Лекция: 15 сағат Практикалық семинар: 45 сағат СӨЖ: 30 сағат обсөЖ: 60сағат Алматы 2019 Алғы сөз


Тақырыбы: Қарым – қатынастың әлеуметтік субъектілердегі өзара әрекеті

Loading...


бет2/6
Дата16.04.2020
өлшемі192.07 Kb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6

Тақырыбы: Қарым – қатынастың әлеуметтік субъектілердегі өзара әрекеті.

Жоспары.

1.Тілдің психотехникасы.

2. Қарым – қатынаста өзара түсіністіктің механизмі.

3. Әлеуметтік жағдайлар Р.Ф.Бейле бойынша.



Пайдаланылған әдебиеттер.

Негізгі:


1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367



Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984

Лекция мәтіні.

Әлеуметтік психология пәнінің қалыптасуынын алғашқы сатысы XIX ғасырдың 1908 жылы қамтиды.

Әлеуметтік психология алғашқы іргелі мәселелері пайда болды. Осы кезеңде әлеуметтік психология мәселелері көптеген маман иелерін психологтар, социологтар, философтар, этнографтарды елеңдетті. Екінші кезеңде XX-ғасыр 40 жылдардан әлеуметтік психология пайда болды. Бұл кезеңдегі белгілі әлеуметтік психология өкілі К.Левин болды. Ол топтық динамика теориясын енгізді.

Үшінші кезең 40- жылдардан орта шені.Әлеуметтік мәселелерді тәжірбиелік тұрғыдан шешу кезеңі.

XIX ғасырдың соңы мен XX-ғасырдың басында әлеуметтік психология жөніндегі теориялық концепциялар жасалынды. 1859 жылы Германияда жаңа басылым “Халық психология мен тілтану журналы” аттты еңбек шықты. Оның авторлары: тілтанушы Штейнталь және философ Лацарус еді.

Олар ғылымның негізгі мәнін түсіндіруге тырысты, халықтық психология, халықтық сана жөнінде пікірлер айтты.

Бертін келе әлеуметтік психология тұжырымдарын неміс ғалымы Вундт жасады.

Ол өзінің халықтық психология жөніндегі он томдық еңбегін жазды. Вундт екі психологиялық мәселе жөнінде зерттеді:

Интеракциялық әдіс арқылы өзін - өзі тану мәселелерін, жас тұлғаның санасына ұлттық психологияның ықпал етуі жөнінде мәселелерді зерттеді.

Онда жұртшылық санасына және элиталардың, жалпы мәдениет құралдарынан қоғамдық санаға және жеке тұлға санасына ықпалын зерттеді.

Әлеуметтік мінез – құлық инстинкті тұжырымдамасын Манк – Дугалл жасады.

ГМ.Андреевтің тұжырымдауы бойынша психология және социология әлеуметтік психология ғылымының анасы. Г.М.Адреевтің анықтамасы бойынша әлеуметтік психология - мінез – құлық заңдылықтарын, адамдармен қарым – қатынасын әлеуметтік топтың ерекшеліктері және психологиялық маңызы жөнінде зерттейді.

Қарым – қатынас әдіснамалық теориялық, эмперикалық деңгейде соңғы жылдары зерттеле бастады. Қарым – қатынас бұл бірыңғай іс - әрекеттің қажеттіліктерінен туындайтын адамдар арасындағы байланыстың дамуын жан – жақты үрдісі.Қарым – қатынас – бұл адамдардың бір – бірімен байланысы, оның барысында психикалық байланыс пайда болады, ол ақпарат алмасу, өзара әсер ету, өзара көңіл білдіру, өзара түсінсу түрінде аңғарылады. Соңғы жылдары ғылымда “қатынас” ұғымы мен қатар “коммуникация” ұғымы қолданылады.Адам өзінің іс - әрекетінде және күнделікті тұрмысында әр уақытта қарым – қатынаста болады. Бұл қарым – қатынас адамның сөйлеуді меңгеруінің арқасында іске асады. Тілдің көмегімен сөйлеу қарым – қатынасында әрбір адам білімнің көп бөлігін басқа адамдардан алады. Сонымен сөйлеу дегеніміз – тілдің көмегімен адамдардың өзара қарым – қатынас үрдісі. Сөйлеу мен тіл бір – бірімен байланысты, бірақ бұл екеуі бір ұғым емес.
5- лекция.

Тақырыбы: Психологиялық әсерлердің классификациясы.

Жоспары.

1. Психикалық реттеудің контуры.( А.Г. Ковалев)

2. Қарым – қатынастың коммуникативті, интерактивті,перцеттивті жақтары.

3. Жеке адамның қарым – қатынасымен әлеуметтік қарым – қатынас.



Пайдаланылған әдебиеттер.

Негізгі:

1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367

Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984
Лекция мәтіні.

Қарым – қатынастың ішкі құрлымы өте күрделі, оны шартты түрде үш жаққа бөлуге болады: коммуникация, перцепция, интеракция. Бір тұтас ішкі бірлігі бұзылмас процесті біз ғылыми мақсатта, терең және жан – жақты талдау үшін үшке бөлеміз:




Қарым - қатынас



коммуникация

перцепция

интеракция

Коммуникация дегеніміз – ара қатынас партнерлерінің бір – бірімен ақпарат алмасуы, білімді, идеяны, пікірді, сезімді беру мен қабылдау үрдісі.

Перцепция дегеніміз- адамдардың бірін – бірі тануы мен тәрбиелеу негізінде құрылатын белгілі тұлғааралық қатнастар.

Интеракция дегеніміз – тұлғааралық қимыл ұйымдастыру, қатысушылардың өзара қозғалыс пен әрекет алмасуы.

Қарым – қатынас арқылы адамдар әртүрлі идеялармен көңіл күйлермен, сезімдермен, қызығушылықтармен алмасып тұрады. Осының барлығы ақпарат деуге қарауға болады. Коммуникация барысында қатысушылардың мақсаты тек ақпарат алмасу емес, сол ақпаратты қатынас серігінің мүмкіндігінше дұрыс түсінуі. Ақпаратты дұрыс қабылдауы неге байланысты? Негізгі себеп қарым – қатынас кезінде коммуникациялық кедергілірдің болу немесе болмауына оған түсінпеушілік кедергісі, әлеуметтік мәдени айырмашылық кедергілері, қатынас т.б.

Түсінпеушілік кедергілері: фонетикалық, сематикалық, стилдік, логикалық.

Әлеуметтік мәдени айырмалар кедергілері: әлеуметтік, саяси, діни көзқарастар, жынысына, жасына, мамандығына байланысты болады.

Қатынас кедергілері : коммуникаторды жақтырмайтындыққтан оның мәлімдемесін кері қабылдау, сенімсіздік, күдікпен қарау.


6- лекция.

Тақырыбы: Жеке адамға қарым – қатынас субъектісінің пиктограммасы.

Жоспары.

1. Жеке адамның қарым – қатынас жайлы түсінігі.

2. Коммунилативті іскерліктермен психологиялық іскерліктер.

Пайдаланылған әдебиеттер.

Негізгі:

1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367

Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984
Лекция мәтіні.

Әлеуметтік психологияда қарым – қатынас мәселесін зерттеудің өз дәстүрі бар және аталған мәселені зерттеудің үш кезеңін атап көрсетуге болады:



    1. В.М. Бехтеревтің зерттеулері, ол бірінші рет адамның психикалық факторы ретінде қарым – қатынастың рөлі туралы мәселені көтереді. Бірақ Бехтеревте қарым – қатынас үрдісі өз бетімен зерттеу жұмысының нысанасы болған жоқ. Қарым – қатынастық психикалық үрдістер мен атқаратын қызметіне әсер етудің тек қана нәтижелік жағы қолданылады.

    2. Қарым – қатынас ұғымы әлеуметтілік себептілік, адам психикасының рөлі, жеке тұлғаның әлеуметтену туралы қағиданы негіздеуші үшін қолданылады. Бұл кезеңде қарым – қатынастың рөлі атқаратын қызметін теориялық талдау кезеңі ретінде сипаттауға болады.

    3. Қарым – қатынас мәселесін шын мәнінде дүниеге келген кезеңі. Қарым – қатынас оның қатынасушыларының арасында ақпарат алмасуды қамтиды, ол қарым – қатынастың коммуникативтік жағы ретінде сипатталады.

Қарым – қатынастың екінші жағы қатынасушылардың өзара әрекеті сөйлеу үрдісінде тек сөздермен емес әрекеттер қылықтармен алмасады.Қарым – қатынастың үшінші жағы қарым – қатынас жасаушылардың бір – бірін қабылдауын қарастырады.


7- лекция.

Тақырыбы: Коммуникативті түсініктің мазмұны.

Жоспары.

1. Басқару фунциясын орындау үшін коммуникативті жетектіліктің ерекше мәнділігі.

2. Жеке адамның коммуникативті – орындаушылық шеберлігі.

3.Коммуникативті процесті уақытпен кеңістік көлемінде ұйымдастыру жүйес.

4.Визуальді байланыс “контакт” жасау – көз арқылы байланыстың коммуникативті процестерде алатын орны.

5. Дидактикалы ара – қатынас теориясы.



Пайдаланылған әдебиеттер.

Негізгі:

1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367

Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984

Лекция мәтіні.

Қарым – қатынастың әрбір қатысушысы үшін ақпараттың мәні ерекше рөл атқарады, ақпаратты тек қана қабылдап қою жеткіліксіз ол түсінікті болуы керек. Адамдар арсында ақпаратты алмасу сипаты белгілі жүйесі арқылы бір – біріне ықпал етуі мүмкін. Коммуникативтік әсер ету бір адамның екінші адамға психологиялық әсері болып табылады. Ақпарат алмасу нәтижесі ретінде коммуникативті ықпал сол уақытта мүмкін болады, егер қарым – қатынастың екі қатысушысы қабылдаудың бірыңғай жүйесін меңгергенде. Адамзат коммуникациясы жағдайында әлеуметтік және психологиялық ерекшелігі бар коммуникативтік кедергілір пайда болуы мүмкін.Кез - келген ақпаратты беру белгілер арқылы болуы мүмкін дәлірек айтқанда- белгілер жүйесі. Вербалдық және вербалдық емес коммуникация деп бөлінеді. Олар тағы бірнеше түрлерге бөлінеді: кинестетика, паралинвистика, проксемика, визуалды қарым – қатынас.

Бейрефресялық тыңдау—үндеу, сөз айтылмай тек бейсөз тәсілдері арқылы қарым – қатынас жасау. Мысалы басты изеу, бет және көз қимылы т.б.

8- лекция.

Тақырыбы: Психодраманың даму фазасы.

Жоспары.

1. Психодраманың псикикалық әдістері.

2 . Дж.Мореннің социометриялық концепциясындағы психодрама түсінігі жайлы.

3. Тәлім – тәрбие кезіндегі тұлға бойында коллектившіл бағытының қалыптасуының әлеуметтік және психологиялық, коллективизм қасиеттерінің ерекшеліктері.



Пайдаланылған әдебиеттер.

Негізгі:

1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367

Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984

Лекция мәтіні.

Қарым – қатынас барысында ақпарат бір адамнан (коммуникатор – ақпарат беруші) екінші адамға(реципиент - ақпарат алушы) тек беріліп –алынбайды, алмасады. Сондықтан, ортақтасудағы ақпарат алысу - тікелей ары – бері ауысу ғана емес, бұл процестің негізгі мақсаты белгілі жағдайдың не мәселенің жалпы мағынасын анықтау, ортақ көзқарасты белгілеу мен келісімге келу.

Осы міндетті шешу үшін тұлғааралық қарым – қатынас барысында кері байланыс механизмі қызмет етеді. Бұл механизмнің мәні: тұлғааралық коммуникацияда ақпарат алмасу екі есе көбейеді, коммуникатордан реципиентке өткен ақпараттың ішкі мағынасымен қатар реципиент коммуникатордың ақпаратына, оның тәртібіне қалай қарайтыны, қалай бағалайтыны жөнінде мәліметтер беріледі.

Кері байланыс дегеніміз – коммуникатордың әрекетіне реципиенттің реакциясы туралы берілетін ақпарат. Кері байланыстың мақсаты- қарым – қатынас серігіне оның мінез – құлықтары өзгелер жағынан қалай қабылданып, сезіліп тұрғанын түсінуге көмектесу болып табылады.

Кері байланыс түрлері: тікелей және жанама. Тікелей кері байланыс кезінде рециптенттің сөйлеушінің құлқына реакциясы ашық түрде көрініс алады. Мысалы, тікелей сөйлемдер “сен айтып тұрған нәрсе маған ұнамайды”, “Не деп тұрсың, түк те түсінбей жатырмын”. Не болмаса, тікелей қуаныш, ашу, ыза, мұң сезімдерін айқын көрсететін ым – ишаралар. Тікелей кері байланыс реципиентті коммуникатор тусінуі үшін қолайлы жағдай жасап, ортақтасуды тиімді және нәтижелі етеді.

Кері байланыстың жанама түрі – психологиялық ақпаратты қарым – қатынас серігіне жасырын, астыртын жеткізу жолы.ол үшін неше түрлі риторикалық сұрақтар, кекетулер, қатынас серігі күтпеген эмоциялық реакциялар пайданылады. Коммуникатор реципиенттің өзіне қарасты әсері, қатынасының шынайы сипаты туралы өзі ойлап жетуі керек. Сөйлеушінің ойлаған сезімдері мен пікірлері үнемі дұрыс бола бермегендіктен қарым – қатынас барысы да, ақпарат алысу да белгілі дәрежеде күрделене түседі.



9- лекция.

Тақырыбы: Топтар арасындағы феномен ретінде.

Жоспары.

1. Топтағы ара – қатынас процестеріндегі компонентер.

2. Ара – қатынас түрлері.

3.Өзара қарым – қатынас жүйесіндегі қайшылықтардың болуы.

4.Коллективизм,топтар жеке топ арасындағы қатынас жүйесіндегі жеке адамның жас ерекшеліктеріне даму кезеңдеріне жалпы сипаттама.

5. Адамның белгілі бір жас кездерінде дамып жетілуінің әлеуметтік – психологиялық сипаттамасы.



Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367

Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984

Лекцияның мәтіні:

Адам – белгіл бір ќоѓамныњ м‰шесі, ол ќандай болмасын бір іспен айналысады, оныњ азды-кµпті тєжірибесі, білімі, µзіне тєн µзгешеліктері болады. Осы айтылѓандардыњ жиынтыѓы оны “жеке адам” етеді. Мєселен, жања туѓан нєрестені адам деп атауѓа толыќ болады, біраќ єлі де жеке адам емес. ¤йткені, онда жоѓарыда аталѓан компоненттер: тєжірибе, білім, іс-єрекет т.б. жоќ. Жеке адамныњ µзіндік ерекшелігі д‰ниетанымнан, снімінен, талѓам, м±ратынан, баѓытынан, ќабілет, ќызыѓуынан жаќсы байќалады. Жеке адам – тарихи-єлеуметтік жаѓдайдыњ жемісі. Ол єлеуметтік ортада (белглі ќоѓамда, коллективте) ѓана ќалыптасады. К. Маркстіњ айтуынша, жеке адам – “барлыќ ќоѓамдыќ ќатынастардыњ жиынтыѓы”.

Адамныњ кµптеген психологиялыќ ерекшеліктері, оныњ µмір с‰ретін ортасына ќоѓамдыќ ќатынастардыњ (экономикалыќ идеологиялыќ) тікелей єсер етуінен ќалыптасып отырады. Жеке адамныњ психикалыќ ќасиеттері бір сыдырѓы т±раќты жєне т±рлаулы ерекшеліктер болып табылады. Жеке адамныњ психикалыќ т±раќты да, т±рлаулы ерекшеліктері µмір аѓымында жетіліп ќалыптасады. Б±лардыњ µзгеруі ќиын немесе б±л ерешеліктер µзгермейді деу де ќате. Демек, адамныњ айналасын ќоршаѓан д‰ние ‰неміµзгеріп отырады. М±ндай ќасиеттер адам µмірге келісімен пайда болмайды. Адам белгілі дєрежеде µсу, жетілу процесінде дамиды. Психикалыќ ќасиеттердіњ ќалыптасуында оќу-тєрбие процесі шешуші роль атќарады. Кейбір психологтар адамныњ осындай т±раќты да т±рлаулы ерекшеліктерін µзгермейтін нєрсе деп есептейді. Адамныњ белсенділігі тума ќасиетінен, яѓни “психикалыќ энергиясыныњ” дєрежесінен, “психикалыќ ќуатынан” болады деп ќоѓамдыќ мєнін жоќќа шыѓарады. Жеке адам ќоѓамнан тыс µмір с‰ре алмайды. ¤йткені оныњ психикасы тек айналасындаѓылармен ќарым-ќатынас жасау процесінде ѓана ќалыптасады, ќоѓамдыќ тєрбие арќылы адам белгілі мазм±нѓа ие болады. Жеке адам санасыныњ дамуы ќоѓамныњ дамуымен байланысты. Ќоѓамнан єлеуметтен тыс адам µмірініњ болуы м‰мкін емес.

Кез-келген адам ќандай да болмасын белгілі бір топќа кіреді. Топтар ‰лкен (макро), кіші (микро), ресми емес, ресми, ±йымдасќан, ±йымдаспаѓан, контактылы (адамдары ылѓи да ж‰здесіп ж‰ретін топ), оќшауланѓан, формалы, формасыз, жасанды, табиѓи, шартты, референттік т.б. болып бірнешеге бµлінеді. Мєселен, сынып оќушылары, ж±мысты бригадасы, єскери бµлімше, отбасы ыконтактылы немесе реалды топќа жатса, футбол алањында, кино залында отырѓан адамдар ±йымдаспаѓан топќа жатады. Белгілі бригада м‰шелері, студенттер тобы – ресми топ деп аталынса, отбасы м‰шелері, дос жарандар, аѓайын туыстар ресми емес топ деп аталынады. Топ екі адамнан бастап ќ±ралады; екіден ќырыќ адамѓа дейінгі топ шаѓын топтар (мектеп сыныбы), мыњдаѓан, миллиондаѓан адамдардыњ тобын (саяси партиялар, ±лт, кєсіподаќ, діни ±йымдар т.б.) ‰лкен топтар деп атайды. Єрбір топтыњ ресми, не ресми емес жетекшілері (лидер) болады. Топтар ассоциация, кооперация деп те бµлінеді. М±ныњ ішінде референттік топ дегенніњ мєні ерекше. Б±л – єрбір адамныњ ерекше ќастерлеп, ќадір т±татын, оныњ тіршілігіне єркез баѓыт-баѓдар сілтеп отырѓан топ. Реалды, контактылы топтыњ жоѓары дєрежеде ±йымдасќан т‰рі ±жым деп аталады. А.С.Макаренконыњ айтуынша ±жым-маќсат-м‰дделері ортаќ, єрекеттес, белгілі дєст‰р салттары бар, µзін-µзі басќара алатын, єлеумет, ±жым тіршілігіне арќау еткен адамдар тобы. “Жерден ж±лып алынып, ќ±нарсыз ќ±мѓа тасталѓан µсімдіктіњ µмір с‰руі м‰мкін емес” (А.Толстой). сондыќтан да адамныњ жеке басыныњ психологиясын ±ѓыну ‰шін ењ алдымен оныњ єлеуметтік жаѓдайын, яѓни оныњ ќандай ќоѓамныњ м‰шесі, ќандай таптыњ µкілі екендігін, наќтылы кєсібін, білімін, іс-тєжірибесін білуіміз ќажет. “Єлеуметшіліксіз, - дейді Х. Досм±хамедов (1883-1939) – ќазаќта ±лт тіршілігі, ±лт мемлекеті болуѓа м‰мкін емес... Оњды єлеуметшілк ќ±ру ‰шін елдіњ µткен – кеткен т±рмысын б±рынѓы болѓан єлеумет ќимылдарын тану керек”. Осы айтылѓандар бізге оныњ психологиясы туралы белгілі пікір айтуѓа м‰мкіндік береді. Жеке адамныњ µмір баѓытын кµрсететін компоненттер кµп. Олардыњ бастылары: мотивтер мен ќажеттер, бейімділік пен ќызыѓулар, д‰ниетаным мен сенім, м±рат пен талѓам.




10- лекция.

Тақырыбы: Топты ұйымдастыру қоғамдық, топтық және даралық қажеттіліктерді қанағаттандырып, жүзеге асыру.

Жоспары.

1. Бос уақытта дұрыс пайдалануды топтар арасында жүзеге асырып, қалыптастыру, әдетке айналдыру.

2. “Диалектикалық топтар теориясы”.

3. Топтағы қатынасты символикалық интеракционизмде шешу жолдары.



Пайдаланылған әдебиеттер.

Негізгі:

1. Ярошевский М.Г. История психологии. 3-е изд. М., 1985, стр. 573

2.Ярошевский М.Г. Психология в XX столетин. М, 1971.стр. 367

Қосымша:

3.Анцыферова Л.И. Материалистические идеи в зарубежной психологии. М. Наука. 1974.

4.Большоков В.В. Очерки истории русской психологии Нижнии Новгород 1994

5.Будилова Е.А. Социално – психологические проблемы в русской науке М,1983

6.История зарубежной психологии МГУ1986

7.История советской психологии труда МГУ 1983

8.Кузьмен Е.С., Якунин В.А. Развитие психологии внутри естествознания ЛГУ 1985

9.Логинова Н.А. , Ананьев Б.Г. выдающиися ученый в истории отечественной психологии. А, 1999

10.Петровскии А.В. Вопроси истории и теории психологии М,1984
Лекция мәтіні.

Адам аралыќ ќатынас дегеніміз – ќарапайым да к‰рделі проблема. К‰нделікті т±рмысымызда осы ќатынассыз жасауымыз м‰мкін емес. Адам арасындаѓы ќатынастардыњ т‰рі келесідей: жеке жєне ќызметтік, дара жєне топтыќ, тењ ќ±ќыќты жєне тєуелді, ќарама-ќарсылыќты жєне дау-дамайды. Жеке ќатынастар екі адам арасындаѓы с‰йіспеншілік пен жек кµрушілікпен, сыйластыќ пен араздыќтан, сенім мен кµдіктенуден т±рады. М±ндай сипаттаѓы ќатынастардыњ пайда болуы єр жеке адамныњ ќоѓамдаѓы орны мен міндетіне тєуелді емес. Мысалы, бала µз ата-анасын сыйлауы да, жек кµруі де м‰мкін; µз ќызметін ойдаѓыдай атќарып ж‰рген м±ѓалім бір шєкіртіне ‰лкен с‰йіспеншілік танытса, екіншісін кµргісі келмейді.

Ќызметтік ќатынастар єлеуметтік топ не мекеме м‰шелері арасында олардыњ сол топтаѓы ќ±ќы не міндеттеріне орай ќалыптасады.

Егер ара ќатынастар єрбір адамныњ меншікті ќажеттері сипатында ќаралса, олар жеке ќатынастар атанып, ал ара ќатынас т±тастай ж‰йелілікке с‰йеніп, екі, одан да кµп адамдардыњ сипаттамасы ретінде ќабылданса, топтыќ ќатынастар деп аталады.

Тењ ќ±ќыќты ќатынастар – ќатынас м‰шелерініњ ќ±ќыќтары мен міндеттері тењгерілген жерде, ал тєуелді ќатынастар ќ±ќыќтары мен міндеттері бірдей болмаѓан жаѓдайларда ќалыптасады.

Адамдар арасында ќарама-ќарсылыќ болмай, µзара терењ сыйластыќ жайлаѓан ортада ‰йлесімді ќатынастар нышан береді.

Топ ішінде кейбір т±лѓалардыњ ±намды ниеттері екінші біреулердіњ келењсіз ниеттерімен тоѓысќан шаќтарда ќарама – ќарсылыќты ќатынастар бой тіктейді.

Адамдардыњ бір-біріне деген µшпенділігі болѓан жерде дайдамайлы, жанжалды ќатынастар µрбиді.

Адамдар арасындаѓы, тіпті кейде бір т±лѓаныњ да бойынан кµрінетін адамдыќ ќатынастар т‰рі міне осындай. Б±л ќатынастардыњ бєрі µмірде адамдардыњ бір-біріне беретін баѓалары мен мінездемелерінде, єр адамныњ басќаѓа баѓытталѓан іс-єрекет, ќылыѓында, µзара байланысќан ойы мен сезімінде кµрініс береді.

