Оқулық Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі бекіткен Аламаты, 2011 (075. 8)



бет14/19
Дата16.01.2017
өлшемі1.58 Mb.
#274
түріОқулық
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

Бірінші кезеңнің міндеттері:

  1. Кез келген әрекетті сол әрекетке сәйкес тапсырмаларды (міндеттерді) орындау тұрғысынан қарастырылуына, оқу әрекетінің мазмұны оқу тапсырмалары негізінде құрылатынына және есептің жаттығудың ерекше бір түрі ретінде берілуіне байланысты бастауыш сынып оқушыларының есеп ұғымын қалай түсінетіндігін нақтылау;

  2. Оқу әрекеті және оның болашақта оқушы өмірінде алатын орнын, мәнін ашу.

Екінші кезеңде нақтылы оқу пәндері мазмұны негізінде оқу әрекетінің компоненттерін жеке игерту және оның мәнін түсіндіру.

Үшінші кезеңде пәнішілік және пәнаралық байланыстар арқылы оқу әрекетінің құрылымын түтастай қалыптастыру. Ол кез келген тапсырманы орындауды қамтамасыз етеді.

Төртінші кезеңде оқу әрекетінің құрылымдық компонентін тұтастықта және әр түрлі оқу пәндерінде оқушылардың өз беттерімен тапсырманы орындауына бағыттау.

Бастауыш сыныптағы жаңа оқу бағдарламасында оқушыларға ”есеп және оның құрамы” туралы түсінік беру талабы қойылып отыр. Бұған дейінгі бастауыш сынып бағдарламасында бұл жағдай орын алмаған еді. Сондықтан есеп және оның құрамы туралы оқушылардың ұғымы күңгірт болатын-ды. Кез келген әрекетке жағымды қатынастарды қалыптастыруда оның мәніне түсіну қажет. Бұл проблеманы шешуде есеп ұғымы негізгі тірек болып саналады. Бұл кезеңде қолданылатын тәсілдер осы міндеттерді орындауға бағытталады.

Оқушылар алғашқы кезде мұғалімнің басшылығымен ”есеп дегеніміз не?”, және оның құрамды бөліктерімен (сұрақ, белгісіз; шарт белгісіз) танысады.

Оқушылар бірте-бірте өздері есептің құрамды бөліктерінің байланыстылығын байқап, оларды ажыратады. Осы мақсатта оларға екі мәтін ұсынылады. Солар арқыла есеп белгілерін өздері табуға бағытталады. Мысалы, ”Ойланыздаршы, тақтадағы жазылғанды есеп деуге болама?” (Тақтада ”Балаларға барлығы қанша қызыл және жасыл доп сатылып алынған? деген мәтін). Екіншісі - ”сүретте берілген заттың атын жазыңдар (табыңдар). Алманың сүреті салынған.

Оқушыларды ”Есеп дегеніміз сұрақ және шарт немесе белгілі арқылы белгісізді табу” деп өздері қорытындылайтындай жағдайға жеткізу керек. Оқушылардың ”есеп” ұғымын бекіту мақсатында бірінші мәтінді ”есеп” болатындай етіп өзгертіп ұсынуға болады.

Оқушылардың әр түрлі пәндерден орындайтын тапсырмаларының (кең мағынасында) ортақ құрамды бөліктері бар. Мысалы, қазақ (орыс) тілі пәндеріндегі жаттығулар да екі құрамдас бөліктерден (сұрақ, белгісіз, талап; мәтін, шарттан) тұрады. Басқа оқу пәндеріндегі тапсырмаларда (тар мағынасында) екі қүрамдас бөліктеп тұрады. Демек, бастауыш сынып оқушыларына тек қана ”есеп, оның құрамды бөліктері” ғана тұралы түсінік беріп қоймай, ”жаттығу”, ”тапсырма” ұғымы және оның құрамды бөліктері тұралы түсінік беру қажеттілігі туындайды. Мысалы, ”Ойлаңыздаршы, тақтаға жазылғанды жаттығу деуге бола ма?” (Тақтаға 211-жаттығу. Бастауышты тауып, астын сызыңдар). Екіншісі - 212 жаттығу. Зат есімді тауып, астын сызыңыздар. “Асан мектепке бара жатыр. Ол - оқу озаты.“ Бірінші сұрақты (талапты) ”жаттығу” болатындай етіп өзгертіп ұсынуға болады. Болашақ оқу бағдарламаларынан “жаттығу және оның құрамы“ туралы түсінік беру орын алады деген үміттеміз.

