Жапбаров Амангелді Оқушылардың тыныс белгілерді дұрыс қою икемділігі мен дағдыларын

Loading...


Pdf көрінісі
бет67/136
Дата04.05.2021
өлшемі0.8 Mb.
1   ...   63   64   65   66   67   68   69   70   ...   136
Көпке қорлық жүрмейді. (Абай)
І. Синтаксистік талдау: 
1.1. Сөйлемде бір тыныс белгі бар. Ол - нүкте (.). Нүктенің қойылу
себебі, ойды аяқтап, сөйлемді тиянақтап тұр. 
1.2. Айтылу сазы мен мазмұнына қарай - хабарлы сөйлем. Себебі, ой
баяндай жеткізіліп тұр. 
1.3. Құрылысына қарай - жай сөйлем. Себебі, бірнеше сөзден құралып
келіп тиянақты бір ғана ойды білдіріп тұр. 
1.4. Жай сөйлемнің түрлері. 
1.5. Жай сөйлемнің түрлерін анықтау үшін сөйлемдегі сөздерді сөйлем
мүшелеріне қарай талдаймыз. Ол үшін ең алдымен сөйлемнің баяндауышын
табамыз. Себебі: 
а) Баяндауышсыз сөйлем болмайды. Баяндауыш дегеніміз –  сөйлемде
жіктеліп   келіп   бастауыштың   қимылын,   іс-әрекетін,   кім   екенін   білдіріп,
онымен   жақ-жағынан   кейде   жекеше,   көпше   (1-2   жақта)   түрде   қиыса
байланысып   қолданылатын   тұрлаулы   мүше.  Баяндауыштың   негiзгі
сұрақтары: не істеді? кім? не? неше? не қылған? неде? т.б. 
Баяндауыш мынадай сөз таптарынан болады.
101
Атаулы
Сабақтаса
байланысқан
құрмалас сөйлем
Араласа
байланысқан
құрмалас сөйлем


1.   Баяндауыш   болатын   негізгі   сөз   табы  етістік.   Мысалы:   Ерте
тұрғанның   құты   артады.   (Ж.Баласағұн).   Құты   қайтеді?   -   артады   -   дара,
етістікті, (-ды) жіктік тұлғалы - баяндауыш. 
2.   Зат   есімнен   болады.   Еңбек,   оның   ішінде,   өнерлі   еңбек   -   бақыт
(Мақал). Еңбек не? - бақыт - дара, зат есімді - баяндауыш. 
3. Сын есімнен болады. Ары таза адамның жаны - таза. Жаны қандай? -
таза - дара, сын есімді - баяндауыш. 
4. Сан есімнен болады. Еріншектің ісі - екі. Ісі қанша? - екі - дара, сан
есімді - баяндауыш. 
5. Есімдіктерден болады. Игіліктің түйіліп қалған жері де осы (Ғ.М.).
Жері қайсы? - осы дара, есімдікті - баяндауыш. 
6. Үстеуден болады. Адал еңбектің абыройы жоғары (мақал). Абыройы
қалай? - жоғары дара, үстеулі - баяндауыш. 
7.  Шылау   сөзден   болады.   Оның  бәйге   алғаны  жақсы   істегені   үшін
(Ғ.М.). Жақсы  қайткенi үшін - істегені  үшін - мұнда шылау өзінен бұрын
тұрған сөзге шылау болып тұрып, баяндауышқа элемент болуда. 
Кей кезде шылаулар жеке тұрып та баяндауыш бола алады. Мысалы:
Оның келуі кейін. Айтарым сол (Ғ.М) 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   63   64   65   66   67   68   69   70   ...   136
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
рсетілетін қызмет
ғылым министрлігі
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
тоқсан бойынша
бекіту туралы
Әдістемелік кешені
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
туралы хабарландыру
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
арналған жиынтық
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
бағалаудың тапсырмалары
Қазақстан республикасының
республикасы білім
білім беретін
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
біліктілік талаптары
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
әкімінің аппараты
туралы анықтама
мамандығына арналған
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
Қазақ әдебиеті
мерзімді жоспар
Мектепке дейінгі
жалпы конкурс
қатысушыларға қойылатын
әдістемелік кешені
оқыту әдістемесі
Қазақстан облысы
ортақ біліктілік
қызмет регламенті
пәнінен тоқсан
мамандығы бойынша
болып табылады

Loading...