Кыргыз тилинин тарыхынан


кербездер дейбиз. Алар: төрчүлдөр, ирегечилдер, кожогойлор



Pdf көрінісі
бет48/112
Дата06.08.2022
өлшемі1.73 Mb.
#278228
1   ...   44   45   46   47   48   49   50   51   ...   112
Байланысты:
Кыргыз тилинин тарыхынан

кербездер дейбиз. Алар: төрчүлдөр, ирегечилдер, кожогойлор деп үчкө бөлүнөт. 
Алсак б, д, ж деген тыбыштар сөз башында айтылат, бирок сөз аягында 
каткалаңдашат, буларды төрчүлдөр дейбиз. Бул үнсүздөр: г, ң, й, л, р, н, п сөз аягына 
келгени менен, төл сөздүн башында учурабайт, ошону үчүн ирегечилдер дейбиз. 
Кайбир үнсүз, мисалы «г» сөз башында да, сөз аягында да каткалаңдашып, муун 
башында гана жумшарган, мындай үнсүздү кожогой

үнсүз дейбиз. 
Тилдин бул бөтөнчөлүгүнө жараша төрчүлдөр (б, д, ж) менен аякталган чет 
сөздөр кыргыз тилинде каткалаңдашып отурган. Мисалы: китаб эмес, китеп ар.; 
мактаб эмес, мектеп ар.; дард эмес, дарт ир.; заг эмес, зак ир. ж. б. Буга караганда сөз 
аягында жумшактар катуу угулган. 
Кыргыз тилинин бул тыбыштык закону орус тилинен алынган чет сөздөргө 
таратылбайт. Атап айтканда, чет сөздөрдү кыргызча айтылышындай сүйлөйбүз, 
бирок андай жазууга орфография жол бербейт. Мисалы: жазылышы ыштап эмес; 
штаб; ушундай эле жазылышы герп эмес, герб; кулуп эмес, клуб; завот эмес, завод; 
парат эмес, парад; багаш эмес, багаж; митинке эмес, митинг; актип эмес, актив; 
пассип эмес, пассив ж. б. Азыр буларга мүчө улаганда орфография боюнча: гербби, 
клуббу, гербдер, гербге, клубдан, параддын, парадга, митингге, митингден, 
митингдин, активдерге деп жазылат. Казак орфографиясына: б, в, г, д тамгалары 
менен бүткөн сөздөргө үнсүз менен башталган мүчөлөр тек каткалаң түрүндө 
колдонулат; мисалы: штабтан, штабка, клубка, парадтан, парадка, активтен, активке, 
педагогтор, геологко ж. б. 
Ирегечилдер (н, л, р, й, н, п) менен башталган чет сөздөр кыргыз тилинде 
өзгөртүлүп айтылса, мисалы: насыбай – асмай; лакаб – ылакап ар.; рахад – ыракат 
ар.; йаки – жаки ир.; питир – битир ар.; ж. б., азыр мындай сөздөрдүн жазылышы 
такталып бара жатат. Мисалы: айза эмес найза ир.; амыс эмес, намыс ар.; уска эмес, 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   44   45   46   47   48   49   50   51   ...   112




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
атындағы жалпы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру