Курстық ЖҰмыс мамандығы: 0108000 “Музыкалық білім беру” Біліктілігі



Дата10.06.2022
өлшемі245.5 Kb.
#267619
Байланысты:
zhibeky ????

Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі

Есік гуманитарлық-экономикалық колледжі


КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
 
Мамандығы:0108000 - “Музыкалық білім беру”
Біліктілігі:0108000 - “Мектепке дейінгі және негізгі орта білім беру ұйымдарындағы музыка пәнінің мұғалімі”
Пәні:Мектептегі музыкалық тәрбие әдістемесі
Тақырыбы: “Қазақ әндерінің тәрбиелік мәні”
Орындаған:Ескермес Ж.Қ
Жетекшісі:Хуаныш Е.Х
Есік 2022
I тарау. Қазақ әндерінің тәрбиелік мәні
1.1. Қазақ халқының ән өнері
1.2. Халық әндерінің тәрбиелік мәні
II тарау.Қазақ әндерінің тәрбиелік мүмкіндіктерінің жіктелуі мен жанрлары және ақын-жазушылардың еңбектері
2.1.Қазақ әндерінің тәрбиелік мүмкіндіктерінің жіктелуі мен жанрлары
2.2.Абай Құнанбайұлының әндерінің тәрбиелік мәні
ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеудің мақсаты.
Сонау ата-бабамыздан ғасырдан ғасырға жалғасып, бізге жеткен халық мұрасын, халық қазынасын өз халқымыздың ұлттық өнері – халық әнін жастарға насихаттау, оларды тыңдату арқылы оның құдіретін түсініп құрметтей білуге тәрбиелеу.
  • Қазақ халық әндерінің тәрбиелік мәнін ашу
  • Қазақ халық әндерінің тарихына шолу жасау
  • Ақын-жазушылардың шығармаларының тәрбиелік мәнін түсіндіру
  • Қазақ халық әндерінің жіктелуі мен жанрларын түсіндіру

Зерттеу міндеттері:
Халық әндерінің тәрбиелік мәні
Қазақ халық музыкасы – қазақ ұлтының дәстүрлі музыкасы, қазақ фольклорының маңызды саласы. Қазақ халық музыкасының тарихына көне түркі дәуірінен бергі кезеңдегі музыка үлгілері мен тарихи-мәдени мәліметтер енеді.Қазаққ музыкасы ауызекі дәстүрге негізделген суырып салмалық өнермен қатар жеке өнер саласы, тіпті ілім ретінде де қалыптасып келеді. Ертедегі орхон-енисей жазбалары, орта ғасырлардағы Қорқыт, оғыз еліндегі қобыз культі туралы деректер түркі тайпаларының музыкалық мәдениетінен хабар береді. Одан бергі жерде әл-Фараби, Ибн-Сина, Әбдірахман Жәми, Дәруіш Әли, т.б. көптеген шығыс ойшылдарының музыка өнеріне қатысты теориялық еңбектері де болған. Фарабидің “Музыканың ұлы кітабы” күні бүгінге дейін ғылыми мәнін жоймаған, әлі де толық зерттеліп болмаған мұра. Мұның өзі қазақ музыкасының бірде шаманизм, бірде зороастризм, бірде ислам мәдениетінің аясында қалыптасып келгенін аңғартады. 15 – 18 ғасырлырдағы жыраулық өнер тудырған эпик дәстүрдің Қазақ музыкасынан алатын орны ерекше.
Қазақ халық әндерінің жанрлары:
  • тұрмыс салт әндері(бесік жыры,ауылдың алты ауызы)
  • еңбек,шаруашылық,кәсіп әндері(бақташылық,төрт түлік мал туралы әндер,аңшылық,саяткерлік әндер)
  • Үйлену әндері(тойбастар,жар-жар,той тарқатар,беташар,қоштасу,сыңсу,құдалар әндері)
  • Ұлыс әндері(жарапазан);
  • діни әдет-ғұрыптар тудырған әндер(бәдік,бақсы,сарыны)
  • Жаңалазау әндері(естірті,жұбату,көңіл айту);
  • Нақиялы әндер(алғыс,бата,тілек,жұмбақ,мысал әжуә,күлдіргі мысқыл әндер);
  • Қиял-ғажайып әндер(аңыз әндер,өтірік өлеңдер);
  • Сатиралы-юморлық әндер(әзіл-қалжың,мысқыл,күлдіргі әндер);
  • Тарихи әндер;
  • Әлеуметтік теңсіздік әндері;
  • Эпикалық шығармалар(терме,толғаулар);
  • Айтыс әндері;
  • Лирикалық әндер;

Бесік жыры
Ана құрсағындағы сәбиге дейiн музыка үнi және сөз өнерiнен ерекше әсер алып, оны тындаған ананың тебiренуiне байланысты iштегi бала тәрбиеленген.Мысалы:қазақтың халық әні «Бесiк жыры»сазын қолдануға болады:
Әлди-әлди,бөпешім,
Жылай беріп не етесің.
Қаз тұрасың ертең –ақ,
Тәй-тәй басып кетесің.
Нақлият әндері
Нақлият әндердің бір түрі – мысал әндер. Оларда аллегория түрінде ақыл-кеңес, мораль мәселелері айтылады. Сондықтан халық жыршыларының шығармаларында параллелизм , астарлап айту, символикалар жиі кездеседі. Олардың басты кейіпкерлері қорқау қасқыр, қу түлкі, аңқау қой, әнші бұлбұл, ақылсыз есек, өсекші қарға тағы сол сияқтылар. Мысалы М.Жұмабаевтың ән-мысалында:
Қарға мен сауысқан
Түбі бірге туысқан.
Тілейтіні қарғаның,
Ағайынның бірлігі.
Шықылдаған сауысқан,
Ел бүлдіру тірлігі, - деп еңбекшіл қарға мен өтірікші, өсекші мен жалқау сауысқанның тірлігін баяндайды.
Абай әндерінің тәрбиелік мәндері:
“Бойы бұлғаң” әнінде байлығымен дәулетіне мастанған байды өткір сықақпен шенейді.
Бойы бұлғаң сөзі жылмаң
Кімді көрсем, мен сонан
Бетті бастым, қатты састым
Тұра қаштым, жалма жан.
Ақын екі жүзді адамдардың әрекет, қылықтарына ағу ызасын білдіреді. Ақын өткір сыншы, сатирик ретінде адам бойындағы кездесетін жағымсыз мінез, әдеттерден (екіжүзділік, жағымпаздық) қасиеттерден аулақ болуға, жақсы,жаман қасиеттерді ажырата білуге тәрбиелейді.
“Өзгеге көңілім тоярсың” адам өміріндегі әннің мән маңызы туралы тұжырым жасайды. Ән- дертке дауа. Ән құдіретін тек көкірегі ояу, түсінугі мол, саналы адам ғана ұғына алады. Ән халық шешендігін, тілді құрметтеуге, адамгершілік және эстетикалық қасиеттерді ұғына білуге тәрбиелейді.
“Бойы бұлғаң”
Сегіз аяқ
“Сегіз аяқ” өлеңінің мәні мен тәрбиесі былай сипатталады:
Өткірдің жүзі, кестенің бізі
Өрнегін сендей сала алмас
Білгенге маржан, білмеске арзан
Надандар бәһра ала алмас
Қиналма бекер тіл мен жақ.
Көңілсіз құлақ ойға олақ. – бұл шумақтарда қызыл тілдің құдіреттілігін айтса,
Басында ми жоқ, өзіңе ой жоқ.
Күлкішіл кердең наданның
Көп айтса көңді, жұрт айтса болды
Әдеті надан адамның – деп адам бойындағы жігерсіздік, жасықтық сияқты жағымсыз қасиеттердің мінеп шенейді. Ән көркем сөз бен тілді құрметтеуге, жағымсыз қасиеттерден аулақ болуға, адамгершілікке тәрбиелейді. Қызыл тілдің құдіреттілігін мақтап, еңбек етуге шақырады.
Халық музыкасы адамзат тарихымен тығыз байланысты және ол үнемі жаңару,жаңғыру даму үстінде.Ұлттық музыкада ежелден ұлттың бейнесі,тұрмысы,еңбегі,халықтың намыс,ерлік,батылдық туралы көзқарастары,жылдамдық,шеберлік пен әдемі де әсем қимылдарды меңгеру тілектері,шығармашылық тұрғыда ойлау қабілеті, ұстамдылық,ептілік, тапқырлық,жеңіске жету талпынысы қамтылған.
Қорытынды
1. Наурыз мейрамы күндері жарапазан айтылады. Жарапазан “Шахарзабан” – парсы тілінде шахар кезуші, тақыр, күлдіргі ақын деген ұғымды береді. Бізде ол үй арасында кезіп жүріп ән айтушы болмақ.
2. “Тұсында Педагогика Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Дарын – Алматы. 2004.
3. Төлеубекова Р.К. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері – Алматы: 1991,25б.
4. Дүйсембінова Р.Қ. Қазақ әндерінің тәрбиелік мәні. Жинақ. Алматы, 2005
5. Ахметова М. Ән өнері және уақыт – Алматы: “Өнер” 1993.
6. Құлманова Ш.Б., Б.Р.
7. Сүлейменова, М.А. Оразалиева Қазақ орта мектебінің 1,2,3,4 сыныптар музыка сабағына арналған хрестоматия – Алматы, 1995. Республикалық баспа кабинеті.
8. Ақатаев С. Қазақтың кәдуілгі қара өлеңі. Қазақстан әйелдері. – 1986, №1
9. Дүйсембінова Р.Қ. Музыкалық білім беру педагогикасы, Талдықорған, 2006.
10. Ананьев Б.Г. Задачи психологии искусства // Художественное творчество. – Л., 1982. –120 с.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ !!!

Достарыңызбен бөлісу:




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы