Кыргыз тилинин тарыхынан


сыбызгы «сивирель», товыс



Pdf көрінісі
бет60/112
Дата06.08.2022
өлшемі1.73 Mb.
#278228
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   112
Байланысты:
Кыргыз тилинин тарыхынан

сыбызгы «сивирель», товыс (добул бас), чаң, туг, кобуз (муз. аспаптар) ж. б. деген 
сөздөр унутулуп архаизм болуп, булардын ордуна эми башкача сөздөр колдонулат. 
Орус тилине кобза «бандуры, восьмиструнная» кобзарь, кобзовый, кобзарить, 
кобзы байыркы огуз тилиндеги кобуз (көп «много», -уз «струна») деген сөздөн XVII 
кылымда алынса; кобыз (варгань, зубанка, железная лирка со стальным язычком) 
деген сөз кыпчак тилиндеги комыс (ко-м-ыс) деген сөздөн кийинчерээк алынган, 
мунун этимосунда «кол, ооз» деген сөз бар. Ошентип, байыркы тилдеги кобуз менен 
кийинки комыс омонимге (комуз) айланды. Азыр орус тилиндеги комуз, комузчи,
комузист дегендер кыргыз тилинен алынып жатат. Ошентип, кээде чет тилдик бир 
негизден бир канча сөз пайда болот. Ушу сыяктуу кыргыз тилиндеги: сот, сотто, 
соттош, сотчулук, эл соту; соко, соколо, сокочу ат, сока ж. б. деген туунду сөздөрдү 
эми орфография менен башкарып, жаңыча жасай албайбыз. Азыркы тилде суд менен 
соттун, доктор менен догдурдун стилдик айырмасы бар. 
Кийинки мезгилдерде араб, иран тилдеринен алынган чет сөздөрдүн 20–30%и 
пассивдүү болуп эскире баштады. Мисалы: абдес, абзел, барман, бостон, дарча, келеп, 
кунук, маржан, куптан, таба, ойрон, аптиек ж. б. деген иран сөздөрү; аким, арип, 
бейт, казал, кыса, аса, дарыс, мупту, шайык, сейит, аят, ажы, даарат ж. б. Эскирип 
бара жаткан араб сөздөрүнөн тартынбай, аны керек маанисинде туура пайдалана 
билүү – сөз чеберлеринин устаттыгына байланышат. Мындай «эски» сөздөр: амир, 
эмир, визир, газзават, имам, ураза, хаджи, хариф, халифат, шариат, мулла ж. б. орус 
тилинде да бар. 
Иран тилинен алынган «эски» сөздөргө орус тилинен кирген «жаңы» сөздөр 
синоним болуп, кыргыз тилинде жарышып келе жатат. Мисалы: пайдувал – 
фундамент, папик – кисточка, кебеп – шашлык, къарам – капуста, серке – уксус, 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   112




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
атындағы жалпы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру