Кыргыз тилинин тарыхынан



Pdf көрінісі
бет57/112
Дата06.08.2022
өлшемі1.73 Mb.
#278228
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   ...   112
Байланысты:
Кыргыз тилинин тарыхынан

в, 
ф, х 
тыбыштарынын колдонушун мисалга келтирели. Булар алгачкы жылдарда кыргыз 
тилине багындырылган. Мисалы: жувалдыз эмес, жубалдыз (ир. тилинде чувол 
«мешок», дуз «шить» – чуволдуз «кап тиккич») орфографиялык сөздүк боюнча: увал 
эмес, убал ар.; дуван эмес, дубан; дува эмес, дуба ж. б. Кээде 
в 
тыбышынын алдына 
үндүү кошулат: вакыт эмес, убакыт; вада эмес, убада ж. б. Сөз мааниси өзгөртүлбөсе 
в 
айтылбай калат; вакил эмес, өкүл; васият эмес, осуят; церков эмес, чиркөө; самовар 
эмес, самоор сыяктуу. Айрым сөздө 
в 
жазылат: базир эмес, вазир; базира эмес, вазира 
ж. б. 
Азыр жаңы кирген сөздөр орус тилинде кандап болсо, дал ошондой жазылат. 
Мисалы: актип эмес, актив; аптол эмес, автол; дебиз эмес, девиз; ызбот эмес, взвод ж. 
б. 
Араб, иран сөздөрүндөгү 
ф 
тыбышы (Фатима, Фарида деген энчилүү аттарда 
колдонулганы болбосо) кыргыз тилине багындырылган. Мисалы: сөз башында: 
фикир эмес, пикир; фарзант эмес, парзант ж. б. Сөз ортосунда: суфра эмес, супара; 
дафтар эмес, дептер ж. б. Сөз аягында: таклиф эмес, такилип; тараф эмес, тарап; сарф 
эмес, сарып ж. б. 
Азыр орус тилинен кирген сөздөр так көчүрүлүп алынат. Мисалы: жирап эмес, 
жираф; аспалт эмес, асфальт; телепон эмес, телефон ж. б. 
Буга чейин 
х 
тыбышы кыргызча өздөштүрүлүп алынган. Сөз башында: хурма 
эмес, курма; хавар эмес, кабар ж. б. Кээде х айтылбайт: харам эмес, арам; хурмат эмес, 
урмат; харакат эмес, аракет ж. б. Сөз ортосунда: ихлос эмес, ыкылас; нусха эмес, 
1
И. Б а ж и н а . Орфография киргизских слов в русских текстах. «Советская тюркология»,. Баку, 1974, № 5, 38–39-бет. 
www.bizdin.kg электрондук китепканасы


нуска; насихад эмес, насийкат ж. б. Кээде 
х 
тыбышы 
й 
тыбышына өтөт: мехмон эмес, 
мейман; дехкон эмес, дыйкан ж. б. Кээде айтылбайт, эхтиёт эмес, этиет; ахвол эмес, 
абал ж. б. Сөз аягында: нарх эмес, нарк; дозах эмес, тозок; шах эмес, шаа ж. б. Эми 
айрым сөздөрдө 
х 
тамгасы жазыла баштады: пахта, тарых, хамам, хаус, хабоб, хикоя, 
бихи, хан, кавхар, махабат; мархабат, Халил, Хусейн, Ахмед, Гүлхан ж. б. 
Алтай системасында (түрк, монгол тилдеринде) мындай 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   ...   112




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
атындағы жалпы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру