Оқулықтарда оның саны 25, кейде 26. Фонетиканың бас оқулығы: "Қазіргі қазақ тілінде мынандай 25 дауыссыз бар: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, у, ф, Х, ц, ч, ш, қ, ң"



Pdf көрінісі
бет11/18
Дата19.01.2023
өлшемі307.67 Kb.
#417223
түріОқулық
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   18
Байланысты:
4-лекция
Kazak tili Metodika 1 kl Rus basic, ана тілі 27.05, 1-лекция, 3-лекция, 11-лекция
(ж‰з жыл) айтылады
Сондай-ақ т дыбысынан кейін келген с ц-ға жуықтап айтылады: кетце (кетсе)‚ 
атца (атса)‚ өтцө (өтсе)‚ батца (батса)‚ ұтца (ұтса)‚ к‰тцө (к‰тсе) т.б. 
Ш‚ ж фонемаларын айтқанда тілдің ұшы аздап (с‚ з-ны айтқандағыдай) 
көтеріледі де‚ екі б‰йірі жоғарғы тістерге тіреліп‚ тілдің ‰стіңгі жағы екі жерден 
таңдайға жуықтайды.Сондықтан бұлар қос фокусты дауыссыздар делінеді. Өзімен 
қатар келген қатаң с-ны өзіне ұқсатуына негізгі себеп осы ерекшелігі. Мыс.‚ ашша 
(асша‚ ашса)‚ қашша (қашса). Ш бір-ақ сөзде ұяңданады: ренжі (реніш-і). 
Т дыбысынан соң ш да‚ ж да ч-ға жуықтап айтылады: кетчі (кетші)‚ атчы 
(атшы)‚ төртчыл (төрт жыл)‚ итчылы (ит жылы)‚ Айтчан (айт жан)‚ төртчелек 
(төрт шелек)‚ әйтч‰у (әйт шу). 
Бұл екі фонема сөздің барлық деңгейінде (позициясында) айтылады‚ тек ж сөз 
соңында аз кездеседі: лаж‚ тәж‚ мұқтаж‚ талан-тараж‚ уәж сияқты бірер кірме сөз 
бен быж‚ к‰ж‚ қыж‚ мыж‚ быж-тыж‚ шыж сияқты еліктеуіштер. 
Орыс тілінде сөз соңында ж жазылғанмен ш болып айтылады. Қазақ тілінде 
орыс тілі арқылы енген сөздердің соңындағы ж айтылады: гараж‚ корсаж‚ стаж‚ 
морж‚ тираж‚ тоннаж‚ фиксаж‚ экипаж‚ блиндаж‚ дубляж‚ зондаж‚ массаж‚ 
монтаж және оларға қосымша ұяңнан| басталып (стажды‚ стажға‚ гаражда‚ 
гаражбен) жалғанады. 
Ш фонемасы көрші дыбыстардың әсерінен өзгермейді. Ал ж көрші с‚ ш-ның 
ықпалына ұшырайды: ташшол (тасжол)‚ бешшыл (бес жыл)‚ лашшыз (лажсыз). 
Әдеби тілде айтылатын с кейбір говорларда ш-мен алмастырылады: шамал 
(самал)‚ шортаң (сортаң)‚ ешек (есек)‚ мышық (мысық)‚ беш (бес)‚ жетпіш 
(жетпіс) т.б. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   18




©melimde.com 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бағдарламасына сәйкес
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
сәйкес оқыту
Сабақ жоспары
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
білім беретін
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасы
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
мерзімді жоспар
тоқсанға арналған
республикасы білім
Жалпы ережелер
бекіту туралы
нтізбелік тақырыптық
арналған жиынтық
жалпы білім
болып табылады
Қазақстан республикасының
Зертханалық жұмыс
арналған әдістемелік
рсетілетін қызмет
оқыту әдістемесі
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
Қысқа мерзімді
білім берудің
пәнінен тоқсанға
тақырыптық жоспар
қызмет стандарты
туралы жалпы
атындағы жалпы
пайда болуы
әдістемелік ұсыныстар
Жұмыс бағдарламасы
қарым қатынас
емтихан сұрақтары
пәнінен тоқсан