Сондай-ақ, бұдан кейін мұғалім оқушыларға оқу міндеті тұралы түсінік беріп, оның нақтылы практикалық міндеттен айырмашылығын көрсетеді.

Әңгіме алдында оқушылардың зейінін тапсырмаларды орындаудан бұрын нақтылы мақсат анықталатынына аударады.

Тапсырманы орындау тек нақты жауаппен (нәтижесімен) шектелсе, оқушы практикалық міндетті шешкен болады. Нақты нәтиже де қажет, бірақ ол жеткіліксіз.

Оқушы тапсырманы орындау барысында нақты нәтижемен қатар, неге үйренетіндігі туралы мақсат қойса, ол - оқу міндеті.

Әңгіме нәтижесінде оқушы кез келген тапсырманы орындау мақсатқа бағытталатынын ұғынуы тиіс.

Оқу міндетін шешу оқудың жеңіл, тиімді (ұтымды), мақсат бағыттылығына ықпал етеді. Әрекет жолын меңгереді. Оны өзге де әрекетте пайдаланады.

Бұл кезеңде оқу және нақты-практикалық міндеттерді ажырата білуі әр түрлі пәндер материалы негізінде түсіндірілген тиімді. (Үшінші бөлімдегі ”Оқу және нақтылы практикалық міндет” тақырыбы, сабақтан үзіндіні қараңыз.)

Оқу және нақтылы-практкалық міндеттерді айыру үшін білім керек, ұсынылған тапсырмадағы басты мәселені біліміне сүйене айыра білу тиіс және табандылық қажет. Табандылық барлық әрекетке тән.

Оқу және нақтылы-практикалық міндеттерді ажырата білуге үйрету үшін төмендегідей жұмыстар жүргізіледі:



  1. Оқу міндеті туралы түсінік беру;

  2. Нақтылы-практикалық міндет туралы түсінік беру;

  3. Оқу міндеті туралы әңгіме өткізу;

  4. Практикалық міндет туралы әңгіме өткізу;

  5. Ұсынылған міндеттерден оқу міндетін табу және оны дәлелдеу.

Келесі кезеңнің негізі міндеттерінің бірі - оқу әрекетінің қүрылымымен таныстыру. Олардың бір-бірімен байланысты екенін, оқу әрекетінің құрылымын меңгеруде оқушыда жеке тұлғаға тән қасиеттердің қалыптасатынына ерекше көңілін аудару керек. Оқушыларды тапсырманы орындаудың негізгі кезеңдерімен нақтылы мысалдар арқылы таныстырылады.

(3-ші бөлімдегі ”Оқу әрекетінің құрылымы” деген тақырыпты қараңыз.)

Оқу тапсырмаларын орындау кезеңдерінің тізбегі беріледі:


  1. Талдау (белгілі, белгісізді табу);

  2. Мақсат (неге үйренетінін анықтау);

  3. Актуализация (тапсырманы орындауға қажетті ережелерді, заңдарды, іскерлікті еске түсіру);

  4. Жоспарлау (амалдарды орындалу реттілігін анықтау);

  5. Орындау (шешу);

  6. Тексеру (нақтылы нәтижені және тапсырманың орындалу барысын бақылау);

  7. Бағалау (мақсатқа жетті ме, жетпеді ме, орындалу деңгейі).

Әрбір оқушы осы кезеңдердің мәніне түсінуі қажет. Кез келген міндетті шешуге бағытталған әрекет талдаудан (анализден) басталатыны белгілі. Демек, оқушыларды талдауға үйрету - бұл кезеңнің негізгі міндеттерінің бірі.

Талдауға үйретуде сан алуан тәсілдерді қолдануға болады.

Олар:


  1. Күдік туғызатын тапсырмалар ұсыну;

  2. Күдік туғызатын тапсырмалдарды күдік туғызбайтын тапсырмаға айналдыру;

  3. Құрамында артық белгілісі бар тапсырмаларды орындау;

  4. Шартында ішкі жалпылық пен сыртқы айырмашылығы бар тапсырмаларды орындау;

  5. Құрамы толық емес тапсырмаларды ұсыну;

  6. Құрамы толық тапсырмаларды орындау;

  7. Жарыс ұйымдастыру;

  8. Әңгімелесу;

  9. Ойын түрінде өткізу (бір оқушы - белгілі, екінші оқушы - белгісіз т.б.);

  10. Сұрақтар қою:

  11. Сен тапсырманы неге талдайсың?

  12. Талдаудың қажеті жоқ шығар?

  13. Тапсырманы орындауға бірден кірістің бе?

  14. Таспырманың шартында қате болғанда өзіңе қандай сұрақ қойдың?

  15. Тапсырманы орындауға қандай іскерлік көмектесті?

  16. Дұрыс талдауға жеке басыңның қандай қасиеттері көмектесті?

(3-ші бөлімнің ”Бастауыш сынып оқушыларының талдау іскерлігін қалыптастыру” тақырыбын қараңыз.)

Оқушының тапсырманың құрамы толық болған жағдайда ғана орындауға болады деген қорытындыға келуі тиіс. Дұрыс алғашқы талдау жасау - тапсырманың дұрыс орындалуының бір шарты.

Кез келген міндетті шешуге бағытталған әрекет талдаудан басталады.

Келесі тапсырманы орындау кезеңінде оқушылардың өздері орындайтын жаттығу, тапсырма, есептерінің қандай мақсатпен орындайтындығына бағыттау, мақсат қоя білуге үйрету. Ол үшін оқушыларды мақсатты анықтауға және мақсат қоюға ықпал ететін объективтік шарттарымен таныстырып, оны іс жүзіне асыра білуге дағдыландыру қажет. Оны мұғалім нақтылы оқулық материалдары негізінде үйретеді.

Объективтік шарттар:


  1. Сабақтың тақырыбы;

  2. Өткен материал бойынша оқушының білімі және іскерлігі;

  3. Тапсырма, жаттығу, есеп мазмұны;

  4. Қалыптасқан тәжірибе.

Тапсырманы орындау кезеңінің сақталмауы әрекеттің мәніне ңұқсан келтіреді.

Мұғалім оқушылардың зейінің талдау мен мақсаттың, байланыстылығына аударады, яғни талдау бойынша неше белгісіз (сұрақ, талап) болса, сонша мақсат қойылады.

Оқушылар өздері орындайтын тапсырманың мақсатың меңгергеннен кейін, сабақтың мақсатын анықтауға үйретуге көшуге болады. Сабақтың мақсатын анықтауға жоғарыда айтылған шарттар пайдаланылады.

Оқушыларды тапсырманың, сабақтың мақсатын анықтауға үйретуде әр түрлі әдіс-тәсілдер пайдаланылады:

1. Сұрақтар қою:


  • Осы тапсырманы орындағанда неге үйренесің?

  • Осы тапсырманы орындағанда неге үйрендің?

  • Бұл тапсырманы неге орындадың?

  • Бұл тапсырманы саған дейін бірнеше оқушы орындады ғой. Сен неге орындайсың?

  • Бұл тапсырманы орындау іскерлігі саған неге керек?

  • Бұл іскерлік қайда кездесуі мүмкін?

  1. Тапсырманың мақсатын мұғалімнің анықтауы.

  2. Тапсырманың мақсатын ұжыммен анықтау.

  3. Тапсырманың мақсатын топпен анықтау.

  4. Тапсырманың мақсатын жұп оқушымен анықтау.

  5. Тапсырманың мақсатын жеке оқушының анықтауы.

  6. Нақтылы-практикалық міндетті оқу міндетіне аудару.

  7. Оқу міндеттін анықтау.

  8. Жаттығу құрастырып, мақсатын анықтау.

  9. Ойын.

  10. Оқу міндетінің практикалық міндеттен айырмашылығы неде?

  11. Үй тапсырмасының мақсатын анықтау.

  12. Науқастанып сабаққа келмеген оқушыға үй тапсырмасының мақсатын оқушылар арқылы түсіндіру.

  13. Сыныпқа жалпы бағыт беру.

  14. Мақсатты түрлендіру (бір тапсырманы орындауда әр түрлі мақсат қою):

  1. сөзді құрамына қарай (морфологиялық) талдау;

  2. сөз топтарына талдау;

  3. дыбыстың (фонетакалық) талдау.

(3-ші бөлімнің ”Сабақ және орындалатын тапсырманың мақсатын анықтауға үйрету” тақырыбын қараңыз.)

Тапсырманы орындалуы келесі кезеңдерінің бірі - актуализация. Қандай да тапсырманы орындауда белгілі бір ереже, заң, нақтылы тәжірибе кажет екеніне оқушылардың зейіні аударылады. Осы мақсатта әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға болады. Олар:



  1. Бір ережеге сөздердің тізбегін жалғастыру;

  2. Педагогикалық ситуациялар;

  3. Тапсырманы орындауға қандай өткен материалдар көмектесті.

(3-ші бөлімнің ”Білім, іскерлікті өзектендіру (актуализация) тақырыбын қараңыз.)

Жоғарыда айтылған кезеңдер тапсырманы орындаудың төртінші кезеңіне көшуге мүмкіндік береді. Ол - амалдарды орындаудың жоспарын анықтау. Сондай-ақ, оқушыларды нақтылы мысалдар арқылы амалдарды орындаудың жоспарын жасау талдау, мақсатты белгілеу, актуализацияға тікелей байланысты екенін дәлелдейді. Оқушылардың оқу әрекетін жоспарлау іскерлігін қалыптастыру мақсатында әр түрлі әдіс-тәсілдер қолданады. Олар:



  1. Сабақтан тыс әрекетін жоспарлау;

  2. Демалыс күнін жоспарлау;

  3. Шашыранды амалдарды реттілікке келтіру;

  4. Жетіспейтін амалдарды толықтыру;

  5. Жоспарды ұжыммен дайындау;

  6. Жоспарды топпен дайындау;

  7. Жоспарды жеке дайындау;

  8. Тақтаға сабақ жоспарын жазу;

  9. ”Бір - күнде - жоспарсыз - емес” ойыны;

  10. Кіріспе әңгіме;

  11. Ұсынылған жоспардан дұрысын табу;

  12. Тақтада тапсырманы орындау реттілігін айтып жазу.

(3-ші бөлімнен ”Iс-әрекетті жоспарлау іскерлігін қалыптастыру” тақырыбын қараңыз.)

Сонымен қатар мұғалім оқушыларды оқу әрекетін тексеру мен бағалау іскерлігін қалыптастыру мақсатын қояды. Оны іс жүзіне асыру мақсатында оқушылардың зейінін бірден негізгі объектіге аударып, тексеру мәніне тоқталады. Әр түрлі пәндердің материалдары бойынша әрбір кезеңнің дер кезінде тексерудің тиімділігіне тоқталады, нақтылы деректермен дәлелдейді. Нәтижесінде ғана тексерудің тиімсіз жағына тоқталады.

Сонымен, тапсырманы орындау барысын бақылап отыру - қатені дер кезінде түзетіп, нәтиженің сапалы, дұрыс болуының негізгі бір шарты екеніне оқушылардың көзін жеткізу. Осы кезенде бастауыш сынып оқушыларының ата-аналарымен кездесу, әңгіме өткізу тиімді болады. Кездесу, әңгіме өткізу барысында оқушылар өздерінің ата-аналарының қайда және кім болып қызмет істейтіндерін анықтайды. Тексеру, бақылаудың өндірісте алатын орнына тоқтайды, нақтылы кейбір амалдарды орындауда тексеру (бақылауды) жүргізу жолдарын көрсетеді. Оған мектепте үйренетіндіктерін баса айтады.

Мұғалім оқушыларды оқу әрекетін тексеру іскерлігін қалыптастыруда әр түрлі әдіс-тәсілдер қолданады. Олар:



  1. Ата-аналармен кездесу;

  2. Әңгіме өткізу;

  3. Тксеру (бақылау) мәні туралы түсінік беру;

  4. Бақылау ұйымдастыру;

  5. Дұрыс орындалмаған жаттығу, есеп, тапсырмаларға талдау жасау;

  6. Сұрақтар қою:

а) жаттығу, есеп тапсырманы дұрыс немесе дұрыс емес орындадың ба?

ә) тапсырманы дұрыс орындағанынды қалай тексердің?

