Жапбаров Амангелді Оқушылардың тыныс белгілерді дұрыс қою икемділігі мен дағдыларын

Loading...


Pdf көрінісі
бет27/136
Дата04.05.2021
өлшемі0.8 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   136
шы  жұрнағы адамдардың қызметі бойынша анықтайды. Мына
сөйлемге талдау жасап көрейік:  Бақташы сыбызғыны ойнады.
Бұл   сөйлемдегі  «сыбызғы»  сөзінің   нақты   жалғауын   анықтау
үшін оқушы мынадай ой тұжырымына келеді:
1.   Бұл   сөздің   жалғауын   естілуіне   қарай   оның   қаншалық
екпінсіз екенін білуге болады. Сондайқтан кейде –ны жалғауы
түсіріліп те айтылады. 
2. «Сыбызғы» түбірі зат атауын білдіреді, яғни зат есім. 
3. Бұл сөз септеледі, өзгермейтін бөлігі түбір ал өзгермелі
бөлігі қосымша болып  табылады, яғни септік жалғауы. 
Бұл   мысалға   сөз   жалғауын   жалғап   жазу   үшін   мынадай
жұмыстар   орындалады:   сөз   табы   анықталады,   бұл   берілген
орфограммада   белгіленген   морфеманы   анықтау,   зат   есімнің
көпше,   жекеше   түрін   анықтау   қажет.   Бұл   тапсырмалардың
барлығы   грамматикалық   негіздегі   ережелерге   жатады,   ал
олардың
 
шешілуі
 
оқушылардың
 
грамматикалық
категориялардың осындай белгілерін табуы үшін қолданылатын
әдіс-тәсілдерін қамтиды. Оқушы алдына қалай, қандай жолмен
зат есім тегін, септеу типін, септеудің қай түрінде септелетінін
анықтау   мәселелері   туындайды.   Бұл   мәселелерді   шешуді   ол
грамматиканы   игерумен   байланысты   шешеді.   Грамматикалық
категориялардың   тану   мен   бөліп   қарастыру     әдіс-тәсілдерін
игеру   грамматиканы   оқытудың   негізгі   мақсаты     болып
табылады.   Орфографиялық   мәселелерді   шешудің   қандай   да
әдістері   арқылы   жүзеге     асырылатын   амалдардың   ойлау
сипаты,   көбінесе   осы   уақытқа   дейін   алынған   білімге   және
шешілетін   тапсырма   мағынасына   байланысты   болады.   Яғни
жоғарыда   келтірілген   мысал   бойынша   бірінші   мәселе,
«сыбызғы» сөзі – сол сөз табына тән грамматикалық белгілерді
61


бөліп қарастыруды міндет етеді, бұл сөздің нақты мағынасынан
грамматикалық  мәнін  бұзып,  белгілерді абстракциялау болып
табылады. 
Келесі   мәселе:   бұл   берілген   орфограмма   қандай   сөз
табына   жататынын   анықтау.   Мұнда   да   біз   талдау   арқылы
жұмыс   істейміз,   бірақ   талдау   басқа   көзқарас   бойынша
жүргізіледі.   Оқушы   сөздің   морфологиялық   құрылымы   туралы
білімі   бойынша   анықталады.   Оны   синтездейді.   Яғни   ізделініп
отырған   орфограмма   сөз   соңында   тұрғандықтан,   оқушы   оны
бірден   «жалғауға»   жатқыза   алады.   Бірақ   кез-келген   соңғы
дыбыс   грамматикалық   мағынада   жалғау   бола   алмайды.   Бұл
жағдайда   оқушы   талдаудың   бұл   дыбыс   септелгенде
өзгеретіндігін   анықтауға   көмектесетін   әдісін   есіне     түсіруі
қажет. Егер өзгерсе, бұл  жалғау  деген сөз. Оқушы жағдайды
жалпы   категорияға   жатқызады,   яғни   топтайды.   Кейінірек
оқушыда   мынадай   мәселе   туындайды.   Ол   жалғауды   дұрыс
жалғау   не   өзгерту   қажет   екенін   есіне   түсіруі   қажет.   Талдау
мақсаты   –   септеу   типін   анықтау.   Бұл   үшін   келесідей   тәсілді
қолдану қажет: «сыбызғыны»  сөзін атау септігіне қою қажет.
Бұл сөзде сөз белгілерін талдау және абстракциялау жүргізілді:
оқушы   соңғы   дыбысты   анықтайды,   осы   белгілерді   топтау
арқылы ол мынадай тұжырым жасайды. Ол септелуі мен жағын
анықтайды,   берілген   сөздің   дұрыс   жазылуы   туралы
синтетикалық   ой   тұжырымына   келеді.   Бұл   үдеріс   мынадай
белгілермен сипатталады:
Бірінші,   барлық   тапсырманы   жеке-жеке   бөліктерге   бөлу,
екіншіден,   бұл   тапсырмаларды   бірізділікпен,   кезек-кезегімен
орындау,   үшіншіден,   бұл   тапсырмаларды   бұрынғы   оқу
тәжірибесі   негізінде   шешу(есте   сақтау   ролі),   төртіншіден,
ойлау   іс-әрекеті   бағытының   өзгеруі   оның   жалпы   сипаты   –
аналитико-синтетикалық талдау, олар оқушы пікірі, абстракция,
топтауды   қамтиды.   Оқушыға   осы   сияқты   орфографияны
игеруге   тән,   қиын   тапсырмаларды   шешуде,   олар   өздерінің
ойлау барысын жоспарлайды, оның кезектілігін білмейді, сөздің
қажетті белгілерін бөліп қарастыру әдістерін білу, орфограмма
сипаты туралы тұжырымдарға келу, қорытынды жасау. 
Қорыта келгенде, тыныс белгіні дұрыс қоюға жаттықтыру
психологиялық   негіздерге,   яғни   ойлау   амалдарына   талдау,
салыстыру,   жалпылау,   индукциялық,   дедукциялық,   анализ,
синтез т.б. әдіс-тәсілдерді басшылыққа алады. 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   136
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
рсетілетін қызмет
ғылым министрлігі
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
тоқсан бойынша
бекіту туралы
бағалауға арналған
Әдістемелік кешені
Сабақ жоспары
туралы хабарландыру
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
арналған жиынтық
жиынтық бағалауға
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
білім беретін
республикасы білім
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
біліктілік талаптары
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
әкімінің аппараты
туралы анықтама
мамандығына арналған
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
Қазақ әдебиеті
мерзімді жоспар
Мектепке дейінгі
жалпы конкурс
қатысушыларға қойылатын
оқыту әдістемесі
әдістемелік кешені
Қазақстан облысы
ортақ біліктілік
мамандығы бойынша
қызмет регламенті
болып табылады
пәнінен тоқсан

Loading...