Журналистік зерттеудің шығу тарихы



бет1/14
Дата10.06.2022
өлшемі0.59 Mb.
#267415
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
Байланысты:
-dip -zhurnalistik-zertteu


ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ


ЖУРНАЛИСТИКА ФАКУЛЬТЕТІ


Б А С П А С Ө З К А Ф Е Д Р А С Ы
Б І Т І Р У Ж Ұ М Ы С Ы


Тақырыбы:
Журналистік зерттеу

Орындаған:




МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ.........................................................................................................
Журналистік зерттеудің шығу тарихы.


1 тарау
1.1. Инвестергейтер - зерттеуші журналист................................................
1.2. Шетел тәжірибесіндегі журналистік зерттеу.......................................


ІІ-тарау
2.1. Қазақ журналистикасындағы зерттеудің пайда болуы және
қалыптасуы.....................................................................................................
2.2. Бүгінгі демократия кезеңіндегі журналистік зерттеудің ерекшеліктері.................................................................................................


ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................... Пайдаланылған әдебиеттер........................................................................
Сілтемелер тізімі................................................................................................


КІРІСПЕ

Отандық журналистиканың мазмұнын қарастырғанда негізінен жанрлық тұрғыдан үш топқа бөліп қарастырамыз: ақпараттық, сараптамалық және көркем-публицистикалық. Ал батыс елдерінің баспасөзі туралы айтар болсақ, айталық АҚШ-та нақты журналистика және зерттеу журналистикасы.


Журналистика әлемі – алып мұхит. Ақиқат жолындағы арпалыс пен айқасқа толы, буырқана бұлқынып, шарпысып жатқан сезімтал әлем. Ол күн сайын сені өзінің түпсіз тұңғиық құпиясына еріксіз тарта береді. Ал, сол әлемнің шыңырауына түсіп кетпеу үшін де даралық пен қабілет, пайым, парасат пен байқампаздық керек. Ізденімпаз жанға нәтиже – мол, білім, тынымсыз еңбек, өз ісіне деген сүйіспеншіліктің арқасында келеді. Ізденіс пен азапты арпалысты өз өмірінің кредосы етіп алған журналист қауымының қалам тербемейтін, араласпайтын саласы жоқ. Бәрінде де іс - әрекеттерді өз жан дүниесімен сезіне өз биігінен баға беріп, ой тұжырым жасайды. Парасат әлеміндегі кейіпкерлердің көңіл – күйіне ене отырып солармен бірге тыныстап, шынайы сезім шуағына бөленеді. Осының бәрі де «шеберлік» дейтін мәнді ұғыммен етене байланысты. Шеберлік жоқ жерде ойлы да көркем дүниенің өмірге келмейтіндігі әлімсақтан белгілі. Десек те, бізде күні бүгінге дейін тележурналистикадағы жекелеген даралықтардың методологиясы тиянақты зерттеліп, қорытылған емес. Қазақ тележурналистері бұл саланың жетістіктерін толық меңгеріп, игеріп кете алған жоқ.
Шығарма материалы – қоғамдағы әлеуметтік шындық. Автор оны өз биігінде жан – жақты терең зерттей отырып, көрермендерге қызғылықты жеткізілу жолдарын іздестіреді. Ол өзгелер байқамаған және сезінбеген жайларды тауып, көре біледі. Автор мақаланы жазу кезінде тақырыпты кездейсоқ таңдамауы тиіс. Белгілі бір саладағы терең әрі жан – жақты білім иелерінің табысқа жету жолында көмекке келіп, көрермен көңіл күйін өздеріне аудару керек. Теледидардағы Р. Жәнібеков, С. Татенко, Г. Ергалиева, Ө. Жұманов, Е. Бекхожин, Д. Нысанбаев, Ж. Кененбаев және өзгелері көрермендер ықыласына бөленіп, өз кезеңінің проблемалық жайларын терең әрі жан – жақты ашып, уақыт кезеңінің ауыр жүгін арқалай білді. Себебі қиялға қанат байлаған тегеурінді толқын ой әлемдерінде сезімді ойлар ағысы үздіксіз жүріп жатады.
Тақырып – шығармадағы қаралатын мәселе. Автордың құбылысқа қатысындағы сансыз ойлары, өзінің болашақ хабарларындағы кейіпкерлері немесе ізденісіндегі қажетті жайлары. Автордың өзі көрген, куә болған жайларға кірігуі. Демек, тақырып – идеяға шығатын ойтұғыр. Қазақ теледидарындағы әлденеше ондаған, жүздеген хабарлардың бастау бұлағында да тамаша идеялар жатыр. Шағын ғана мысал. Сексенінші жылдары баспасөз құралдарында Арал теңізінің мәселесі өткір қойылып, әлемдік деңгейге дейін көтерілді. Осы мезетте, 1990 жылдың соңына таяу, теледидардың бір топ қызметкерлері \А. Ғалиева, С. Азимов, А. Алипов \ «Аралға араша» телемарафонын өткізу жайлы идеяның пісіп жетілгендігін айтып, сол кездегі Орталық Комитет пен Орталық теледидардың және Өзбекстан, Түркіменстан, Қырғызстан теледидарлары басшыларының келісімін ала отырып, көлемі 12 сағаттық телемарафон өткізуге кірісті. Сапар барысында Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан территорияларындағы Арал апатының зардаптары жан – жақты қамтылып, мәселелер Одақтық деңгейге дейін кең көлемде көтерілді. Нәтижесінде, 1991 жылдың сәуір айында идея жүзеге асып, Арал қорына 40 миллион сом ақша жиналды. Содан бастау алған осы идеяның жалғасы жыл сайын түрлі шараларға арналған қайырымдылық акцияларына ұласты.
Автордың ақыл – ойында қорытылып, толымды ойлармен қамтылмаған, белгілі бір мақсат-мүдде негізінде ойластырылмаған болса, «шулы» факті де ақыл – ойға қозғау салып, әсер ете алмайды. Көпшілігінде хабарлардағы сенсацияның өзі де бұлыңғырлыққа әкеліп соқтырды. Солай етіп, ол көрерменді толық түсінушілікке жеткізбейді, оның оқиғаға, фактіге деген ара – қатынасын туындатпайды. Қорытындысында қоғамдық пікір басқаша қалыптасады. Солай бола тұрса да көпшілігінде ондай жайлар журналистикадағы сенсация болып шығады. Мәселе сол көрермендер пікірінің қоғамға әсер – ықпалында болатынын естен шығармау керек.
Тақырып – ойластырылып, іріктелген, автор ойларына және құбылысты зерттеуге қатысты болса, онда ойлардың шешімділігі келешек шығарманың құрылымына әсер етеді. Ал, шығарманың концепсиясы тақырыптан сәл ғана кештеу өмірге келеді. Тақырыпты айғақсыз да көтеруге болады. Ал концепсия автордың ойында дәлелденген, ойластырылған жайлардан келіп шығады. Ойдан тақырыпқа дейін жарты қадам, ал концепцияға дейін толық қадам. Ең бастысы, концепция материал жинақталғанша құрылуы қажет.
Журналист өмірді көре, үйрене, біле жүріп, солардан ой тоқиды, идеяға шығатын материал жинайды. Идея да ғайыптан пайда болатын зат емес. Оған да ақыл – ойдың тоғысы мен сезімталдық қабілет керек. Идея – шығарманың негізгі ойы. Автор идеяның көмегімен өзінің тақырыпқа деген өзіндік көзқарасын білдіреді. Материалды зерттеу барысында да идея ойға келуі мүмкін. Шындығында, идея түгелімен авторға, оның ойларына, алымдылығына, сезімталдығы мен өзге де қасиеттеріне түгелдей қатысты. Тақырып идеядан ауқымды. Бір тақырыпқа бірнеше хабарлар арналса да, олардың әрбірінің идеясы бір – бірінен бөлек болуы әбден мүмкін.
Аристотель коммуникация процесі үш құрамнан: қайнар көз \источник\, хабарлау \сообщение\ және адресаттан тұратындығын айтқан. Егер сценарийдің өн бойында осылардың біреуі болмаса, коммуникация да болмайды. Демек, журналист – қайнар көз, сценарий – хабарлама, көрермен – адресат. Шындығында, осы үшеуінің тоғыса келіп, журналистика әлеміндегі ой дүниенің ойлау арқылы өрнек салып, сөзбен сомдалып, жан әлеміңді бұзып өтіп, ақыл – ойға кірігуі.
Журналистік зерттеу″ ұғымы тәжірибелі сөз қоры ретінде соңғы кездері енді. Десек те бұл түсінік бұрыннан қолданылып келген. Бүкіл әлемге танымал жазушылар – Эмиль Золя, Марк Твен және басқалары – осы жанрдың классиктері саналады. Мысал ретінде 70 жылдары болған үлкен оқиға ″Уотергейт″ ісі, Ричард Никсонның президенттік қызметінен өз еркімен кетуіне әкеп соққан істің зерттеушілер қос американдықтың жұмыстарына сілтеме жасалды. Журналистік зерттеуді көпшілік оны жасаушы үшін «жоғары пилотаж» көрінісі деп атайтыны кездейсоқтық емес. Бүгінде бұл жанрдың репортаж, очерк, шолу сияқты өз орны бар. Бірақ, журналистік зерттеудің кейбір түсінбеушілік тудыратын ерекшеліктері де бар. Бұқаралық ақпарат құралдарында қазір «зерттеу» деп тыңдалып зерттелмеген әңгімелерден, құпия құжаттарды қолға түсіру, ашық пікірталас арқылы жазылған мақаланы айта береді.


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы