Оқулықтарда оның саны 25, кейде 26. Фонетиканың бас оқулығы: "Қазіргі қазақ тілінде мынандай 25 дауыссыз бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, у, ф, Х, ц, ч, ш, қ, ң"


У – қос ерін‚ ызың‚ ‰нді дауыссыз. У



Pdf көрінісі
бет17/18
Дата19.01.2023
өлшемі307.67 Kb.
#417223
түріОқулық
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18
Байланысты:
4-лекция
Kazak tili Metodika 1 kl Rus basic, ана тілі 27.05, 1-лекция, 3-лекция
У – қос ерін‚ ызың‚ ‰нді дауыссыз. У-дың еріндік к‰ші тіпті еріндік 
дауыстылардан да басым. Сондықтан да ол өзінен кейін ы‚ і‚ е сияқты езуліктерді 
айтқыздырмайды: ауұл (ауыл)‚ дауұс‚ дәуұр‚ сәу‰р‚ әуө‚ әуөз‚ дәурөн‚ сәулө
Алайда тілдің осы заңдылығын ескермей жазып‚ айтудың салдарынан ы‚ і‚ е 
дыбыстары туралы ұғым қалыптасты. 
У дауыссызы да й сияқты сөз басында м‰лде қолданылмайды. Әдетте 
оқулықтарда бұлай деу тілдің ж‰йесін т‰сінбеуден‚ өзгелерге көзсіз еліктеуден 
туғаны анық. 
Көне т‰ркі сөздері дауыссыз у-дан басталмаған. Қазақ тілі сол тілді берік 
ұстанған деуге болады. У да й сияқты тек дауыстыдан соң ғана тұрады‚ 
дауыссыздан кейін әсте тұра алмайды. Орыс тілінде қазақ тіліндегідей дауыссыз у 
жоқ‚ оларда тек қана дауысты у ғана бар. Қазақ алфавитінде дауыссыз у-дың 
арнайы таңбасы да жоқ‚ сол дауысты у-мен тұтасып‚ кіндігі бірігіп ж‰р. Тау 
дегендегі у “дауысты” болып кететіні де содан. Оның ‰стіне бұлардың жасалу‚ 
айтылуы да жуық. Тек дауыссыз й‚ у буын құрай алмайды‚ сөзді бастай алмайды‚ 
дауыссыздардан соң тұра алмайды. 
Қысқасы‚ ‰нді дауыссыздар – дауыстылар мен ‰нсіз дауыссыздардың 
аралығында тұрған өзіндік қолданылу ерекшелігі бар дыбыстар. 
“Көне т‰ркі сөздігінде” й-дан басталатын сөздер 4-орында тұрғаны‚ қазақ тілі 
оны ж-мен алмастырғаны айтылды. Қалған ‰нді дауыссыздардың сөз басында 
қолданылу жайы көне т‰ркі сөздері мен қазіргі қазақ сөздерінде өте ұқсас. 
Мәселен‚ қазіргі қазақ тілінде ‰нділердің ішінде сөз бастау қабілеті ең жоғары м 
дыбысы 9-орында тұрса‚ көне т‰ркі сөздерінде 11-орында тұр. Қалған ‰нсіздерден 
(не және содан туындайтын сөздер болмаса) көне т‰ркі сөздері басталмаған (тек л‚ 
р әсіресе н әріптерінен басталатын кірме сөздер сол кездерде-ақ бой көрсете 
бастаған). Мұның өзі тілдің дыбыстық ж‰йесі тұрақты келіп, баяу дамитынын 
аңғартады. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18




©melimde.com 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бағдарламасына сәйкес
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
сәйкес оқыту
Сабақ жоспары
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасы
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
республикасы білім
Жалпы ережелер
бекіту туралы
нтізбелік тақырыптық
арналған жиынтық
жалпы білім
болып табылады
Қазақстан республикасының
Зертханалық жұмыс
арналған әдістемелік
рсетілетін қызмет
оқыту әдістемесі
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
Қысқа мерзімді
білім берудің
пәнінен тоқсанға
тақырыптық жоспар
қызмет стандарты
туралы жалпы
атындағы жалпы
пайда болуы
әдістемелік ұсыныстар
Жұмыс бағдарламасы
қарым қатынас
емтихан сұрақтары
пәнінен тоқсан