Кыргыз тилинин тарыхынан



Pdf көрінісі
бет69/112
Дата06.08.2022
өлшемі1.73 Mb.
#278228
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   112
Байланысты:
Кыргыз тилинин тарыхынан

бек байыркыда бег «управитель» бир болсо, азыр эки сөз (бий «судья», бек 
«господин»). 
Тилдеги түгөйлөш тыбыштар (б-п, г-к, д-т, с-з) байыркыда бир фонема болушу 
ыктымал. Мисалы: ак – агы, кок – көгү. Мында к-г бир эле фонеманын айтылыш 
варианты. Ушу сыңары, тыбыштар адегенде позициялык жагынан айырмаланып, 
кийин өзүнчө турпатка ээ болуп кеткен сыяктанат. Эң абалы 
р 
менен 
з-с 
тыбыштары; м менен б-п тыбыштары түгөйлөш болгон. Мисалы: бар «идти туда», 
бас «идти пешком»; чуваш тилинде пыр 1. идти, ехать; 2. проходить. Булардын 
уңгулары да (ба-, пы-) жана мүчөлөрү да (с-, -р) эң абалы бир болгон. Бирок ошол 
байыркы турпаты азыркы тилдердин эч биринен табылбайт; анткени тил канча 
болсо, морфема да ошончо вариантка өзгөрүлүп кеткен. 
Көйнөк «рубашка, платье», Махмуд, Кашгариде 
көңлекленди 
«одел рубаху», 
көңлек «рубаха», көн «адам териси» шкура, демек бул сөздө эки морфема бар: көн 
«шкура», -лек («-лык» деген куранды), демек көйнөк «терилик», адам терисин жаба 
турган буюм. Мына ушуга салыштырсак көрпө «кой баласынын териси» экендиги 
ырасталат. Алсак, кө-р-пө үч морфема. Үчүнчү морфемасы -пө иран тилдеринде по, 
пост «тери», мында талаш жок. Биринчи морфемасы кө- (ко) «кой»; байыркы түрк 
тилинде кон «овца», монгол тилинде хонь «овец» (эрхон «эркек кой»). Көрпө деген 
сөздүн экинчи морфемасы –р– байыркыда «з» менен түгөйлөш (Салыштыр козу: ко 
«кой», зу «сын» баласы), демек козу «койдун баласы», ко-р-по деген сөз «койдун 
баласынын териси» болуп чыгат
1
Мындай лингвистикалык материалдар 
туунду 
деп 
1
Бул мисал Ю. Яншансинден алынды. 
www.bizdin.kg электрондук китепканасы


эсептелген сөздөрдүн бардыгы бир кезде татаал сөз болгондугун: 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   112




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
атындағы жалпы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру