«Жалпы техникалық пәндер» кафедрасы

Loading...


бет7/8
Дата05.05.2021
өлшемі78.18 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8
Шамот кірпіш (Кирпич шамотный) — отқа төзімділігі 1320— 1730°С. Шамот кірпіш домна пештерін астарлау, оның ауа қыздырғыштарын қалау, мартен пештерінің қабырғаларын, қож үстағыштарын, төменгі қабаттарын қалау үшін қолданылады



  • Шыны алу технологиясы.

  • Натрийлі сұйық шыны алу үшін алдымен кварцты құм жəне содан құралғаншихтаны 1300-1400 градуста балқытады. Онан соң балқыған шыны тез суытылады; осы кезде шыны шытынап сынады да силикат – глыба деп аталатын кесектерге айналады. Бұл зат қысымы 0,6...0,7МПа, ал температурасы 1500С су буының əсерімен автоклавта ерітіледі; осылай сұйық шыны өндіріледі. Натрийлі сұйық шыны байланыстырғыш зат ретінде қашқылға төзімді цемент өндіруде пайдаланылады. Ол үшін 25...30% микротолтырғышты, жоғарыда көрсетілген қатаю процесін тездеткіш кремний фторлы натрийдің қосындысын жəне сұйық шыныны аралыстырады. Микротолтырғыш ретінде

  • өте ұнтақталған ( n есе елеуіште қалатын қалдығы 10%-тен, ал n 02 елеуіштегі қалдығы 0,5%-тен көп болмауы керек, кварц, кварцит, андезит, диабаз, т.б. қышқылға төзімді заттар пайдаланылады. Мұндай цементтің сығуға беріктігі 50...60МПа-ға жетеді. Натрийлі сұйық шыны негізінде отқа төзімді цемент те алынады; микротолтырғыш ретінде шамот, динас, т.б. отқа төзімді заттардың ұнтақтары қолданылады.

  • Шынының қасиеттері.



  • Шыны – құрамында шыны түзетін компоненттер (кремний тотығы, бор, аллюминий, фосфор т.б.) мен металл тотықтары (литий, калий, магний, қорғасын т.б.) бар балқыманы суыту нәтижесінде алынатын қатты, аморфты,оптикалық мөлдір (құрамына байланысты) әйнек түрді материал.

  • Шыны құрылыста, санитарлық техникада қолданылады, тамақ және химиялық ыдыстар жасауда кеңінен пайдаланылады.

  • Республикада шыны мен шыны кристалды материалдардың құрылымына байланысты ғылыми зерттеулер 1960 жылдан Қазақ хим-технологиялық институтында, кейін – Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институты мен Алматы құрылыс материалдары ғылыми зерттеу және жобалау институтында (С.Т. Сүлейменов, В.О. Есімов, Т.Ә. Әбдуалиев, В.Ф. Вернер, А.А. Мырзахожаев т.б.), Қазақ Республикасы Ғылым Академиясының химия ғылымдар институтында (Ю.А.Моркеренков, Л.Н. Шелудяков т.б.) жүргізіп келді. Зерттеу жұмыстары жергілікті табиғи шикізат пен өнеркәсіп қалдықтарын пайдалана отырып, әр түрлі мақсатқа арналған бұйымдар шығару технологиясына бағытталған.

  • Екібастұз мемлекеттік аймақтық электр станциясының күлінен түсі қара түсті «Марблит» типті шыны тәрізді қаптама тақталар; беті жалынмен жылтыратылған түрлі-түсті шыныдан тұратын қос қабатты көркем қаттама материалдар ретінде қолданылатын шыны-кристаллит тақталар; үйлердің архитектурасын жақсартуға, техникалық мақсатқа арналған ақ және қара түсті шлакситалды, күлситалды бұйымдар; қымбат металлдар мен легирленген қорытпаларды алмастыратын биологиялық индифферентті физика-механикалық қасиеттері мен косметикалық эффектісі жоғары тіс ортопедиясына қажетті ситалдар т.б. жасалды.

  • Республикада шыны ыдыстарды дайындайтын жергілікті өнеркәсіп министрлігіне қарасты екі кәсіпорын (Жамбыл, Щучинск қалаларында) бар.

  • Түрлері

  •  Органикалық шыны (Стекло органическое) — полиметилметакрилат, полистирол, поликарбонаттар негізіндегі оптикалық материалдардың техникалық атауы. Тығыздығы біршама кем, морттылығы аз, жүмсару температурасы едөуір төмен. Органикалық шыныдан авиа, автомобиль, кемежасау салаларында құрылымдық материал ретінде пайдаланылатын жарқыншақтанбайтын үш қабат шыны дайындалады.

  •  Сақтандырушы шыны (Стекло защитное) — құрамына байланысты түсірілген сәулелерді өткізеді (мөлдір) немесе өткізбейді (мөлдір емес), сондай-ақ белгілі толқын ұзындықты сәулелерді өткізіп, басқа толқын ұзындықты сәулелерді өткізбейді (түсті).

  •  Сұйық шыны (Стекло жидкое) — натрий жөне калий силикаттарының судағы ерітіндісі. Сұық шыны — қышқылға төзімді цемент пен отқа төзімді сылақтардың құрауышы, желімдегіш зат ("кеңсе силикат желімі").Mұқият болмаса, білдекші шағын жарақат алуы мүмкін.

  • Лактар ​​және бояулар, оларға қойылатын талаптар.

  • Лактар деп – жұқа қабық (пленка) түзетін заттардың –полимердің немесе битумдардың ұшқыш еріткіштеріндегі ерітінділерін атайды. Оның құрамындағы байланыстырғыш заттармөлдір, жылтыр, қатты қабыршық түзеді, сиккативтер тактың тезкебуін (қатаюын), ал еріткіштер оның молярлық консистенциясын(жұмыс жүргізу үшін қажетті сұйықтық дəрежесін) қамтамасызетеді.



  • Лактар металл бұйымдарды, конструкциялардыкоррозиядан, ағаш едендерді, есіктерді т.б. ылғалдан қорғаумақсатымен олардың бетіне жылтыр, беріктігі жоғары қабық(қабат) құру үшін жəне эмальдық сырлар өндірісіндебайланыстырғыш заттар ретінде қолданылады.Бізде өндірілетін лактардың түрлері өте көп.

  • Жылу оқшаулағыш материалдар

  • Полимер деп – қарапайым кəдімгі молекулалы (молекула қҧратын атомдары аз) органикалық заттардың, яғни мономерлердің, өзара əрекеттесіп, байланысуынан тҥзілетін ҥлкен молекулалы қосылыстарды атайды. Қҧрылыста жасанды жолмен алынатын (синтетикалық) ҥлкен молекулалы органикалық қосылыстар пайдаланылады. Мҧндай полимерлер органикалық байланыстырғыш заттар тобына жатады. Пластмассалар дегеніміз негізгі синтетикалық полимерден тҧратын, белгілі бір температурада пластикалық (икемді) кҥйге жəне қысыммен керекті пішінге айналатын жасанды материалдар

  • .

  • Акустикалық материалдар

  • Ситталар және шлактық пигменттер

  • Металдар және қорытпалар туралы жалпы ақпарат.

  • Металдар жəне олардың қорытпалары техникада, оның ішінде құрылыста көп қолданылады. Сондықтан олар көп мөлшерде өндіріледі. Мысалы, ССРО-да болат өндірудің мөлшері 1990 жылы 165 млн т-ға жақын болды. Құрылыста негізінде (95%) қара металдар, яғни болат пеншойын қолданылады, ал түсті металдардан (5%) көбінесе мысқорытпалары пайдаланылады. Болат пен шойынның механикалық қасиетіолардың химиялық құрамына, алу əдісіне жəне одан кейінгі өңделутəсіліне байланысты. Мысалы, оларда көміртегі неғұрлым көп болғансайын, материал қатты бола түседі, бірақ ол морт сынғыш келеді. Болатпен шойын темір мен көміртегінің қорытпасы. Құрамында 2%-тен көпемес көміртегі бар қорытпаны болат, ал 2...6,67% көміртегі бар қорытпанышойын дейді. Болатты химиялық құрамына қарай көміртекті жəнелегірленген деп бөлінеді. Көміртекті болатта темір мен көміртегіненбасқа, аз ғана мөлшерде күкірт, фосфор, марганец, кремний жəне басқақоспалар болады. Негізінен бұлар металдың механикалық қасиетінезиянды əсер ететін қажетсіз қоспалар, сондықтан металды қорыту кезіндеоларды мүмкіншілігінше кетіруге тырысады. Кейде, керісінше, болатқакейбір элементтерді қосады, бұдан оның сапасы жақсара түседі.

  • Темір-көмірлі қорытпалардың құрылымы мен қасиеттері.

  • Қара металдар технологиясының негіздері. Темір және болат алу.



  • Болаттың қасиеттері және олардың таңбалары.

  • Көміртегі және легирленген болаттар.

  • Болаттың жылу өңдеуі.

  • Құрылыс болаттары атқаратын міндеттері бойынша мыналарға бөлінеді: құралымдық (құрылыс құралымдары үшін) жəне арматуралық.Болаттар химиялық құрамы бойынша көміртектілерге жəне қоспаларға,ал өндіру тəсілі бойынша мартен, конверторлы жəне электр болаттарынабөлінеді.Көміртекті болаттары балбырау дəрежесі бойынша тынық,жартылайтынық жəне қайнатылғанға бөлінеді. Көміртекті болаттар үш топқа бөлінеді :А – механикалық қасиеттері бойынша;Б – химиялық құрамы бойынша ;В – химиялық құрамы бойынша қосымша талаптар қойылғанмеханикалық қасиеттері бойынша.МСТ 380-94 бойынша көміртекті болаттардың қабылданғантаңбаларында əріптер болаттың тобын жəне өндіру тəсілін, ал цифрлар оныңтаңбалауын көрсетеді. А тобындағы болаттарды СТ əріптерімен

  • жəне 0-ден 7дейін цифрлармен, Б тобындағыларды МСТ (мартен) немесе БСТ (бессемер)жəне 0-ден 7 дейін цифрлармен, ал В тобының болаттарын ВСТ əріптеріментаңбалайды. Қайнатылған болат белгісіне "кп", жартылай тынықтарға "пс"қосылады. Сонымен Б тобындағы "қайнатылған" бессемер əдісіменөндірілген болатты БСТ3 кп, ал үстінен оттекпен үрлеумен конверторлардаөндірілген В тобының болатын ВКСТ 3 кп деп белгілейді.Төмен қоспалы болаттар маркасына қоспа араластарының болуынкөрсететін əріптер, ал олардың орташа пайызбен көрсететін цифрлар кіреді :əріптер алдындағы цифрлар пайыздың жүзінші үлесінде көміртектің мөлшерінкөрсетеді. Болатты таңбалау үшін əр қосылған элементке белгілі əріпменшіктелген: кремний-С, марганец-Г, хром-Х, никель-Н, молибден-М,вольфрам-В, алюминий-Ю, мыс-Д, кобальт-К. Мысалы, 10Г2С маркалы төменқоспалы құралымдық болатта 0,1% көміртек, 2% марганец əне 1% марганецбар.Көміртекті болаттар сапасы жəне атқаратын міндеті бойынша кəдімгісапалы, сапалы құралымдық жəне аспаптық болаттарға бөлінеді.Кəдімгі сапалы көміртекті болат өзімен темір мен көміртек қорытпасынкөрсетеді. Құрылыста қолданатын кəдімгі сапалы болаттарда 0,06-0,62% жуықкөміртек бар.Сапалы құралымдық көміртекті болаттарды машинажасауында, аласпаптықтарды кескіш құралдарын дайындауға қолданады.Қоспалы болаттар қосылған элементтердің мөлшеріне байланыстыжоғары,орташа жəне төмен қоспалыларға бөлінеді. Құрылыста егізінде 2,5%дейін қоспа элементтері бар төмен қоспалы болаттар қолданылады. Олардакөміртек мөлшері 0,2% аспау керек.Кəдімгі сапалы көміртекті болаттардың жəне төмен қоспалы құралымдықболаттардың қасиеттері 11.1 жəне 11.2-кестелерде келтірілген.



  • Болат және болат конструкциялары.



  • Құрылыс болаттары атқаратын міндеттері бойынша мыналарға бөлінеді: құралымдық (құрылыс құралымдары үшін) жəне арматуралық.Болаттар химиялық құрамы бойынша көміртектілерге жəне қоспаларға,ал өндіру тəсілі бойынша мартен, конверторлы жəне электр болаттарынабөлінеді.Көміртекті болаттары балбырау дəрежесі бойынша тынық,жартылайтынық жəне қайнатылғанға бөлінеді. Көміртекті болаттар үш топқа бөлінеді :А – механикалық қасиеттері бойынша;Б – химиялық құрамы бойынша ;В – химиялық құрамы бойынша қосымша талаптар қойылғанмеханикалық қасиеттері бойынша.МСТ 380-94 бойынша көміртекті болаттардың қабылданғантаңбаларында əріптер болаттың тобын жəне өндіру тəсілін, ал цифрлар оныңтаңбалауын көрсетеді. А тобындағы болаттарды СТ əріптерімен



  • жəне 0-ден 7дейін цифрлармен, Б тобындағыларды МСТ (мартен) немесе БСТ (бессемер)жəне 0-ден 7 дейін цифрлармен, ал В тобының болаттарын ВСТ əріптеріментаңбалайды. Қайнатылған болат белгісіне "кп", жартылай тынықтарға "пс"қосылады. Сонымен Б тобындағы "қайнатылған" бессемер əдісіменөндірілген болатты БСТ3 кп, ал үстінен оттекпен үрлеумен конверторлардаөндірілген В тобының болатын ВКСТ 3 кп деп белгілейді.Төмен қоспалы болаттар маркасына қоспа араластарының болуынкөрсететін əріптер, ал олардың орташа пайызбен көрсететін цифрлар кіреді :əріптер алдындағы цифрлар пайыздың жүзінші үлесінде көміртектің мөлшерінкөрсетеді. Болатты таңбалау үшін əр қосылған элементке белгілі əріпменшіктелген: кремний-С, марганец-Г, хром-Х, никель-Н, молибден-М,вольфрам-В, алюминий-Ю, мыс-Д, кобальт-К. Мысалы, 10Г2С маркалы төменқоспалы құралымдық болатта 0,1% көміртек, 2% марганец əне 1% марганецбар.Көміртекті болаттар сапасы жəне атқаратын міндеті бойынша кəдімгісапалы, сапалы құралымдық жəне аспаптық болаттарға бөлінеді.Кəдімгі сапалы көміртекті болат өзімен темір мен көміртек қорытпасынкөрсетеді. Құрылыста қолданатын кəдімгі сапалы болаттарда 0,06-0,62% жуықкөміртек бар.Сапалы құралымдық көміртекті болаттарды машинажасауында, аласпаптықтарды кескіш құралдарын дайындауға қолданады.Қоспалы болаттар қосылған элементтердің мөлшеріне байланыстыжоғары,орташа жəне төмен қоспалыларға бөлінеді. Құрылыста егізінде 2,5%дейін қоспа элементтері бар төмен қоспалы болаттар қолданылады. Олардакөміртек мөлшері 0,2% аспау керек.Кəдімгі сапалы көміртекті болаттардың жəне төмен қоспалы құралымдықболаттардың қасиеттері 11.1 жəне 11.2-кестелерде келтірілген.

  • Құрылыс болаттары атқаратын міндеттері бойынша мыналарға бөлінеді: құралымдық (құрылыс құралымдары үшін) жəне арматуралық.Болаттар химиялық құрамы бойынша көміртектілерге жəне қоспаларға,ал өндіру тəсілі бойынша мартен, конверторлы жəне электр болаттарынабөлінеді.Көміртекті болаттары балбырау дəрежесі бойынша тынық,жартылайтынық жəне қайнатылғанға бөлінеді. Көміртекті болаттар үш топқа бөлінеді :А – механикалық қасиеттері бойынша;Б – химиялық құрамы бойынша ;В – химиялық құрамы бойынша қосымша талаптар қойылғанмеханикалық қасиеттері бойынша.МСТ 380-94 бойынша көміртекті болаттардың қабылданғантаңбаларында əріптер болаттың тобын жəне өндіру тəсілін, ал цифрлар оныңтаңбалауын көрсетеді. А тобындағы болаттарды СТ əріптерімен

  • жəне 0-ден 7дейін цифрлармен, Б тобындағыларды МСТ (мартен) немесе БСТ (бессемер)жəне 0-ден 7 дейін цифрлармен, ал В тобының болаттарын ВСТ əріптеріментаңбалайды. Қайнатылған болат белгісіне "кп", жартылай тынықтарға "пс"қосылады. Сонымен Б тобындағы "қайнатылған" бессемер əдісіменөндірілген болатты БСТ3 кп, ал үстінен оттекпен үрлеумен конверторлардаөндірілген В тобының болатын ВКСТ 3 кп деп белгілейді.Төмен қоспалы болаттар маркасына қоспа араластарының болуынкөрсететін əріптер, ал олардың орташа пайызбен көрсететін цифрлар кіреді :əріптер алдындағы цифрлар пайыздың жүзінші үлесінде көміртектің мөлшерінкөрсетеді. Болатты таңбалау үшін əр қосылған элементке белгілі əріпменшіктелген: кремний-С, марганец-Г, хром-Х, никель-Н, молибден-М,вольфрам-В, алюминий-Ю, мыс-Д, кобальт-К. Мысалы, 10Г2С маркалы төменқоспалы құралымдық болатта 0,1% көміртек, 2% марганец əне 1% марганецбар.Көміртекті болаттар сапасы жəне атқаратын міндеті бойынша кəдімгісапалы, сапалы құралымдық жəне аспаптық болаттарға бөлінеді.Кəдімгі сапалы көміртекті болат өзімен темір мен көміртек қорытпасынкөрсетеді. Құрылыста қолданатын кəдімгі сапалы болаттарда 0,06-0,62% жуықкөміртек бар.Сапалы құралымдық көміртекті болаттарды машинажасауында, аласпаптықтарды кескіш құралдарын дайындауға қолданады.Қоспалы болаттар қосылған элементтердің мөлшеріне байланыстыжоғары,орташа жəне төмен қоспалыларға бөлінеді. Құрылыста егізінде 2,5%дейін қоспа элементтері бар төмен қоспалы болаттар қолданылады. Олардакөміртек мөлшері 0,2% аспау керек.Кəдімгі сапалы көміртекті болаттардың жəне төмен қоспалы құралымдықболаттардың қасиеттері 11.1 жəне 11.2-кестелерде келтірілген.



  • Болат арматурасы.



  • Құрылыс болаттары атқаратын міндеттері бойынша мыналарға бөлінеді: құралымдық (құрылыс құралымдары үшін) жəне арматуралық.Болаттар химиялық құрамы бойынша көміртектілерге жəне қоспаларға,ал өндіру тəсілі бойынша мартен, конверторлы жəне электр болаттарынабөлінеді.Көміртекті болаттары балбырау дəрежесі бойынша тынық,жартылайтынық жəне қайнатылғанға бөлінеді. Көміртекті болаттар үш топқа бөлінеді :А – механикалық қасиеттері бойынша;Б – химиялық құрамы бойынша ;В – химиялық құрамы бойынша қосымша талаптар қойылғанмеханикалық қасиеттері бойынша.МСТ 380-94 бойынша көміртекті болаттардың қабылданғантаңбаларында əріптер болаттың тобын жəне өндіру тəсілін, ал цифрлар оныңтаңбалауын көрсетеді. А тобындағы болаттарды СТ əріптерімен



