Оқулықтарда оның саны 25, кейде 26. Фонетиканың бас оқулығы: "Қазіргі қазақ тілінде мынандай 25 дауыссыз бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, у, ф, Х, ц, ч, ш, қ, ң"



Pdf көрінісі
бет15/18
Дата19.01.2023
өлшемі307.67 Kb.
#417223
түріОқулық
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18
Байланысты:
4-лекция
Kazak tili Metodika 1 kl Rus basic, ана тілі 27.05, 1-лекция, 3-лекция
қылап-‰кілеп (аһлап-‰һлеп)‚ қаһар-қақар‚ шаһар-шақар кейде т‰сіріліп те 
айтылады: кәр (қаһар)‚ зәр (заһар)‚ мәш‰р (мәшһ‰р)‚ шәр (шаһар). һ туралы 
көзқарас жоғарыда айтылды. 
Ц‚ ч фонемалары аффрикат (қосынды) дауыссыздар делінеді.
Ц фонемасы т мен с элементтерінің жымдасқан (жай құлаққа олардың жігі 
сезіле бермейтін) қосындысы болып келеді. Оны айтқанда тілдің ұшы астыңғы 
к‰рек тіске‚ алдыңғы жағы (‰сті) ‰стіңгі к‰рек тіске (не етіне) нық тиеді де‚ тез 
ажырап кетеді. 
Бұл орыс тілінен енген сөздердің басында‚ ортасында мол кездеседі де‚
соңында (абзац‚ эрзац) сирек ұшырайды. Ц ‰немі жуан айтылады‚ көрші тұрған 
дауыстыларды жуандатып тұрады: цех‚ цирк‚ циркуль‚ цитата‚ цитрус‚ цифр. 
Қазақ тілінде т‚ с дыбыстарының тіркесі тц-ға жуық айтылады: атса‚ кетсе‚ 
жатса‚ жетсе‚ татса. 
Ч фонемасы т және ш элементтерінің кірігуінен құралған‚ алдымен тіл 
ұшының к‰рек тіске‚ одан соң тіл алдының таңдайға тиюінен жасалады. Ч 
африкатымен айтылатын сөздер қазақ тілінде әзірше аз: чек‚ чекист‚ чемодан‚ 
чертеж‚ мачта‚ путч‚ скетч‚ бұл әсіресе жалқы есімдерде жиірек кездеседі: Чапаев‚ 
Чехов‚ Чайковский‚ Петрович‚ Чкалов. 
Ч дыбысын қолдану тілімізде‚ негізінде‚ говорларға тән. 
Ч көбіне сөздің басында (анлаутта) айтылады: чал (шал)‚ чапан (шапан)‚ чыбық 
(шыбық)‚ челек (шелек)‚ чебер (шебер)‚ чай (шай). Әдеби тілде
 тш‚ тж тіркестері 
осы тч-ға жуық дыбысталады: кетші‚ итше‚ өртше‚ етже‚ Айтжан‚ төртж‰з‚ 
төртжыл төртшелек. 
‡нсіз шұғыл дауыссыздар (б‚ п‚ к‚ қ‚ г‚ т‚ д) дауыстылардың қоршауында 
ызыңға бейімдеу дыбысталады: Абай‚ Ақан‚ апа‚ ақын‚ бақыт‚ Ақан сияқты 
сөздерде қ орыс тіліндегі х-ға жуықтап кетеді. Содан да болу керек жазуда да 
бахыт‚ Ахан‚ рахмет‚ Ахмет болып кетіп жатады‚ яғни мұндай жағдайда 
шұғылдар босаңдау айтылуға тиіс. Оларды сөз басындағыдай етіп айту‚ тістеніп 
тұрған сияқты әсер етеді. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18




©melimde.com 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бағдарламасына сәйкес
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
сәйкес оқыту
Сабақ жоспары
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасы
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
республикасы білім
Жалпы ережелер
бекіту туралы
нтізбелік тақырыптық
арналған жиынтық
жалпы білім
болып табылады
Қазақстан республикасының
Зертханалық жұмыс
арналған әдістемелік
рсетілетін қызмет
оқыту әдістемесі
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
Қысқа мерзімді
білім берудің
пәнінен тоқсанға
тақырыптық жоспар
қызмет стандарты
туралы жалпы
атындағы жалпы
пайда болуы
әдістемелік ұсыныстар
Жұмыс бағдарламасы
қарым қатынас
емтихан сұрақтары
пәнінен тоқсан