Лекция Тақырыбы: ХХ ғасырдағы Франция, Германия, Скандинавия елдерінің әдебиеті. Cабақты өту түрі: Активті



бет2/3
Дата20.05.2022
өлшемі175.46 Kb.
#256455
түріЛекция
1   2   3
Байланысты:
12 лекция

Генрих Ибсен (1828-1906)Генрих Ибсен тек қана Норвегияның ұлы драматургы болып қалмай, жаңа әлеуметтік-психологиялық драманың негізін салушы болды. Сөйтіп әлемдік деңгейдегі драматургияға өз ықпалын тигізді.
Ол теңіз жағалауындағы Норвегия қаласы Шисмдс, ксмс үстаушылардың отбасында дүниеге келді. 1836 жылы Ибсеннің әкссі ксдсйліккс душар болды. Бұл оқига үйдегі мүліктік жағдаиды ғана смсс, олардыц айналасын қоршағандарға да өсер етті. Осы ксздс нсборі X жасқа толгап Ибсеннің өзі осы өзгерістерді байқай бастады. Мсктсп қабыргасындагы Ибсел өзінің жан-жақтылығымен, талантымен өз оқушыларын таң қалдыратын сді, әсіресе әдебиет, сурет пәндері бойынша, бірақ университетке түсіп одаи әрі оқу емес, бір үзім нан табуды көбірек ойлайтын. Мектептен кейін 15 жасар болашақ жазушы көрші қала Гримстэдте аптекардың көмекшісі болып жүмыс істей бастайды.
Гримстэдтің бірыңғай өмір 6 жылға — 1844-1850 жылдарға дейін созылды. Әз міндетін адал атқарып, аз ғана тиын-тебен табатын жас аптскарь өзінің бос уақытын сүйікті ісі-әдебиетке арнайтын. Ол коп оқитын жонс олсң жазатын. Оның дөптерлерінен жергілікті байларға, ақсүйсктергс арналғаи эпиграммалар мен карикатураларды көптеп кездестіруге болатын еді. Бұлардың дені жан-жаққа тарап, өзіне қатерлі жауды көбейте бастады және керісінше алдыңғы қатарлы жастар жүрегін өзіне баурады.
Жасөспірім аптекарь көмекшісінің қарапайым қызметі оның қала ішінде өсіп келе жатқан даңқымен сәйксс болмай шығады. Оның бүлікшіл кеңіл күйі 1848ж революция кезеңінде тіпті үдей түсті. Жас Ибсеннің патриоттық, үлт-азаттық ниеттегі көңіл-күйі революцияшылдығымен ұласты. Ол 1848 жылы әр елде болған революция оқиғасына, әсіресс вснгср революциясына қатты назар аударады және осы оқиғаға арнаған "Мадьярға" атты өлеңін жазды. 1848 жылы бүкіл европаны дүр сілкінткен революциялық оқиғаларды көрсететін ең алғашқы драмасы "Катилина" 1850ж жарық корді (48-411).
Осы алғашқы драмамен бір мезгілдс "Қаһарман қорган" (Богатырский курган) атты бір актілі лирикалық драмасы сахнаға қойылды. Ежслгі норвегиялық викингтерге (теңіз жауынгері) арналган пьсса Кристиан тсатрына қойылып, біршама жетістіктерге жетті. Сөйтіп, Ибсеннің драматург рстіндсгі үзақ жолы басталып кетті.
1851 жылы 24 жасар драматург осыдан сол ғана бүрын Бсргсн қаласында ұлттық норвег театрын қүрған елге танымал музыкант Оль Бюллдсн аса құрметті шақыру алады. Ибсенге іс жүзінде тсатрдың көрксмдік жетекшісі ретінде режиссері, драматургі болып қызмст істсу жүктелді. Сөйтіп 1852-57 жылдары елдегі түңғыш ұлт театрын басқарды. Осы театрда ол сирек кездссстін талантты режиссер екенін көрсетті және жыл сайын тсатр үшіи жаңа песа беріп отырды. Ол 1857ж қайтадан Христианға қайтып оралдқ және осы жерде 1862ж дейін Норвег театрын басқарды.
Шығармашылығының бірінші кезеңі. Ибсеннің бұл кезеңдегі (1848-1X64) шығармашылығын әдетте ұлттық романтикалық деп атайды. Шығармалырының басты тақырыбы—Норвегияның тәуелсіздігі үшін күрес және оның откендсгі батырлығын суреттеу арқылы романтикалық рух береді.
Осы уақытта "Катииина", "Қаһарман қорғаннан" басқа "Иванов түні" (1853), "Эстроттан шыққан Фру Ингер" (1854), "Тақ үшін талас" (1863) атгы тарихи драмасы, "Сульхаугсдсгі той" (1855) атты лирикалық драмалырының орны өзгеше.
Осылардың ішінде ерекше тапымал болғаны тарихи драма - "Эстроттан шыққан Фру Ингср". Іс-әрекет ХҮІ ғасырдағы дат билеушілеріне қарсы шыкқан норнстиялықтардың күресі көрсетіледі.
Тәкаппар, билік иесі Ингсрдің Норвегияның бостандығы жолындағы күрссті басқаруга толық мүмкіндігі болады жөнс жас ксзінде осы үшін өз-өзіне ант бсргсні бар болатын. Ллайда ол снді омір үшін, озінің заңсыз туған үлының болашагы үп.Іім отанының жауларымсн кслісім жасауға дейін барады. Осы ұлының Таққа кедергісіз жетуі үшін екінші бір үміткерді, бейнкүнә бозбаланы өлтіріп жібереді. Бірақ трагедиялық түсінбестікке әкеліп соққан қүрбандық өзінің кішкене кезінен көрмсген туған үлы болып шығады. Фру Ингер жсңіліскс үшырайды, оның жолы заңды түрде қылмысқа әкеліп соғады жене толық күйрсуімсн аяқталады. Бірінші кезсндегі пьесалардың ішінен Шекспир ықпалымсн жазылған "Тақ үшін күрестің" дс срекше маңызын атап өтуге болады. Пьсса орсксттері XIII ғасырдағы Норвсгияның феодалдық қоғамьш, олардың озара тартысын сурсттей келіп, бүкіл слді біріктіру қажеттігін үжен ссніммсн сахнаға шығарады. Ибесннің жагымды ксйіпкері жас король Хокон Хокснсон. Ол орта гасырдағы Норвегия сліндегі демократиялық партияның окілі, крсстьяндар мсн ұсақ дворяндарды біріктіріп, ірі феодалдар билщне қарсы күрсс жүргізсді. Ибесн ксйіпксрі стс сотті алынған, өрине тарихи түлға Хоконды біршама дөріптсп жібсргснімен, ол шындығында да орта ғасырдаш Норвсгияның үлы билсушілсрінің бірі болған адам.
Ибсем тақ үшін жүргізілген Скул мен Хокон күресін өте шебер суреттсйді. Автордың сүйікті ксйіпксрі Хокон Норвегия бірлігін, туған халқыпың қамын ойлайды, слінің бақытты болашағын армандайды.
1864ж. Ибсен оз отанын қалдырып, шетелге кетуге мәжбүр болды. Отыз жылга жуық Италияда, Гсрманияда болып, тск 1891 жылы гана туған еліне қайтып оралды. Осы жылдар ішінде ол олсмге аты әйгілі жазушы больш танылды. Бірақ ол бар уақытта да үлттық норвег тақырыбына адал больш, өз отанымсн байланысын үзгсн жоқ. Алыста жүрсс де Норвегиядағы қоғамдық, модени оқиғаларды үмыт қалдырмады, сл ішіндсгі көптеген қайраткерлермен, достарымен хабарласып (хат арқылы) отырды. Кемеңгер жазушы норвег. Іиаруаларын, копсстсрін, интсллигснциясын жазды. Сондықтан да ол өз драмаларын да үлттық срскшслікті сақтап қалды, сол ссбспті әлемге танылган жазупіы болыІІ, қүрмстпсн аталып кслсді.
Ибсен Шышғармашылығының екінші кезеңін (1864-1884) реалистік деңгейдегігі деп атай отырып, жазушы драматургиясыныц магыз гүлдену кезеңі деп тануға болады. Ежелгі батырлық аңыздардан, Норвегияның алыстан өткендерінен кетіп ендігі жазған песаларының көпшілігі өз д^уіріне лайық, рнясыз күрсскср.чсрін қудалап, қүрбандыққа шалатын буржуазия әлемін жаза бастайды. Осы мезгілде "Брамд" (1865), "Пср Гюнт" (1866), "Жастар одаш" (1864), "Ксеарь мен галилсяндық" (1873), "Қуыршак үй" (1879), "Елестер" (1881). "Халық жауы" (1889) сияқты пессалар жазды. "
Ұлы драматург Ибсеннің сонымен қатар "Жабайы үйрек" (1884), "Қүрылысшы Сольнсс" (1892), "Иун Габриэль Боркман" (1896), "Гедда Габрел," (1896) т.б. драмалық шығармалары бар.
Әлемге даңқы шыққан драматургтің 70 жасқа толуын Норвегия жұрты, сондай-ақ дүние жүзі кеңінен атап өтті (1898). Геирих Ибсеп драмачургиясы 70-90 жылдардаш релистік драманың, жалпы Ба'І'ыс Еііроиа рсалистік одсбистініц биік шывдарының бірі. Ол драматургия мсп о:)ық Ісачр опсрінід озіпсп кейіпгі дамуына үлкен ықпал жасады. Б.Шоу, Г.ГауптмаІІ т.б. драматургтер Ибсен тәжірибесін үйренді. Оның "Қуыршақ үйі". "Елестер" т.б.). Пессалар орыс театыры сахынасынан өзінің лайыкты орын алды. 1956 жылы бүкіл дүние жүзі Бейбітшілік кеңесінің ұйғаруымен Ибсеннід қайтыс болғанына 50 жыл толуы мерекесін ұлы драматургия еске түсіріп, көнтеген елдерде СССР-де кеңінен аталып өтті. Оның шығармаларын М.Горький, К.Стапиславский, А.Блок Т.б. аса жоғары бағалады.


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
арналған әдістемелік
жалпы білім
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
туралы хабарландыру
қазіргі заман
атындағы жалпы