  • жəне 0-ден 7дейін цифрлармен, Б тобындағыларды МСТ (мартен) немесе БСТ (бессемер)жəне 0-ден 7 дейін цифрлармен, ал В тобының болаттарын ВСТ əріптеріментаңбалайды. Қайнатылған болат белгісіне "кп", жартылай тынықтарға "пс"қосылады. Сонымен Б тобындағы "қайнатылған" бессемер əдісіменөндірілген болатты БСТ3 кп, ал үстінен оттекпен үрлеумен конверторлардаөндірілген В тобының болатын ВКСТ 3 кп деп белгілейді.Төмен қоспалы болаттар маркасына қоспа араластарының болуынкөрсететін əріптер, ал олардың орташа пайызбен көрсететін цифрлар кіреді :əріптер алдындағы цифрлар пайыздың жүзінші үлесінде көміртектің мөлшерінкөрсетеді. Болатты таңбалау үшін əр қосылған элементке белгілі əріпменшіктелген: кремний-С, марганец-Г, хром-Х, никель-Н, молибден-М,вольфрам-В, алюминий-Ю, мыс-Д, кобальт-К. Мысалы, 10Г2С маркалы төменқоспалы құралымдық болатта 0,1% көміртек, 2% марганец əне 1% марганецбар.Көміртекті болаттар сапасы жəне атқаратын міндеті бойынша кəдімгісапалы, сапалы құралымдық жəне аспаптық болаттарға бөлінеді.Кəдімгі сапалы көміртекті болат өзімен темір мен көміртек қорытпасынкөрсетеді. Құрылыста қолданатын кəдімгі сапалы болаттарда 0,06-0,62% жуықкөміртек бар.Сапалы құралымдық көміртекті болаттарды машинажасауында, аласпаптықтарды кескіш құралдарын дайындауға қолданады.Қоспалы болаттар қосылған элементтердің мөлшеріне байланыстыжоғары,орташа жəне төмен қоспалыларға бөлінеді. Құрылыста егізінде 2,5%дейін қоспа элементтері бар төмен қоспалы болаттар қолданылады. Олардакөміртек мөлшері 0,2% аспау керек.Кəдімгі сапалы көміртекті болаттардың жəне төмен қоспалы құралымдықболаттардың қасиеттері 11.1 жəне 11.2-кестелерде келтірілген.

  • Түсті металдар мен қорытпалар.

  • Мыс қорытпалары. Мысқа қарағанда бұлардың беріктігі жоғары: бұлар өңдеуге икемдірек, құюға ыңғайлы, көп жағдайда арзанға түседі. Бұларға жездер мен қолалар жатады. Жездер деп құрамында 45%-ке дейін мырыш (Zn ) болатын мыс қорытпасын атайды. Жезді маркалау былай жүргізіледі: бірінші Л əріпі қорытпаның (жезлатунь) атын көрсетеді. Одан кейінгі санда қорытпалардағы мыстың мөлшерін көрсетеді: мысалы, Л62 маркасымен 62% мысы бар жез белгіленеді. Арнаулы жездерд легірлейтін элементтер болады; мысалы ЛМц Ж52-4-1 маркалы ол марганецті-темірлі-жез, онда 52% Cu , 4% Mn , 1% темір, қалғаны мырыш болады. Л86, Л90, Л85 маркалы жездер томпактар* деп аталады.



  • Колалар – мыстың қалайымен ( n S ), марганецмен, албминийме, никельмен жəне басқа элементтермен қорытпалары.Коланы маркалау үшін марканың алдына Бр (кола-бронза), одан кейін қорытпа құрамына кіретін элементтердің əріп белгілері, бұлардар соң элементтердің % есебімен орташа мөлшерін көрсететін сандар тұрады. Мысалы, БрЩЦС-8-4-3 – ол құрамында8% қалайы (олово), 4% мырыш (цинк), 3% қорғасын (свинец) жəне85% мыс бар коланың маркасы.



  • Алюминий жəне оның қорытпалары. Алюминий – ол жербетінде көп тараған металдардың бірі. Оның дүние жүзілік өндірісіжылдан жылға өсуде. Алюминий жəне оның қорытпалары жеңіл,коррозияға төзімді конструкциялар жасау үшін жəнеғимараттардың сыртқы түріне ерекше көңіл бөлу керек жағдайда,мысалы көрме павильондарының конструкцияларын, биік үйлердіңрамалары мен жақтауларын жасау үшін қолданылады.Алюминий тығыздығы – 2,7, балқу температурасы 6600С,беріктігі 10МПа металл. Кейбір конструкциялық алюминийқорытпаларының беріктігі 62МПа жетеді, ал олардың тығыздығы2,65...2,85 аралығында, яғни болаттын (ρ = 7,85г / см3 ) 3 есеге жуықжеңіл. Алюминий қорытпаларының қасиеттері термиялық өңдеуденкейін жоғары болады; олар жақсы өңделеді, жақсы құйылады. Олардеформацияланатын жəне құйылатын қорытпаларға бөлінеді.



  • Металдардың коррозиясы және оны қорғау тәсілдері.

  • Бейорганикалық байланыстырғыш заттар туралы жалпы ақпарат.

  • .Бейорганикалық байланыстырғыш материалдардың жіктелісі. Бейорганикалық байланыстырғыш заттар деп сумен араластырғанда жақсы



  • иленетін жəне бірте-бірте қатайып, тасқа айналатын минерадардан жəне тау жыныстарынан күйдіру арқылы алынатын ұнтақтарды атйды. Сондықтан оларды бейорганикалық немесе минералды байланыстырғыш заттар деп атайды. Минералды байланыстырғыш заттар алдымен 2 ірі топқа: ауалық жəне гидравликалық болып бөлінеді. Ауалық байланыстырғыш заттарды сумен араластырғанда алынатын қамыр тек ауада ғана қатаяды жəне қатаюдың салдарынан пайда болған беріктігін сақтайды. Бұл топқа гипс, əк, магнезиалды байланыстырғыш заттар жəне сұйық шыны жатады.



  • Гидравликалық байланыстырғыштардан су қосып алынатын қамыр, алдымен ауада аз уақыт қатайғаннан кейін барып су астында жəне басқа ылғалды жерде одан əрі беріктігін сақтап қатая түседі. Бұл топқа портландцемент жəне оның түрлері: глинозем цементі жəне оның негізінде алынатын цементтер, гидравликалық əк жатады.

  • Гипс байланыстырғышы.

  • Гипстi байланыстырғыш заттар



  • Гипстi байланыстырғыш заттар - төмен жəне жоғары температурада күйдiрiлiп алынады. Төмен температурада гипстер екi сулы гипстi 150-1600 С-та қыздыру арқылы немесе оны 123-130°С-та, қысымы 1,3-1,5 атмосфера су буымен өңдеу алынады. Бұл температурада 2 сулы гипс 1,5 молекула суынан айырылып, жарты сулы гипске өтедi. Осы гипс көрсетiлген технологияларға сəйкес -модификация л ы жарты сулы гипс жəне -модификациялы жарты сулы гипс түрлерiнде өндiрiледi; олар сəйкесiнше құрылыс гилсi жəне берiктiгi жоғары гипс деп аталады.



  • Жоғары температурада гипстi байланыстырғыш зат екi сулы гипстi көбiнесе 900°С-қа дейiн күйдiрiп немесе оны 200°С-та ұзақ уақыт қыздырғанда алынады. Бұл жағдайларда екi сулы гипс сусыз түрге ~ ангидритке ауысады.

  • Магнезиялдық байланыстырғыштар.

  • МАГНЕЗИЯЛДЫ БАЙЛАНЫСТЫРҒЫШ ЗАТТАРҒА

  • каустикалық магнезит жəне каустикалық доломит жатады. Каустикалық



  • магнезит табиғи магнезитті 750...850 градуста күйдіріп, одан кейін ұнтақтау арқылы алынады. Күйдіру нəтижесінде магнезит магний оксидіне жəне көміртегі (IV) оксидіне ыдырайды:





  • Каустикалық доломит алу үшін табиғи доломитті тек магний карбонатты ғана ыдырайтын температураға дейін қыздырады да, одан соң диірменге тартып ұнтақтайды.



  • Басқа байланыстырғыш заттардан ерекшелігі, магнезиалды байланыстырғыштарды сумен емес, тұз ерітінділерімен, көбінесе хлорлы магний немесе магний сульфаты ерітінділерімен шылайды (араластырады). Бұл жағдайда байланыстырғыш тез қатаяды, одан алынатын құрамы 1:3 (байланыстырғыш құм) тастың беріктігі артады, өйткені қатайғанда ( )2 Mg OH бірге магнийдің су хлориді да ( MgO MgCl H O) 2 2 3 ⋅ ⋅ 6 түзеді. Магнезиалды байланыстырғыштардың беріктігі жоғары: R сығу 60...100МПа; оларды ксилолит жəне фибролит деп аталатын ағаш үгінділері мен жаңқалары, кенеп сабағы, т.б. өсімдік талшықтарды негізінде жасалатын еден төсеуге қолданылатын тақтайлар, еденнің жіксіз негізін жəне дыбыс, жылу өткізбейтін бұйымдар өндіру үшін пайдалануға болады.



