Жапбаров Амангелді Оқушылардың тыныс белгілерді дұрыс қою икемділігі мен дағдыларын

Loading...


Pdf көрінісі
бет29/136
Дата04.05.2021
өлшемі0.8 Mb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   136
ұстанымдарды  басшылыққа алудың да мәні зор. 
Қазақ  пунктуациясын  оқушыларға  саналы   да  берік  игерту  ұстанымы
қазақ   пунктуациясының   қызметі   мен   негізіне   қарай   және   оқушылар   мен
мұғалімнің   жұмысына   орайластырыла   анықталады.   Жоғарыда
айтқанымыздай,   қазақ   пунктуациясы   тіліміздің   ішкі   заңдылықтарына
сүйеніп,   сөйлеуді   сөйлемдерге,   сөйлемдерді   белгілі   бір   бөліктерге   бөліп,
ажыратып жазу және оларды дұрыс, мәнерлеп нақышына келтіріп оқуға, оған
қоса жазылған ойды, оның бөлшектерін дұрыс түсінуге мүмкіндік жасайды.
Қазақ   пунктуациясы   мағынаға,   грамматикаға   және   интонацияға   негізделе
қойылады. Оқушылар қазақ пунктуациясын жете білу үшін алдымен қандай
грамматикалық   заңдылықтарға   байланысты   қандай   тыныс   белгілерінің
қойылатынын, сол грамматикалық заңдылықтарды анықтайтын және   соған
орай   қандай   ережелердің   барын;   екіншіден,   қандай   тыныс   белгілерінің
мағынаға ғана негізделе қойылатыны; үшіншіден, қандай тыныс белгілерінің
интонацияға ғана негізделе қойылатынын білуі шарт. Мұнан кейін оқушылар
тыныс   белгілері   қойылып   жазылған   мәтінді   дұрыс   оқуға,   мұғалімнің
айтқанын немесе  берілген  мәтіннің тыныс белгілерін  дұрыс қойып жазуға
жаттығуы   керек.   Бұл   үшін   оқушылар   оқулықта   берілген   тыныс   белгілері
64


жайындағы   ережелерді   және   мұғалім   түсіндірген   білімді   саналы   меңгеріп,
ұсынылған   жаттығу,  дағдыландыру   жұмыстарын   үнемі   орындап   отырады.
Міне, осы айтылғандарға сүйене отырып, қазақ пунктуациясын оқушыларға
меңгертуде   басшылыққа   алатын   әдістемелік   ұстанымдары   төменгіше
саралауға болады. 
Саналылық ұстанымы. Оқушылар материалды саналы түсінулері үшін
мұғалім сабағында  қандай мақсат көздейтіндігімен алдын ала  таныстырып
отыруы   керек.   Бұл   –   оқушылар   зейіні   көзделген   мақсатқа   аударылып,
материалды   дұрыс   қабылауда,   байқағыштық   қабілетін   арттыруда   сабақтың
тиімді өтуіне өте маңызды әсер етеді. 
Саналылық   ұстанымы   білімді   игеру   барысында   өзін-өзі   бақылау
қабілеттілігін қамтиды. Өзін-өзі бақылау қабілеттілігі қоршаған өмірді жете
тануға көмектеседі. 
Саналылық   ұстанымы   оқушылардың   заттар   мен   құбылыстар
арасындағы   байланыс   пен   өзара   қатынастарын   ашуға,   оқылып   отырған
материал жөнінде өзінше ой қорытуға жетелейді. 
Белгілі мақсатты көздеп, саналы түрде ой топшылай отырып түсінген
материал жақсы нәтиже береді. Сол арқылы меңгерілген білімнің беріктігі
қамтамасыз   етіледі.   Меңгерілген   білімнің   саналылығы   оны   тәжірибелік
жұмыста дұрыс пайдалануға жағдай жасайды. 
Мұғалім   оқушыларға   сабақ   мақсатын,   ондағы   негізгі   мәселе   қайсы
екенін   айтып   береді.   Мұғалімнің   түсінігі   оқушылардың   білім   дәрежесіне,
қабылдау мүмкіндігіне, олардың сөздік қорының мөлшеріне лайық құрылуы
тиіс.   Мұғалім   материалды   догмалық   жолмен   емес,   нақтылы   дәлелдерге
негіздеп,   оқушыға   сенімді   түрде   баяндауды   көздеуі   керек.   Ғылыми
материалды   саналы   түсінуі   үшін   оқушылар   фактілерді   дұрыс   ажыратуға,
оларды   топтастыра   білуге,   бастысы   қайсысы   екенін   аңғартуға,   нендей
заңдылыққа   сүйенетінін   анық   белгілеуге   үйретіледі.   Бұлар   анализ   және
синтез деп аталатын логикалық амалдардың көмегімен жүзеге асырылады. 
Айталық, оқушы үйде де, сыныпта да грамматикалық ережені жақсы
айтып береді, бірақ сол ережеге байланысты тыныс белгіден қате жібереді.
Мұның   басты   себебі,   оқыту   әдісінің   жетілдірілмегендігінен   оқушының
тыныс белгілерінің қойылуын саналы игермегендіктен болады. 
2.   Грамматикалық   ұстаным.  Грамматикалық   ұстаным   дегеніміз   -
тыныс   белгілерін грамматикалық  ережелер негізінде  қою. Грамматикалық
ұстанымды басшылыққа алғанда, оқушылар алдымен сөйлемнің құрылысы
мен құрамын және оның түрлерін ауызша  талдай  білуі шарт. Содан  кейін
сөйлемнің құрылысы мен құрамына және оның түріне қарап, сол сөйлемді
жазарда қандай грамматикалық ережелерге сүйеніп, қандай тыныс белгілерін
қоюдың қажеттігін алдын ала ойластырып алады. Сонан кейін мұғалім сол
сөйлемді жазуды талап еткенде, белгілі бір тыныс белгілерін қою жөніндегі
өз ой қорытындысына көзі жеткеннен кейін ғана, жазу үдерісінде сөйлемнің
керек белгілерінің қойылу ерекшелігін игереді. 
Ал   кейбір   оқушылар   сөйлемді   немесе   бүкіл   мәтінді   әбден   жазып
болғанша   тыныс   белгісін   қоймайды.   Бұл   –   зиянды   машық.   Себебі   кейбір
65


синтаксистік   тұлғаны   тек   ережеге   ғана   сүйенбей,   айтылу   интонациясына
қарап   ажыратуға   тура   келеді.   Әсіресе,   қаратпа   сөз   бен   сілтеу   есімдігінен
болған бастауыштар сөйлемнің интонациясына қарап ажыратуды қажет етеді.
Оқушы   мәтінді жазып болған соң, оны қоя алмай қалуы ықтимал. Екінші
сөзбен   айтқанда,   оқушы   мәтінді   өздігінен   оқығанда,   кейбір   синтаксистік
тұлғаларды ажырата алмай және оның тыныс белгісін дұрыс қоя алмай қалуы
мүмкін. Мұндай кемшілікті болдырмас үшін тыныс белгісін сөйлемді жазу
үдеріс үстінде қоюды оқушылардан талап еткен жөн. 
Қазақ   тыныс   белгілерінің   көбі   грамматикалық   ережелерге   сүйеніліп
қойылады. Әсіресе, сөйлемнің бірыңғай мүшелері мен құрмалас сөйлемнің
түрлерінің және төл сөз бен сөйлем мүшелеріне байланысты, тағы да басқа
синтаксистік   тұлғалардың   тыныс   белгілері   грамматикалық   ережелерге
негізделе  қойылады. Бұл сияқты синтаксистік тұлғалардың  тыныс белгісін
дұрыс қойып жазу үшін, оқушылар олардың өзіндік грамматикалық белгілері
игертіледі.   Мұнсыз   олар   сөйлемді   түр-түрге   бөліп   ажырата   алмайды,   сол
сияқты   сөйлемнен   бірыңғай   мүшені   немесе   төл   сөзді,   тағы   басқа   да
синтаксистік   тұлғаны,   олардың   тыныс   белгісін   дұрыс   қоя   алмайды.
Сондықтан   қазақ   тілінің   тыныс   белгісін   жете   білуде   грамматикалық
ұстанымды басшылыққа алудың мәні зор. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   136
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
рсетілетін қызмет
ғылым министрлігі
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
тоқсан бойынша
бекіту туралы
бағалауға арналған
Әдістемелік кешені
Сабақ жоспары
туралы хабарландыру
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
арналған жиынтық
жиынтық бағалауға
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
білім беретін
республикасы білім
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
біліктілік талаптары
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
әкімінің аппараты
туралы анықтама
мамандығына арналған
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
Қазақ әдебиеті
мерзімді жоспар
Мектепке дейінгі
жалпы конкурс
қатысушыларға қойылатын
оқыту әдістемесі
әдістемелік кешені
Қазақстан облысы
ортақ біліктілік
мамандығы бойынша
қызмет регламенті
болып табылады
пәнінен тоқсан

Loading...