Лекция тақырып: Кіріспе. Кинематика



бет45/48
Дата19.11.2021
өлшемі0.91 Mb.
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   48
2 кезең: Позитронан кварктарға дейін 1932-1970 ж (барлық элементар бөлшектер бір-біріне түрленеді) Элементар деген сөздің өзінде екі мағына бар. Бір жағынан элементар өзінен өзі түсінікті қарапайым дегнеді білдіреді.Екінші жағынан элементар деп заттарға негіз етіп алыныды (субатомдық бөлшектер – ол атомды құрайтын бөлшектер.) Бөлшектердің бірде бірі мәңгілік емес . Қәзіргі кезде элеменар деп атлып жүрген бөлшкетердің көпшілігі еш бір сыртқы әсерсіз-ақ секундтың 2 мин-дық үлесінен артық уақыт өмір сүре алмайды. Еркін нейтрон (атом ядросынан тыс нейтрон) орта есеппен алғанда 15 мин өмір сүреді. Тек бүкіл әлемде жеке дара кездесетін болса ғана өздерінің өзгермейтіндігін сақтаған болар еді. Бірақ электрондар мен протондардың қауіпті туыстары позитрондар мен антипротондар бар. Бұл бөлшектер бір бірімен соқтығысқан да өзара жойылып жаңа бөлшектер пайда болады.Үстел шамының шығаратын фотоны

10-8 сек. артық өмір сүрмейді. Бұл оның кітап бетіне жетіп оны қағаздың жұтуына қажетті уақыт.Тек нейтроны ғана басқа бөлшектермен өте жақсы әсерлесетіндіктен оны мәңгі деуге болар еді. Бірақ нейтринолар басқа бөлшектермен соқтығысқанда мұндай соқтығысулар өте сирек болтындығына қарамастан жойылады. Барлық элментар бөлшектер бір біріне түрленеді, және бұл өзара түрленулер олардың өмір сүуінің басты шарты болып табылады. Осы күнгі үдеткіштер зарядталған бөлшектерге жарық жылдамдығына жуық жылдамдық бере алады. Соқтығысатын бөлшектің энергиясы неғұрлым жоғары болса, солғұрлым көпте, анағұрлым ауыр да бөлшектер туады. Бұған себеп жылдаждық өскен кезде бөлшектердің массасы артады. Бөлшектердің өсінің бір қосағының массасын арта отырып күні бүгінгі белгілі бөлшектердің бәрін де алуға болады. 60 млрд электрон энергиясы бар көміртегі ядросының фотоэмулсиядағы күміс ядросымен соқтығысу нәтижесін қарастырсақ ядро түрлі бағытта шашырап ұшатын жарықшақтарға бөлінеді қоса қабаттаса көптеген элементар бөлшектер – пиондар пайда болады. Үдеткіште алынған релеативистік бөлшектердің соқтығысуынан пайда болған осындай реакциялар дүние жүзінде бірінші рет 1976 ж. Дубна қаласындағы ядролық зерттеудің біріккен институтының жоғары энергиялы лабороториясында Балдиннің басқаруымен жүзеге асырылады. Электрон қабықшаларынан айырылған ядролар көміртегі атомын лазер сәулесімен иондау жолымен алынған.

3-кезең: кварктар туралы 1964 ж. қазіргі күнге дейін 60 жылдары қазіргі элементар жүргізілген барлық бөлшектер осы атауға лайық. Оның туу себебі қарапайым. Ондай бөлшектер тым көбейіп кетті. Жаңа бөлшектердің ашылуы ғылым үшін аса зор маңызды. Бұдан көп бұрынырақ әр жыл табыс көзі ашылған сайын аздап мазасыздық араласа бастады. Бір топ «оғаш» деп аталатын бөлшектер табылды: К-мезондар және массалары нуклондар массасынан ауыр гиперондар 70 жылдары бұларға массасы олардікінен де ауыр ғажап бөлшектердің үлкен бір тобы келіп қосылды. Мұнымен қоса өмір сүру уақыты 10-22 – 10-23 секунд шамасында ғана болатын қысқа өмірлік бөлшектер табылды. Бұл бөлшектер резонанстар деп аталады. Олардың саны 200-ден астам. 1964 ж. Гейл-Манн және Цвейг ұсынған модель өзара күшті әсерлесетін барлық бөлшектерден іргелі бөлшектерден (кварктардан) құрастырылатындығын көрсеткен еді. Қазіргі кезде кварктардың нақты бар екендігіне ешкім де күмәнданбайды, дегенмен олар бос күйіндеәлі де бөлінген жоқ. өзара күшті әсерлесетін бөлшектерді адрондар деп атайды (гректің үлкен күшті деген сөзді білдіреді).



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   48




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
Сабақтың мақсаты
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
бағалауға арналған
қызмет стандарты
бекіту туралы
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
жиынтық бағалауға
тоқсанға арналған
Әдістемелік кешені
республикасы білім
бағалау тапсырмалары
арналған жиынтық
арналған тапсырмалар
білім беретін
туралы хабарландыру
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
арналған әдістемелік
мерзімді жоспар
пәнінен тоқсанға
Қазақстан тарихы
Реферат тақырыбы
Қазақ әдебиеті
Жұмыс бағдарламасы
бағдарламасына сәйкес
болып табылады
нтізбелік тақырыптық
Мектепке дейінгі
біліктілік талаптары
оқыту әдістемесі
республикасының білім
әдістемелік ұсыныстар
мамандығына арналған
әкімінің аппараты
туралы анықтама
жалпы білім
қойылатын жалпы
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
қазақ тілінде
білім берудің
мемлекеттік әкімшілік