  • Магнезиялды байланыстырғыш заттарды активті магний тотығы көбейген сайын олардың беріктігі жоғарылайды. Сондықтан каустикалық доломиттің беріктігі каустикалық магнезитпен салыстырғанда 2 есе төмен.

  • Ерімейтін шыны және қышқылға төзімді цемент.



  • СҰЙЫҚ ШЫНЫ деп тығыздығы 1,3...1,5г/см3 натрий немесе калий силикаттарының коллоидты су ерітіндісін атайды: ерітіндідегі су мөлшері 50...70%.



  • Сұйық шыны ауада баяу қатады, көмір қышқылымен реакцияға түзеді. Бұл жағдайда кремний қышқылы коагуляцияланып гель пайда болады:







  • Сұық шынының қатаю процесін тездеті үшін оған қоспа ретінде көбінесе кремний фторлы нартий қолданылады. Бұл зат сұйық шынымен химиялық реакцияға түскен кезде кремний қышқылының гелі, басқаша айтқанда, бойына көп су ұстап тұра алатын қатты тұнбасы, тез пайда болады:





  • Сұйық шынылар кремний тотығының сілті металл тотығына қатынасымен сипатталынады. Бұл қатынас сұйық шыны модулі немесе силикаттық модуль деп аталынады; оның көрсеткіші 2,6...4 аралығында болады. Құрылыста көп қолданылатын натрийлі сұйық шынының модулі 2,6...3,5, ал қымбат тұратын жəне құрылыста тек қана силикатты отқа төзімді бояулар өндіру үшін пайдаланылатын калийлі сұйық шынының модулі 3...4 аралығында.



  • Натрийлі сұйық шыны алу үшін алдымен кварцты құм жəне содан құралғаншихтаны 1300-1400 градуста балқытады. Онан соң балқыған шыны тез суытылады; осы кезде шыны шытынап сынады да силикат – глыба деп аталатын кесектерге айналады. Бұл зат қысымы 0,6...0,7МПа, ал температурасы 1500С су буының əсерімен автоклавта ерітіледі; осылай сұйық шыны өндіріледі. Натрийлі сұйық шыны байланыстырғыш зат ретінде қашқылға төзімді цемент өндіруде пайдаланылады. Ол үшін 25...30% микротолтырғышты, жоғарыда көрсетілген қатаю процесін тездеткіш кремний фторлы натрийдің қосындысын жəне сұйық шыныны аралыстырады.

  • Ауалық әк



  • Достарыңызбен бөлісу:
  • 1   2   3   4   5   6   7   8
    Loading...




    ©melimde.com 2020
    әкімшілігінің қараңыз

        Басты бет
    Сабақтың тақырыбы
    Сабақтың мақсаты
    бойынша жиынтық
    жиынтық бағалау
    Сабақ тақырыбы
    рсетілетін қызмет
    ғылым министрлігі
    Жалпы ережелер
    қызмет стандарты
    тоқсан бойынша
    бекіту туралы
    Әдістемелік кешені
    бағалауға арналған
    Сабақ жоспары
    туралы хабарландыру
    тоқсанға арналған
    жиынтық бағалаудың
    арналған жиынтық
    Қазақстан республикасы
    бағалау тапсырмалары
    жиынтық бағалауға
    арналған тапсырмалар
    бағалаудың тапсырмалары
    Қазақстан республикасының
    республикасы білім
    білім беретін
    пәнінен тоқсанға
    Жұмыс бағдарламасы
    біліктілік талаптары
    Қазақстан тарихы
    арналған әдістемелік
    әкімінің аппараты
    туралы анықтама
    мамандығына арналған
    қойылатын жалпы
    Конкурс туралы
    жалпы біліктілік
    мемлекеттік әкімшілік
    Қазақ әдебиеті
    мерзімді жоспар
    Мектепке дейінгі
    жалпы конкурс
    қатысушыларға қойылатын
    әдістемелік кешені
    оқыту әдістемесі
    Қазақстан облысы
    ортақ біліктілік
    қызмет регламенті
    пәнінен тоқсан
    мамандығы бойынша
    болып табылады

    Loading...