Механика. Механикалық тербелістер мен толқындар. Акустика. Ультрадыбыстық сәулелену. Қатты денелер мен биологиялық ұлпалардың механикалық қасиеттері. Молекулалық физика. Биореология



бет3/5
Дата22.11.2022
өлшемі41.3 Kb.
#361069
түріРеферат
1   2   3   4   5
Байланысты:
DOC-20221109-WA0015.
4 апта Мадина цикл

Бұлшықет тіні. Бұлшықеттер коллаген мен эластин
талшықтарынан тұратын байланыстырушы ұлпалардан
құралған. Сондықтан бұлшықеттердің механикалық қасиеттері
полимерлердің қасиеттеріне ұқсас келеді. Қаңқа бұлшықетіне
тән механикалық қасиеттер: бұлшықеттің жылдам тартылуында
жиырылу күші бірден төмендейді. Ал күшті деформациялану
кезінде молекулалардағы атомаралық кеңістіктің үлкеюі
байқалады.
Механикалык тербеліс – дененің бірдей уақыт
аралығында дәлме дәл немесе жуықтап
қайталанып отыратын қозғалысы


Тербелмелі қозғалыс пайда
болуы үшін қажетті
шарттар:
Денені тепе теңдік қалпынан
шығарған кезде бастапқы
қалпына қайтаратын күштің
болуы.
Үйкелістің аз болуы керек.
Тербелістің сипаттамалары
• Дененің тепе теңдік күйден ауытқуы ығысу деп
аталады.
• Амплитуда – тербелетін бөлшектің тепе теңдік
қалпынан ең үлкен ауытқуы А xmax
А м
• Период – толық бір тербеліс жасауға кеткен
уақыт

Тербелістің сипаттамалары


•Жиілік – бірлік уақыт ішінде жасаған тербеліс
саны. (Жиілік – периодқа кері шама.)
Жүйенің еркін тербелісінің жиілігін меншікті
жиілік дейді.