Т±раќты да келелі ќатынастар ж‰йесі ќалыптаспаѓан ортада адамныњ µрелі µмір с‰руі µте ќиын, себебі єрбір жеке адамныњ да, топ пен ±жымныњ да ќоѓамдаѓы болмысын осы ќатынастар айќындайды. Балалыќ шаќта орныќќан адам аралыќ ќатнастарѓа орай адам азаматтыќ ќасиеттерін тіктейді. Ересектердіњ тµњірегіндегілермен ќатынасынан сол ортаныњ кµњіл-к‰йі айќындалып, алѓа ќойылѓан м±рат-маќсаттардыњ сєтті орындалуы не кедергіге ±шырауы м‰мкін.

Адам аралыќ ќатынастардан туындайтын ењ ќиын да ќолайсыз ќ±былыс-б±л остракизм, ќоѓамнан аласталу, яѓни кейбір адамдардыњ кµпшілік арасында сыйымсыздыѓынан ±жымдыќ ќатынастан шеткерілеп ќалуы. М±ндай адамдар кµпшіліктіњ жек кµрушілігіне тап болып, назардан тыс ќалады, еленбейді. Осыдан µзі ќатарларынан оњ ќатынас таба алмай, аќырында адамгершілік ќасиеттерінен айырылып, ќауымдыќ µмір тіршілігінен айрылѓандар да кездеседі.

Адам аралыќ ќатынастардыњ ерекшелігі олардыњ эмоционалды болуында. Адам µзі тектеспен араласа отырып, бір-біріне болѓан айрыќша сезімдер мен ыќыластарѓа кезігеді. Жеке аралыќ ќатынастар, єдетте, субъектив сипатта болып, єр адамныњ шын мєніндегі т±лѓалыќ оњ не теріс ќасиеттеріне сай келе бермейді. Олар єрќашан адамныњ кµњіл-к‰йіне байланысты, бір адамныњ екіншісіне деген сезім толѓанысыныњ ауысуымен µзгеріске келіп т±рады. Кµњіл-к‰йдіњ бір сєттік болуынан, жеке ќатынастар ќ±былмалы келеді: б‰гінгі тєп-тєуір сыйлы ќатынас к‰н µтпей-аќ кері сипатќа енуі баршаѓа аян ќ±былыс.

Ќызметтік ќатынастар жеке ќатынастарѓа ќараѓанда біршама т±раќты, олар, єдетте, кµњіл-к‰йге байланысты µзгере бермейді. М±ндай ќатынастардыњ єрбір т±лѓаныњ кµњіл-к‰йіне баѓына бермейтіндігінен, оларды ресми ќатынастар деп атайды, яѓни м±ндай µзара байланыстар ќатынасќа т‰скен адамдардыњ єрќайсысыныњ жеке ерекшеліктері мен психологиялыќ кейпіне тєуелді болмауы ќажет.

Біраќ µмірде жєне ќызметтік ќатынастар µзара кіріге байланысќан, сондыќтан оларды наќты айырып, таза к‰йінде ќарастыру м‰мкін емес. Біріншіден, єр адам µзініњ даралыѓымен ќызметтік ќатынастарѓа єрќашан ерекше мєн мен сєн беріп отырады; екіншіден, єрќандай т±лѓа наќты ќатынастарѓа µзініњ жеке ниет, ой, толѓаныс жєне сезімдерімен кіріседі, ал б±лардыњ бєрі адамныњ басќалармен болѓан ќызметтік ќатынасына єсерін тигізбей ќоймайды.

11- лекция.



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
бойынша жиынты
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
білім беретін
жалпы конкурс
Барлы конкурс
республикасы білім
ызмет регламенті
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
дістемелік сыныстар
идаларын бекіту
Республикасы кіметіні
облысы кімдігіні
рсетілетін ызметтер
мемлекеттік ызмет
мемлекеттік мекемесі
Мектепке дейінгі
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
дебиеті маманды
мерзімді жоспар
білім беруді
дістемелік материалдар
жалпы білім
ауданы кіміні
мектепке дейінгі
конкурс туралы
облысы бойынша
рметті студент
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
дарламасыны титулды
Конкурс жариялайды
дістемелік кешен
ызметтер стандарттарын
разрядты спортшы
мелетке толма
директоры бдиев

Loading...