Кыргыз тилинин тарыхынан


жетекте «руководить», жетекчи



Pdf көрінісі
бет9/112
Дата06.08.2022
өлшемі1.73 Mb.
#278228
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   112
Байланысты:
Кыргыз тилинин тарыхынан

жетекте «руководить», жетекчи «руководитель» деген сөздөрдүн адепки түрү 
«йете»
.
Бул сөз йе-те-(-ле) болуп үчкө ажырайт. Анын этимосу кырыз тилинде 
унутулуп калган. Ороч тилинде йе «нести на руках, вести за руку», бул сөздүн 
мазмуну сакталган. Ошентип «же-те-ле, же-те-к, же-ң» деген сөздө канча үнсүз болсо, 
ошончо морфема бар экенин көрөбүз. 
2. Бир сөздүн ар кайсы тилде ар башка мааниде колдонулушу, көбүнчө жаңы 
сөздүн жаралышына себеп болот. Мисалы: кафе – кофе, асбест – известь, секретарь – 
секретер
3
булар башында бир негизден таралган. Азыр түркүн маанидеги сөздөргө 
1
Словарь иностранных слов, М., 1949.
2
Структура и история тюрских языков, М., 1971, 306-бет. 
3
Книга о русском языке. М., 1969, 48-бет. 
www.bizdin.kg электрондук китепканасы


айланды. Ошондой эле, кыргыз тилинде 
чавадан 
иран тилинен алынса, 
чемодан 
орус 
тилинен алынды; орус тилине татар тилинен өткөн
1
. Булардын этимологиясы: 
тажик тилинде чемо «көйнөк», -дон мүчө (көйнөк салгыч). Салыштыргыла: 
калемдан (калем салгыч), күлдан (күл салгыч), чырактан ж. б. 
Кыргыз тилиндеги: жаз менен жай, кыштак менен кыштоо деген сөздөр 
байыркыда бир болгон. Кийин түрдүү вариантта айтылып, мазмундун кеңейиши 
менен түркүн сөздөргө ажырап кеткен. Азыр булардын баштапкы түрү (кышлаг, 
йай) кыргыз тилине таанылбайт. 
Кыргызча жаз «весна», казак тилинде жаз «лето» маанисинде. Жаз мезгили 
казак тилинде «көктөм», өзбек тилинде «бахор» болуп айтылат (бул сөз тажик 
тилинен алынган). Жай деген сөз казак, өзбек тилдеринде унутулган. Орхон 
эстелигинде йаз, Махмуд Кашгаридеги «йаз» мааниси жагынан кыргыз тилине туура 
келет. Салыштырып көргүлө:
мааниси 
орхон 
Мах. К. кырг. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   112




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
Жалпы ережелер
республикасы білім
рсетілетін қызмет
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
атындағы жалпы
туралы хабарландыру