жахын, 
ыхылас, ахыл, Ахан‚ Жахан сияқты) дыбысталатынын
2
жоққа шығаруға болмайды. 
Ал ч дыбысының диалектілерде (сөз басында челек, чапан, чал т‰рінде) кездесетіні 
анық. Тіпті әдеби тілімізде де тш, тж тіркестерін тч т‰рде дыбыстап ж‰ргенімізді 
1
Äæóíèñáåêîâ À. Ïðîáëåìû òþðêñêîé ñëîâåñíîé ïðîñîäèêè è ñèíãàðìîíèçìà êàçàõñêîãî 
ÿçûêà. Àâòîðåô. äîê. äèññ. Àëìà-Àòà‚ 1988. Ñòð. 44. 
2
Ñàóðàíáàåâ Í. ²àçຠòiëi. Àëìàòû‚ 1953‚ 36-á. 


2
аңғармаймыз. Айтып көріңіз: Айтжан, сатшы, Сәтжан, патша, етже, етжеңді, 
ит жылы, итшілеп, итше, атша, ат шаптырым. Сондай-ақ атса, атсыз, етсіз, 
кетсе, етсе, атсыз сияқты сөздегі 
тс дыбыстар тіркесі тц-ға жуық айтылса керек. 
Мұны айтқанда, қазақ сөздерінде ч, ц әріптерін жазу керек деуден аулақпыз, тек 
фонетикада бұлар ескеріліп, транскрипциясын ойластыру керек. 
Қысқасы, орыс тілдеріндегідей айту, жазу өз к‰шінде тұрған қазіргі тұста в, ф, 
х, ц, ч фонемаларын елемеу м‰мкін емес. 
Қазақ әліпбиіндегі байырғы дауыссыздардың таңбалары тек жуан айтылады: 


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




©melimde.com 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бағдарламасына сәйкес
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
сәйкес оқыту
Сабақ жоспары
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасы
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
республикасы білім
Жалпы ережелер
бекіту туралы
нтізбелік тақырыптық
арналған жиынтық
жалпы білім
болып табылады
Қазақстан республикасының
Зертханалық жұмыс
арналған әдістемелік
рсетілетін қызмет
оқыту әдістемесі
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
Қысқа мерзімді
білім берудің
пәнінен тоқсанға
тақырыптық жоспар
қызмет стандарты
туралы жалпы
атындағы жалпы
пайда болуы
әдістемелік ұсыныстар
Жұмыс бағдарламасы
қарым қатынас
емтихан сұрақтары
пәнінен тоқсан