Жапбаров Амангелді Оқушылардың тыныс белгілерді дұрыс қою икемділігі мен дағдыларын

Loading...


Pdf көрінісі
бет31/136
Дата04.05.2021
өлшемі0.8 Mb.
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   136
Тыныс   белгілерін   мағынасы   мен   қызметіне   сай   оқыту   ұстанымы.
Тыныс   белгілерін   мағынасы   мен   қызметіне   сай   оқыту   ұстанымы   –
оқушылардан   тыныс   белгілері   қойылып   берілген   мәтіндерді   мәнерлеп,
нақышына   келтіріп,   түсініп,   дұрыс   оқуды   талап   ететін   ұстаным.   Бұл
ұстанымды   басшылыққа   алғанда,   оқушылар   қай   тыныс   белгісі   не   үшін
қойылатынын   біліп   қана   қоймайды,   сонымен   бірге   ауызекі   тілде   тыныс
белгісі   жайында   алған   теориялық   білімін   пайдалана   алуға   дағдыланады.
Оқушыларды   дұрыс   сөйлеуге,   дұрыс   оқуға   үйреткіміз   келсе,   әр   тыныс
белгісінің   қашан,   неліктен   қойылатынын   айтып   қана   қоймай,   әр   тыныс
белгісін   мағынасы   мен   қызметіне   сай   оқи   білуге   оқушыларды   көбірек
жаттықтыру керек. 
 Cонымен, оқушыларға қазақ пунктуациясынан терең білім, берік дағды
беру   үшін   мұғалім   оқу   үдерісінде   жоғарыда   аталған   төрт   ұстаным:
грамматикалық, мағыналық, интонациялық және тыныс белгілерін мағынасы
мен   қызметіне   сай   оқыту   ұстанымдарын   басшылыққа   алғаны   жөн.   Сол
сияқты оқушылар да осы ұстанымдарды саналы түсініп, оларды басшылыққа
алатын болса, қазақ пунктуациясынан білімі терең, дағдысы берік болады. 
67


Тұжырымдағанда,   қазақ   пунктуациясын   жете   білу   үшін   оқушылар
алдымен қай тыныс белгісі қандай жағдайда қойылатынын, әр тыныс белгісін
қою   жөніндегі   ережелерді,   заңдылықты   білуі   керек;   онан   кейін   сол
ережелерді үнемі еске сақтауы қажет; ең соңында өздері білген ережелер мен
заңдылықтарға сүйеніп, соларды дұрыс қоюға жаттығып, берік дағдылануы
шарт. Сонда ғана оқушылар кез-келген мәтіндерді дұрыс оқып, сауатты жаза
алатын болады әрі  тілін ширатып, ой өрісін кеңейте алады. 
Пунктуацияны   оқытуда,   соның   ішінде   орфографияны   оқытуға
байланысты мына әдістерді нәтижелі қолдануға болады: 1) байқау әдісі; 2)
баяндау әдісі; 3) әңгіме әдісі; 4) кітаппен жұмыс істеу әдісі; 5) жаттығу әдісі;
6) талдау-жинақтау әдісі; 7) салыстырмалы әдіс; 8) индукция-дедукция т.б. 
Тұжырымдағанда,   мұндай   әдіс-тәсілдер   арқылы   оқушылардың
өздерінше орындайтын түрлі жазба жұмыстары арқылы да тілдік ұғымдарды
меңгеру  дәрежесін   де  тексеріп   көруге  болады.  Сонымен,   оқушылардың   өз
үдерісінде   меңгерген   тілдік   ұғымдарды   жазба   жұмыстарын   орындауда
қолдана алулары, біріншіден, олардың грамматика саласындағы теориялық
білімін   тәжірибемен   тығыз   ұштастырады.   Екіншіден,   балалардың   сана
дағдысын   қалыптастырып,   оны   үнемі   өрістетіп   отыруды   бағдарлайды.
Үшіншіден, оқушылардың игеруге тиісті мәтіндерінің өзекті мәселесін ашып
көрсетіп, оны әрі ұтымды, әрі шапшаң және тиянақты етіп орындап шығуға
бейімдейді.   Төртіншіден,   оқушылардың   грамматикадан   меңгерген   білім
нәтижесі   жазба   жұмыстарын   орындауда   анық   байқалып,   олардың   білім
дәрежесі мен сауатын арттырады. 
Сондай-ақ   пунктуацияны   оқытудың   арнаулы
ұстанымдары бар:
1. Пунктуациялық   әдістеменің жеке ұстанымдары;
2.   Синтаксис   бойынша   пунктуациялық   нормаларды
игеруге қажетті білімдер;
3.   Пунктуацияны  
  игеруге   қажетті   оқу-тілдік
икемділіктер;
4. Логиканың пәндік маңызы. 
1. Пунктуация әдістемесі келесі  ұстанымдарға сүйенеді:
жалпы   дидактикалық;   әдістемелік;   жеке   өзіндік   сөйлемнің
мағынасына, құрылысына, дыбысталуына байқау жүргізу. 
2.   Пунктуациялық   әдістеменің   жеке     ұстанымдары:
семантикалық   талдау;   жартылай   синтаксистік   талдау;
сөйлемнің ритмоәуенділігін талдау. 
Семантикалық   талдауға   жататындар:   Негізгі   (басқы)
ақпараттың   қосымшасынан   бөлінуі;   Қосымша   ақпарат   түрін
анықтау,   оның   ішінде:   -   жай   сөйлем   құрамындағы
семантикалық   мағыналық   түсінік;   -   құрмалас   сөйлемдегі
предикатив   компоненттер   арасындағы   логика   пәндік
қатынас;       - біреудің сөзін тікелей беру. 
68


Сөйлемнің   логика-пәндік   ақпаратын   бақылау   нәтижесі
тыныс   белгілерімен   ажыратылатын   қатысымдық   бірліктері
өзіндік   нақты   мағынаға   ие   екенін   көрсетеді.   Олар   былай
белгіленеді:   -   предикативті-қатысымдық   мағына   –   сөйлем
түрінде;   -   қосымша   предикативті   мағына-сөйлем   шегінде
предикативті-қатысымды   мағынаны   анықтайды.   Оқушылар
бұл мағыналарды   ажырата алуы үшін синтаксистік талдау
арқылы   сөйлем   құрылымына   бақылау   жүргізеді.   Олар:   -
сөйлемнің   грамматикалық     негізін   табу;   -   сөйлемді
күрделендіретін   мағыналық   бөліктерді   табу;   -   олардың
түрлерін анықтау.            - сол арқылы тыныс белгінің себебін
анықтау. 
Сөйлемнің   интонациясын     бақылау   арқылы   тыныс
белгілерін   анықтау:   -   интонация   түрін   анықтауға   орай:   -
интонация түрінің ерекшелігін анықтауға сәйкес.  
Бұл біліктілік бойынша тыныс белгілердің интонация мен
дыбыс   сазына   байланысты   қоюды   белгілейді,   де   сауатты
жазу дағдысы қалыптасады.
3.   Синтаксис   бойынша     пунктуациялық   нормаларды
игеруге қажетті білімдер:
-   бүкіл   сөйлемнің   құрылымы   мен   интонациясына
қатысты түсініктер (грамматикалық негіз, байланыс тәсілдері
т.б. );
-   жай   сөйлемнің   күрделену   түрлерін   баяндайтын
түсініктер (бірыңғай мүшелер, жалпылауыш сөз т.б. );
-   құрмалас   сөйлемнің   құрылымы   мен   интонациясы
туралы     түсініктер(шылаулы   құрмалас   сөйлем,   шылаусыз
құрмалас сөйлем т.б. ). 
- төл сөзі бар сөйлем туралы түсінік (төл сөз, автор сөзі
т.б. ). 
4. Пунктуацияны игеруге қажетті оқу-тілдік икемділіктер
- сөйлемнің грамматикалық негізін (негіздерін) табу;
- сөйлемнің мақсатын анықтау;
- сөйлемнің мағынасына байланысты түрлерін ажырата
алу;
-   жай   сөйлемді   күрделендіретін   грамматикалық
бөліктерді табу;
- грамматикалық –мағыналық бөліктің сөйлемдегі орнын
анықтау;
- бөліктің семантикасын (мағынасын)анықтау;
- автор сөзін бөгде сөзден айыра білу. 
Сонымен   бірге   оқушылар   логика-пәндік   мағынаға
байланысты   мәселелерді   дұрыс   құрастыру   икемділігін
қалыптастыруы.   Олар   сөйлемдегі   ойдың   мәндік   белгілерін
69


тани   білу.   Олар:   уақыт;   іс-әрекет;   себеп;   салдар;   қарама-
қарсылығы т.б. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   136
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
рсетілетін қызмет
ғылым министрлігі
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
тоқсан бойынша
бекіту туралы
Әдістемелік кешені
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
туралы хабарландыру
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
арналған жиынтық
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
бағалаудың тапсырмалары
Қазақстан республикасының
республикасы білім
білім беретін
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
біліктілік талаптары
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
әкімінің аппараты
туралы анықтама
мамандығына арналған
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
Қазақ әдебиеті
мерзімді жоспар
Мектепке дейінгі
жалпы конкурс
қатысушыларға қойылатын
әдістемелік кешені
оқыту әдістемесі
Қазақстан облысы
ортақ біліктілік
қызмет регламенті
пәнінен тоқсан
мамандығы бойынша
болып табылады

Loading...