тексерулер:

а) ұжымдық тексеру;

ә) өзара тексеру;

б) топтық тексеру;

в) өзін өзі тексеру;


  1. Дұрыс талдау жасадың ба, мақсатын дұрыс анықтадың ба, қажетті өткен материалды еске түсірдің бе, дұрыс жоспар құрдың ба;

  2. Аралық тексеру;

  3. Тапсырманың орындалу барысын тексеру;

  4. Қорытынды тексеру;

  5. Есеп шығарудың ”балама жолын табу”;

  6. Диалог түрінде тексеру;

  7. ”Шиеленескен” міндеттерді шешу;

  8. Байымдау шығарма жазу ”менің сабақтағы көмекшілерім”.

(3-ші бөлімнің ”Оқу әрекетін тексеру іскерлігін қалыптастыру” тақырыбын қараңыз.)

Тапсырманы орындаудың келесі кезеңі - бағалау. Баға - алға қойған мақсаттың орындалу не орындалмау көрсеткіші. Оқушының неге үйренгенінің деңгейі.

Оқушының тапсырманы орындау нәтижесін бағалауға үйрету үшін әр тұрлі тәсілдерді қолдануға болады. Олар:


  1. жұмыстың нәтижесін оқушылардың өздерінің бағалауы;

  2. оқушының өзінің және бөгде оқушының орындаған жаттығу, есеп, тапсырмаларын бағалауға ұсыну;

  3. топтық бағалау;

  4. өзара тексеру және бағалау;

  5. ұжымдық бағалау;

  6. мұғалімнің бағалауы;

  7. әр түрлі деңгейде орындалған тапсырманы ұсыну;

  8. әр түрлі деңгейде бағаланған тапсырмаларды ұсыну, пікір айту.

(3-ші бөлімнің ”Оқу әрекетін бағалауға үйрету” тақырыбын қараңыз.)

Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысындағы білім мазмұны тұжырымдамасының талаптарының бірі - әртүрлі оқу тапсырмаларын өздігінен шешіп орындаудың ортақ тәсілдерін берілген пәндердегі тапсырмалар, әдетте, қазақ тілінде жаттығу, математикада есеп, басқа пәндерде көпшілік жағдайда тапсырма түрінде беріледі. Демек, жаттығу, есеп, тапсырмаларды орындауға ортақ тәсілдерге үйрету - осы кезеңнің негізгі міндеттерінің бірі.

Әр түрлі тапсырмаларды орындаудың ортақ тәсілдерін меңгерту ұшін әр тұрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға болады. Олар:


  1. тапсырманы орындаудың әрбір кезеңін ұдайы еске түсіріп отыру;

  2. математикадан есеп шығарғанда, қазақ тілінен жаттығу орындағанда оларға ортақ ұқсастық кездесе ме? Кездессе, оны ата.

  3. Математикадан есеп шығарғанда, қазақ тілінен жаттығу, дүниетанудан тапсырманы орындағанда неден бастайсың?

  4. Математикадан есепті, қазақ тілінен жаттығуды, дүниетанудан тапсырманы талдағанда, осы әр түрлі үш пәнге ортақ сәйкестік бар ма?

  5. Математика, қазақ тілі, еңбек сабағында тапсырманың мақсатын анықтуда, ортақ сәйкестік бар ма?

  6. Оқушылар жауабы: .....

  7. Математикадан есеп, қазақ тілінен жаттығу, еңбек сабағынан тапсырманы орындау жоспарын жасауда ортақ ұқсастық бар ма?

  8. Бар болса, ата.

Оқушылар жауабы:......

Белгілі бір уақыт өткеннен кейін оқушылар жаттығу, есеп, тапрсыманы орындауда белгілі бір амалдар реттілігінің сақталатындығы туралы қорытындыға келеді:



  1. Кез келген жаттығу, есеп, тапсырманы орындау неден басталады?

  2. Кез келген жаттығу, есеп, тапсырманың мақсатын анықтау неге байланысты?

  3. Кез келген жаттығу, есеп, тапсырманы орындауға қажетті өткен материалды еске түсіру неге байланысты?

  4. Әр түрлі пәннен оқу тапсырмаларын орындау кезеңдерін ата?

  5. Оқу тапсырмасын орындау реттілігін қалпына келтіруге байланысты тәсілдерді қолдану:

1) Орындалатын тапсырманың мақсатын анықта.

2) Тапсырманы орындау мақсатына жеттің бе?

3) Белгілі, белгісізді анықта.

4) Орында.

5) Жоспар құру.

6) Тексеру.

7) Тапсырманы орындауға қажетті заң, ережелерді еске түсіру.

8) Ойын, сынау, пікір талас т.б. сан алуап әдіс, тәсіл, форма ретінде түрлендіріп өткізуге болады.

(3-ші бөлімнің ”Тапсырманы орындаудың ортақ тәсілдерін қалыптастыру” тақырыбын қараңыз.)
III. Бастауыш сынып оқушыларының оқу әрекетін қалыптастыру

Панорамалық сабақ туралы ұғым

Панорама - жалпы көрініс ұғымын береді. Панорамалық сабақ - әдістемелік жұмыстың жаңа бір түрі ретінде қарастырылады. Мұғалімдердің белгілі бір проблемаларды (өзекті мәселелерді) шешудегі педагогикалық тапқыштықтарын көрсету (демонстрациялау). Панорамалық сабақтың озат педагогикалық тәжірибені тарату түрінде артықшылдығы мынада деп білеміз:


  1. әдістемелік оқуды интенсификациялау (мұғалімдердің қуаты мен уақытын үнемдеу, яғни бір сабақ бойында бір немесе бірнеше мұғалімдердің әдістемелік тәсілдерін көрсету);

  2. нақтылы өте тиімді әдістемелік тәсілдерді көрсету арқылы жас мұғалімдерді жұмысқа ынталандыру;

  3. мұғалімдердің шығармашылығын дамыту.

  4. Мектеп тәжірибесінде панорамалық сабақтың әр түрлі нұсқалары (варианттары) бар.

  5. Олар:

  6. әр түрлі оқу пәндері сабақтарынан үзінді (бір сыныпта бір немесе бірнеше мұғалімдер өткізеді);

  7. әр түрлі сыныптарда бір пән бойынша сабақ өткізу;

  8. бір сыныпта бір пәннен бірнеше мұғалімдер әр түрлі сабақ кезеңдеріндегі жұмыс тәсілдерін көрсетеді;

  9. мұғалімнің есеп беру сабағы (шығармашылық, проблемалық топтар);

  10. ата-аналар үшін панорамалық сабақ.


Тапсырма, міндет (есеп) туралы ұғым, оның құрамы

Соңғы педагогикалық-психологиялық ғылыми еңбектерде кез келген әрекет сол әрекетке сәйкес тапсырманы, міндетті (есепті) орындау ретінде қарастырылады. Сондықтан бастауыш сынып оқушыларына тапсырма есеп ұғымын өзінің кең мағынасында түсіндіру қажеттігі туады.

Ы.Алтынсарин атындағы Қазақтың білім академиясы дайындаған ”Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысына арналған оқу бағдармаларында” математикалық жаттығулардың ерекше түрі ретінде есепті енгізуге дайындық, есеп терминін енгізу, оның құрамды бөліктерімен таныстыру ұсынылады

(-127б)


Есеп ұғымын өзінің кең мағынасында түсіну мақсатында бастауыш сынып оқушыларының есеп туралы ұғымын жүйеге келтіретін және тапсырманың барлық пәндерде, сондай-ақ сабақтан тыс әрекетте, өндірісте (жұмыста) кездесетінін дәлелдейтін арнаулы әңгіме өткізіледі.
Әңгімеден үзінді:

Мұғалім: Біз сабақта есеп (тапсырма) деген сөзді жиі қолданамыз. Есеп (тапсырма) дегенді қалай түсіндірер едіңдер.

Оқушылар: Есепті математика сабағында шешеміз. Есеп - сөзбен берілген мысал. Есеп - миға арналған жаттығулар.

Мұғалім: Дегенмен де есеп ұғымының мазмұнына зейінімізді аударайық. Мен сендерге көмектесейін, ойланып көріндерші, тақтадағы жазуды есеп деп айтуға бола ма (Тақтадағы мәтін: ”Балаларға барлығы қанша қызыл және жасыл доп сатылып алынған?”).

Оқушылар: Жоқ, бұл есеп емес. Иә, бұл - есеп.

Мұғалім: Неге есеп емес деп ойлайсыңдар. Дөлелдеңдер.

Оқушылар: Сұрағы бар. Нені табу керек екендігі айтылған.

Мұғалім: Мен сендердің кейбір пікірлеріңмен ғана келісемін. Иә, есептің сұрағы берілген, бірақ қызыл және жасыл доптардың саны айтылмаған, онсыз есепті шығару мүмкін емес. Тағы ойланып көрейік. Есептің құрамында сұрақтан басқа не болуы керек?

Оқушылар: Міндетті түрде белгілісі болуы керек.

Мұғалім: Дұрыс. Ендеше тексті есеп болатындай етіп өзгертіңдер.

Оқушы: Балаларға 5 қызыл және 6 жасыл доп сатылып алынды. Балаларға барлығы қанша доп алынған?

Мұғалім: Дұрыс. Енді есепте міндетті түрде нелер болуы керек екенін ойладыңдар.

Оқушылар: Есептің сұрағы мен шарты болуы керек. Белгілі, белгісізі болады. Белгілі арқылы белгісізді табу қажет болады.

Мұғалім: Қане, келісейік, алдағы уақытта есеп деп міндетті түрде шартты (белгілісі) және сұрағы (белгісізі) болатын тапсырманы ғана айтамыз. Енді тақтаға назар аударыңдар. Мына тапсырманың есепке ұқсастығы барма ма? (Тақтадағы мәтін: ”Суретте берілген заттың атын жазыңдар. Алманың суреті салынған).

Оқушылар: Жоқ, бұл қайдан ұқсас болсын, себебі сандар берілмеген.

Мұғалім: Асықпай ойланып, тапсырмада белгілі және белгісіздің бар жоғын анықтайық.

Оқушылар: Белгілісі - алма суреті. Белгісізі ”алма” деген сөзді жазу.

Мұғалім: Тапсырмада белгілі, белгісіз де бар екен. Оны есепке ұқсас деп айтуға бола ма?

Оқушылар: Иә, болады.

Мұғалім: Енді нақтылайық, есеп дегеніміз не?

Оқушылар: Есеп дегеніміз - белгілісі бар тапсырма.

Мұғалім: Алдыңғы тапсырмада бізге балаларға қанша доп сатылып алынғаны белгісіз болды, бірақ оны есеп деп атағанымыз жоқ.

Оқушылар: Есеп дегеніміз белгілісі бар, белгісізді табу деген сөз.

Мұғалім: Дұрыс, қалай ойлайсыңдар, есепте неге белгілі және белгісіз болуы керек.

Оқушылар: Белгілі белгісізді табу үшін қажет.

Мұғалім: Олай болса, мына тапсырмада да белгілі және белгісіз бар. Ендеше бұл тапсырманы есепке ұқсас деп айтуға бола ма?

Оқушы: Иә, бұл - есепке ұқсас.

Мұғалім: Дұрыс. Есеп дегеніміз - берілген белгілісі бойынша белгісізі ізделетін тапсырма. Енді сендер есепті қайда кездесетіндеріңді ойланыңдар.

Оқушылар: Математика сабағында.

Мұғалім: Ойланыңдар. Тек математика сабағында ғана есеп шығарамыз ба?

Сендерге тағы қандай жағдайларда берілген белгілі бойынша белгісізді, іздеуге тура келді.



Оқушылар: Математика, бейнелеу өнері сабақтарында.

Мұғалім: Есеп туралы түсінігімізді нақтылайықшы. Қазақ тілі оқулығын ашыңыздар. Кез келген бір жаттығуға тоқталыңыздар. Оны оқыңыздар. Біздің жаңа есепке берген анықтаманы пайдаланып, алдымыздағы жаттығудың да есепке ұқсас екенін дәлелдеңдер. Мысалы, 230 - жаттығу

Оқушы: Бізге белгілісі септік жалғаулы зат есімдері бар мәтін. Белгісізі (немесе орындау көп нүктенің орнына ілік септігінің жалғауын жалғап жазу).

Мұғалім: Сонымен тапсырмада белгілі және белгісіз де бар екен. Ендеше тапсырманы есепке ұқсас деп айтуға бола ма?

Оқушы: Иә, бұл есепке ұқсас.