Тербелістің сипаттамалары


Тербеліс фазасы– уақыт мезетіндегі тербелмелі
жүйенің күйін сипаттайтын шама.
Алғашқы фазасы (ол дененің t=0 уақыт мезетіндегі
тепе-теңдік жағдайдан ауытқуын көрсетеді). Тербеліс
фазасы (амплитудамен қатар) өзгеретін x шамасының
берілген уақыттағы мәнін анықтайды. Фаза бұрыштық
бірліктермен (градус немесе радиан) өлшенеді.
Толқындық кедергі – дыбыс таралатын ортаның маңызды сипаттамасы, ол бір – бірімен шектескен екі ортаның шекарасында толқынның шағылуы ме
Ультрадыбыс толқындарының биологиялық әсерін қарастырғанда акустикалық қысымның үлкен роль атқаратынын ескерген жөн. Ультрадыбыс тербелісінің жиілігі көп болған сайын, оның толқын ұзындығы қысқара береді де, қысым түйіндері біріне-бірі жақын орналасып, ультрадыбыстың механикалық әсері арта түседі. Сонымен үлкен қысымды ультрадыбыс пен микроағындар қосылып, механикалық-динамикалық әсер етеді.Ультрадыбыстың физикалық-химиялық жағдайын тексеру үшін И. Е. Эльпинер интенсивтілігі 12-104 Втсм2 ультрадыбыспен 13 амин қышқылына 12-16 сағат бойы эсер еткен. Сонда кейбіреулерінің түсі өзгерген.
1961 жылы И.Е. Хурсин интенсивтігі 6·10³ -10 Вт/м² ультрадыбыспен ақ тышқанның ұрығына әсер етіп, ондағы нуклеин қышқылының қалай өзгеретінін тексерген. Сонда 24 сағат ішінде ешқандай да өзгерістің болмағанын, температураның тек бір градусқа ғана жоғарылағанын байқаған. Ал енді интенсивтілігі 2·104 Вт/м2 ультрадыбыспен әсер еткенде нуклеин қышқылы азайып температурасы алты градус көтерілген. Осыған қарап температура көтерілген сайын нуклеин қышқылы азая береді деген қорытындыға келген. Ультрадыбыс толқындарының басты ерекшелігі — оларды дыбыс көзінен белгілі бір бағытта таралатындай етіп бағыттауға болады. Дыбыстың шағылу құбылысына теңіз тереңдігін өлшеуге арналған құрал — эхолоттың және су астындағы нысаналарды табу үшін қолданылатын сонардың (лат. sound navigation and ranging — «дыбыстық навигация және кашықтықты өлшеу» деген сездерден) құрылысы негізделген
Медициналық практикада УД-толқындары диагностикалық және емдік мақсаттарда қолданылады.
УД зерттеу (УДЗ) ультрадыбыстың әр-түрлі тығыздықтағы ұлпалармен бөлініп тұрған шекарадан шағылу құбылысына негізделген.
Ультрадыбысты аппаратура медицинада кеңінен қолданылуда. Терапияда жоғары жиілікті ультрадыбысты қолдану өткен ғасырдың 40-50 жылдарынан басталды. Емдік үрдісте ультрадыбысты қолданатын жаңа бағыт – ультрадыбысты хирургия, ол хирургиялық әдістерден операция кезінде тіндердің аз ғана жарақатталуымен ерекшеленеді. Алайда, жоғары ақпараттылығымен, ауру сезімімен және зерттеуге қойылатын қарсы көрсеткіштерінің жоқтығымен сипатталатын ультрадыбысты диагностика әдістерінің маңызы аса жоғары және олар кеңінен қолданылуда. Медицина қызметкерлері ультрадыбысты аппаратурамен жұмыс істеу барысында бірқатар факторлар кешенінің әсеріне ұшырайды, олардың ішінде жетекші орынды интенсивтілігі төмен, төмен және жоғары жиілікті жанаспалы ультрадыбыс алады. Сонымен қатар, осы факторлар кешенінің қатарына ауалы ультрадыбыс, білек және жоғары иық белдеуі бұлшықеттерінің күштенуі, қолдың тері қабатын ластайтын жанаспалы жағындылар, жүйкелік-эмоционалды күштену және т.б. кіреді.
Ультрадыбысты диагностика кабинеттеріндегі еңбек жағдайын зерттеу, персоналдың жұмыс күнінің 85-95%-да жоғары жиілікті, интенсивтілігі төмен жанаспалы ультрадыбыстың әсеріне ұшырайтынын анықтауға мүмкіндік берді. Соның ішінде, әсер ететін деңгей ультрадыбысты дефектоскопия операторларында анықталатын деңгейге тең.
Доплер эффектісі – бақылаушыға қатысты осы толқындар көзінің қозғалысына байланысты толқындар жиілігінің өзгеруінен тұратын физикалық құбылыс. Көзге жақындаған сайын ол шығаратын толқындардың жиілігі артады, ал ұзындығы азаяды. Толқындардың көзі бақылаушыдан алыстаған сайын олардың жиілігі азайып, толқын ұзындығы артады.
Мысалы, дыбыс толқындары кезінде дыбыс көзі алыстаған сайын дыбыстың биіктігі төмендейді, ал жақындаған сайын дыбыс биіктігі жоғарылайды. Сонымен, дыбыс биіктігін өзгерту арқылы пойыздың жақындап келе жатқанын немесе алыстап бара жатқанын, арнайы дыбыс сигналы бар вагонның және т.б. Электромагниттік толқындар да Доплер эффектісін көрсетеді. Егер көз жойылса, бақылаушы спектрдің «қызыл» жағына ығысуын байқайды, яғни. ұзағырақ толқындар бағытында, ал жақындаған кезде - «күлгінде», яғни. қысқа толқын ұзындығына қарай.
Доплер эффектісі өте пайдалы жаңалық болып шықты. Оның арқасында Ғаламның кеңеюі ашылды (галактикалардың спектрлері қызыл ығысқан, сондықтан олар бізден алыстайды); қан ағымының жылдамдығын анықтау арқылы жүрек-қантамыр жүйесін диагностикалау әдісін әзірледі;


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
бағдарламасына сәйкес
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
сәйкес оқыту
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
оқыту мақсаттары
білім беретін
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
мерзімді жоспар
Жалпы ережелер
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
рсетілетін қызмет
нтізбелік тақырыптық
жалпы білім
болып табылады
арналған жиынтық
Зертханалық жұмыс
оқыту әдістемесі
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
қызмет стандарты
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
білім берудің
тақырыптық жоспар
пәнінен тоқсанға
туралы жалпы
Қысқа мерзімді
атындағы жалпы
пайда болуы
Жұмыс бағдарламасы
әдістемелік ұсыныстар
республикасының білім
қарым қатынас
Әдістемелік кешені