Мұғалім: Қазір біздің қазақ тілі сабағында да есепке ұқсас тапсырмаға кездесетінімізге көзіміз жетті. Енді ана тілі оқулығын ашып, кез келген мысал арқылы бұнда да есепкке ұқсас бар екенін дәлелдеңдер.

Оқушы: Мен мысалға ”¦р, тоқпақ” ертегісін алдым. Белгілісі - ертегінің мәтіні, белгісізі - ертегінің мазмұнын жүйелі баяндау.

Мұғалім: Дұрыс.

Оқушылар осы үлгіде дүниетану, еңбекке баулу т.б. сабақтардан мысалдар келтіреді.



Мұғалім: Сонымен, біз есепке ұқсас тапсырмалармен барлық сабақта кездесеміз деген қорытынды жасауға болады. Енді ойланып көрейік, мектептен тыс жерде есеппен (тапсырманы орындаумен) кездескен жағдайлар болды ма?

Оқушылар: - үй тапсырмасын орындауда;

- дүкеннен зат сатып алғанда;

- үй мебельдерін дұрыс, әдемі орналастыруда;

- үйірмеде жұмсақ ойыншықтарды істеуде;

- өмірде, барлық жерде.

Мұғалім: Жарайсыңдар, дұрыс айттыңдар! Сендердің ойларыңша ересектер есеппен (тапсырманы орындаумен) қайда кездеседі?

Оқушылар: - жұмыста;

- үйде;

- барлық жерде, бір нәрсе істеуді ойластырғанда.



Мұғалім: Қазір сендер есеппен (тапсырманы орындаумен) мектепте және сабақтан тыс әрекетте оқушылар ғана емес, жұмыста ересектер де кездесетініне көздерің жетті. Сонымен, кез келген әрекет сол әрекетке сәйкес есепті (тапсырманы) орындау ретінде қарастырылады деген қорытынды шығады. Әңгіме соңында үйге берілетін тапсырма: өздеріңе қызықты да ”өмірден” алынған есептер (тапсырма) қарастырыңдар,сабақта талдаймыз. Ересектердің де өндірісте (жұмыста) қандай міндеттерді (тапсырманы, есептерді) орындайтындарын сұрастырып,жазып келіңіздер.
Үй тапсырмасы бойынша әңгімелесу үлгісінен үзінді:

Мұғалім: Омар: ”Iнім өзінің ойыншығын әкеліп, жөндеп беруді өтінді” деген тапсырма құрастырған. Бұл тапсырманы есепке ұқсас деуге бола ма?

Оқушылар: Иә, бұл - есепке ұқсас.

Мұғалім: Себебі? Дәлелдеңдер.

Оқушылар: Бізге бұйым ”ойыншық” белгілі, ал жөндеу (не істеу керек)-белгісіз. Ал есеп дегеніміз - белгілі арқылы белгісізді табу. Сондықтан есеп деуге болады. Тапсырмада осындай.

Мұғалім басқа тапсырмалар бойынша әңгімені осылай жалғастырады.




Каталог: files
files -> «Іскерлік байланыс» 2012 жобасы МӘлімдеме формасы
files -> Мысыр араб республикасының лаңкестікке қарсы күрес жүргізу тәжірибесі
files -> Ынтымақтастықпен өмір сүру
files -> Тақырыбы: «Windows операциялық жүйесі. Негізгі объектілер. Сілтеуіш (Проводник) программасы»
files -> Балаларды халықаралық ұрлаудың азаматтық-құқықтық аспектілері туралы конвенцияны ратификациялау туралы
files -> Ескерту. Тақырыбы жаңа редакцияда Қр жоғарғы Соты Пленумының 1998. 05. 15
files -> «II, III және IV санаттағы объектілерге мемлекеттік экологиялық сараптама қорытындысын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
сәйкес оқыту
Қазақстан республикасы
оқыту мақсаттары
білім беретін
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
республикасы білім
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
қызмет стандарты
арналған жиынтық
болып табылады
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
жалпы білім
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
Зертханалық жұмыс
оқыту әдістемесі
пәнінен тоқсанға
нтізбелік тақырыптық
Әдістемелік кешені
Инклюзивті білім
республикасының білім
туралы жалпы
білім берудің
Қазақстанның қазіргі
туралы хабарландыру
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
пайда болуы