«Жалпы техникалық пәндер» кафедрасы


Құрылыс материалдарының термофизикалық қасиеттері

Loading...


бет5/8
Дата05.05.2021
өлшемі78.18 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8
Құрылыс материалдарының термофизикалық қасиеттері

Жылу-физикалық қасиеттерi - бүл қасиеттер тобына - материалдардың жылу өткiзгiштiк, отқа төзiмдiлiк, т.б. қасиеттерi жатады.
Жылу өткiзгiштiк деп - материалдардың бiр бетiнен (мысалы iшкi, екiншi (сырткы) бетiне жылу өткiзу қабiлетiн айтады.
Отқа төзiмдiлiк деп - материалдың ұзақ уақыт жоғары температурада формасын өзгертпей сақталуын айтады. Материалдың отқа төзiмдiлiгi - оның

стаңдартты формалы және мөлшерлi үлгiсiн белгiлi режиммен iдыздьфғанда, қай температурада оның жоғарғы ұшы шөгiп, өзi тұрған тұғырыққа тигенiмен сипатталынады.


Қасиеттердің бұл тобына материалдардың сужұтқышы, суға, аязға төзімділіктері, суөткізбештігі, т.б. қасиеттері жатады.


Көлемдік сужұтқыштық әрдайым 100%-тен кем, өйткені материал көлемі шінде саңылаулардан басқа оның заты бар. Ал салмақтық сужұтқыштық 100%-тен көп болуы да мүмкін, өйткені өте кеуекті материалдар (мысалы торфтан жасалынған жылу өткізбейтін тақталар) суды өз салмағынан көбірек сіңіреді. Кәдімгі кірпіштің салмақтық сужұтқыштығы 8...15%, ванна, туалеттің еденіне төсейтін керамикалық тақталардікі 5% - тен кем, ауыр бетондардікі 2...4%, граниттікі 0,02...0,7% аралығында. Сужұтқыш материалдардың, олар сіңірген судың мөлшері көбейген сайын беріктілігі төмендейді, ал орташа тығыздығы және сонымен байланысты жылу өткізгіштігі өседі; бұл жағдайда кейбір материалдардың, мысалы ағаштардың көлемі де өседі.

  1. Ағаштың құрылымы мен құрамы.

Ағаш сүрегі деп – ағаштың діңі мен бұтақтарында,тамырында қатайып кеткен тығыз қабықты клеткалардан құралғантканьдарды атайды. Ағаштың техникалық қисеттері оның ішкіқұрылымы діңнің үш кесіндісі арқылы анықталынады: көлденең,радиал, яғни бойлық (ағаш өзегін бойлайтын) және тангенциал(хордасы бойынша).Ағаш микроструктурасы оның діңінің көлденең



қимасынанжақсы анықталады, көлденең кесіндісінен (ағаштың түріне жәнежасына байланысты диаметрі 1...10мм), сақина тәрізді жылдыққабаттарын, сыртқы қабығын т.б. байқауға болады. Сыртқы қабықағашты сыртқы әсерлерден: температурадан, механикалықкүштерден, биологиялық әсерлерден және кебуден сақтайды.Ағаш түрлерінің көбі көлденең кесіндісінен қарағандаақшыл келеді, Бірақ кейбір ағаштар сыртқы қабыққа қарай ақшылтүстес болғанымен өзегіне қарай бурыл тартады. Осыған орай ағашядролы (қарағай, емен, терек, т.б.) болып бөлінеді. Ядроның түсіқоңырлау, бурыл болады, ал шел қабықтың түсі ақшылдауболғандықтан оны кейде жас сүрек деп те атайды. Ядро (піскенсүрек) механикалыққасиеті жағынан ағаш бөренесінің ең сапалыбөлімі, онымен салыстырғанда ағаштың өзегі мен жас сүрегініңберіктігі және шіруге төзімдігі шамалы.Жылдық қабаттардың (сақиналардың) санына қрай ағаштыңжасы анықталынады. Сақиналар ағаштардың жыл сайын өсуініңнйтижесінде оның сабюағына ағаш клеткаларының жиналуынанпайда болады. Жылдық сақиналардағы кеш (жазда, күзде) құралғансүректердің ағаштың көлденец кесіндісіндегі өңдерін өлшеп, оның% мөлшерін есептеу ағаштың беріктігін шамамен табу тәсіліретінде қолданылады.Өзек ағаштың осал және шірігіш бөлігі, өзектен радиалбағытта өзек сәулелері таралады. Бұл сәулелер (тарамдар) арқылыкамбийден өзекке және кері беғытта қоректік заттар жүріп тұрады.Өзек сәулелерінің түріне қарай ағаштың түрін ажыратуға болады.Емен, бук ағаштарының өзек сәулелері анық және ірі, ал қайың,жеке ағаштарынікі майжа, көзге көрінбейді.Өсіп тұрған ағаштың ішкі қабығы мен жас сүрегі арасындакамбий* атты бөлінуі арқылы көбейетін тірі клеткалардан тұратынжұқа қабат бар. Камбий клеткаларының бөлінуі көктемде басталыпжазда, күз басында бітеді. Сондықтан ағаштың әр жылдық қабатыерте құралатын немесе көктемгі және кеш құралатын немесе жазғыя күзгі сүректен тұрады. Көктемді сүрек жұқа қабықты үлкенклеткалардан, ал жазғы я күзгі қалың қабықты кішкентейклеткалардан құралған. Осыған орай жазғы я күзгі сүрек ертеқұралатын сүрекпен салыстырғанда бурыл, тығыз, берік болады.Ағаштың микроструктурасы ағаш сүрегін микроскопарқылы керегінше үлкейтіп зерттегенде оның әр түрлі клеткалардантұратынын көрсетеді. Мысалы, жұқа қабықты клеткалар арқылыөсімдік тамырынана жапырағына қарай қорек заттар өтеді. Ағашжапырақтарында ауадағы көміртегі (IV) оксидімен су күн сәулесіәсерінен суда жақсы еритін глюкоза ( 6 12 6 C H O ) түзіледі. Бұл глюкозаеріген күйінде камбийдің өсіп жатқан клеткаларына келеді.Клеткалардың қабығында глюкоза малекулалары өзара қосылыптізбектер түзеді. Бұл жағдайда поликонденсация реакция әсеріненоттегі байланыстары ( −O − ) пайда болып, су бөлініп шығады Оттегі байланыстары глюкоза тізбектерін біріктіріп бірнешежүз глюкоза клеткаларынан тұратын целлюлоза макромоекуласын,яғни клетка деп аталатын үлкен моекулалы ( )n C H O6 10 5 полимертүзеді: мұндағы n − полимеризация дәрежесі, яғни полимердіңмолекулалық массасы (салмағы), ол 6000...14000 аралығында.Клетканың өсу процесі аяқталғаннан соң оның қабыңысүрекке (ағаш тканіне) айналады. Басқаша айтқанда клеткаларыбөліну арқылы өсіп жеткен негізінде целлюлозадан тұратынсозылған ұршық тәрізді қуыс

клеткалар-ұялар (қабықтар)механикалық күштерге кедергі көрсете алатын ағаш талшықтарынтүзеді. Бұл талшықтар әдетте, ағаш өзегін бойлай бағытталған.



  1. Ағаш сүрегі деп – ағаштың діңі мен бұтақтарында,тамырында қатайып кеткен тығыз қабықты клеткалардан құралғантканьдарды атайды. Ағаштың техникалық қисеттері оның ішкіқұрылымы діңнің үш кесіндісі арқылы анықталынады: көлденең,радиал, яғни бойлық (ағаш өзегін бойлайтын) және тангенциал(хордасы бойынша).Ағаш микроструктурасы оның діңінің көлденең

  2. қимасынанжақсы анықталады, көлденең кесіндісінен (ағаштың түріне жәнежасына байланысты диаметрі 1...10мм), сақина тәрізді жылдыққабаттарын, сыртқы қабығын т.б. байқауға болады. Сыртқы қабықағашты сыртқы әсерлерден: температурадан, механикалықкүштерден, биологиялық әсерлерден және кебуден сақтайды.Ағаш түрлерінің көбі көлденең кесіндісінен қарағандаақшыл келеді, Бірақ кейбір ағаштар сыртқы қабыққа қарай ақшылтүстес болғанымен өзегіне қарай бурыл тартады. Осыған орай ағашядролы (қарағай, емен, терек, т.б.) болып бөлінеді. Ядроның түсіқоңырлау, бурыл болады, ал шел қабықтың түсі ақшылдауболғандықтан оны кейде жас сүрек деп те атайды. Ядро (піскенсүрек) механикалыққасиеті жағынан ағаш бөренесінің ең сапалыбөлімі, онымен салыстырғанда ағаштың өзегі мен жас сүрегініңберіктігі және шіруге төзімдігі шамалы.Жылдық қабаттардың (сақиналардың) санына қрай ағаштыңжасы анықталынады. Сақиналар ағаштардың жыл сайын өсуініңнйтижесінде оның сабюағына ағаш клеткаларының жиналуынанпайда болады. Жылдық сақиналардағы кеш (жазда, күзде) құралғансүректердің ағаштың көлденец кесіндісіндегі өңдерін өлшеп, оның% мөлшерін есептеу ағаштың беріктігін шамамен табу тәсіліретінде қолданылады

  3. Ағаш ақаулары.

  4. Ағаштың ең маңызды қасиеттері.

  5. Құрылыста ағаштың кең қолданылуы оның бiрқатар жақсы қасиеттерiне байланысты: құрылымдық қасиeтiнiң жоғары коэффициентi (төмен, орташа тығыздығы, жоғары берiктiгi), аз жылу өткiзгiштiгi, өңдеу жеңiлдiлiгi, аязға аса төзiмдiлiгi, химиялық тқрақтылығы. Ағашта кемшiлiктер де бар: құрылымының анизотропиялығы, ылғал тартқыштығы, төмен биотұрақтылығы, отқа төзiмдiлiгiнiң нашарлығы, ақаулар болуы.



  6. Ағаш құрылыста жүк көтepeтін құралымдар (арқалықтар, тiреулер, итарқалар және т .б.) дайындау, ағаш бұйымдарын (терезе жақтаулары, eciк тақталары, маңдайшалар, кенерелер және т.б.) өндiру, дайын индустриалды құралымдар (жеңiл арқалықтар, фермалар) дайындау, син- тездiк материалдар (ағаш-қабатты пластиктер, ағаш-талшықты, ағат-жоңқалы, тақталар және т.б.) өндipy үшiн пайдаланылады.



  7. Терең өңдегенде шикiзат шығуын ұлғайту, қабығын қоса барлық қалдықты өңдеу есебiнен ағашты барынша толық пайдалану мақсатына қол жетедi.



  8. Синтездiк шатырлар, полимерлер, минералды байланыстырғыштарды қолдану ағаш қалдықтарынан қасиeттepi бойынша бастапқы шартқа сәйкес ағаштан кемтүспейтiн материал алуға мүмкiндiк бередi. Сөйтiп, қымбат тұратын кесiлген материалдарды үнемдеуге және ормандар қорын сақтауға қол жеткiзуге болады.



  9. Ағаш құрылымы үш кесiндiнi зерттеу арқылы анықталады: олар – көлденең тарамдалған және тангелталды (8.1-сурет). Ағаш тұқымы, оның жасы көлденең кесіндісін қарағанда айқындалады (8.2-сурет).



  10. Кеш ағаштың тым тығыз және ерте ағаштьщ борпылдақ қабаттарынан тұратын көлденең кiндiктес шеңберлер жылдық будақтар (қабаттар) деп аталады.



  11. Материалдар сапасы бiрнеше физика-механикалық сынаулармен және ағашта ақаулар болуымен анықталады.



  12. Ағаштан жасалған ағаш және ағаш бұйымдары.

  13. Құрылыста ағаштың кең қолданылуы оның бiрқатар жақсы қасиеттерiне байланысты: құрылымдық қасиeтiнiң жоғары коэффициентi (төмен, орташа тығыздығы, жоғары берiктiгi), аз жылу өткiзгiштiгi, өңдеу жеңiлдiлiгi, аязға аса төзiмдiлiгi, химиялық тқрақтылығы. Ағашта кемшiлiктер де бар: құрылымының анизотропиялығы, ылғал тартқыштығы, төмен биотұрақтылығы, отқа төзiмдiлiгiнiң нашарлығы, ақаулар болуы.



  14. Ағаш құрылыста жүк көтepeтін құралымдар (арқалықтар, тiреулер, итарқалар және т .б.) дайындау, ағаш бұйымдарын (терезе жақтаулары, eciк тақталары, маңдайшалар, кенерелер және т.б.) өндiру, дайын индустриалды құралымдар (жеңiл арқалықтар, фермалар) дайындау, син- тездiк материалдар (ағаш-қабатты пластиктер, ағаш-талшықты, ағат-жоңқалы, тақталар және т.б.) өндipy үшiн пайдаланылады.



  15. Терең өңдегенде шикiзат шығуын ұлғайту, қабығын қоса барлық қалдықты өңдеу есебiнен ағашты барынша толық пайдалану мақсатына қол жетедi.



  16. Синтездiк шатырлар, полимерлер, минералды байланыстырғыштарды қолдану ағаш қалдықтарынан қасиeттepi бойынша бастапқы шартқа сәйкес ағаштан кемтүспейтiн материал алуға мүмкiндiк бередi. Сөйтiп, қымбат тұратын кесiлген материалдарды үнемдеуге және ормандар қорын сақтауға қол жеткiзуге болады.



  17. Ағаш құрылымы үш кесiндiнi зерттеу арқылы анықталады: олар – көлденең тарамдалған және тангелталды (8.1-сурет). Ағаш тұқымы, оның жасы көлденең кесіндісін қарағанда айқындалады (8.2-сурет).



  18. Кеш ағаштың тым тығыз және ерте ағаштьщ борпылдақ қабаттарынан тұратын көлденең кiндiктес шеңберлер жылдық будақтар (қабаттар) деп аталады.



  19. Материалдар сапасы бiрнеше физика-механикалық сынаулармен және ағашта ақаулар болуымен анықталады.



  20. Ағашты шірік пен өрттен қорғау.

  21. Табиғи тас материалдары және олардың генетикалық классификациясы туралы жалпы мәліметтер.

  22. Тау жыныстарының генетикалық топтастырылуы. Магманың шыгуы мен оның қандай жағдайда суынуына байланыстымагмалық таужыныстары: а)тереңдiк магмалық таужыныстары; б) төгiлмемагмалық таужыныстары болып екi топқа бӛлiнедi. Тереңдiк магмалық таужыныстары - жер бетiнен терең жерде жоғарықысым мен жоғарғы температурада баяу суыну жағдайында пайда болған. Бұлжағдайда жыныс кристалдарының мӛлшерiне байланысты iрi (5 мм-денжоғары) түйiрлi, орташа (1-5 мм) түйiрлi не уақ (0,5-1 мм) түйiрлi құрам түзедi.Әр минералдан құралған түйiрлер ӛзара цементтейтiн затсыз-ақ тұтасып, берiкбiрiгiп кетедi. Мұны жыныстардың үлгiсiн сыққанда, түйiрлердiң бiртұтасболып бiрiккен жерлерi емес, түйiрлердiң ӛздерi қирауынан аңғаруға болады. Төгiлме минералдық таужыныстары - магманың жер бетiнде не оғанжақын жерде жер бетiндегi қысым мен температурада немесе осыған жақынжағдайда суынуынан пайда болған. Мұндай жағдайда жыныстар тез суынадыда, iрi кристалдар түзiп үлгермейдi. Тез суынудың салдарынан, мысалы осымагмалық жыныстарға жататын: диабаздар уақ (0,5-1 мм) кристаллы,базальттар - жасырын кристалды, ал пемза - аморфты (шыны тэрiздi), яғникристалсыз болады. Бұл жағдайда магмада минералдардың кристалданужылдамдығы әртүрлi болғандықтан, порфирлi (ӛте уақ түйiрлер массасына нешыны тэрiздi негiзгi массага iрi кристалдар ендiрiлген) құрылым да пайдаболады. Оған мысал ретiнде порфирлердi жатқызуға болады.Әрбiр тереңдiк магмалық жыныс - ол тӛгiлме магмалық жыныстыңаналогi, ӛйткенi олардың магманың терең жерде не жер бетiнде қатаюынабайланысты құрылымы бӛлек болғанымен, химиялық, минералдық құрамыбiрдей. Сондықтан құрылыс материалдары туралы орыс тiлiндегi кейбiроқулықтарда, оқу кұралдарында тереңдiк магмалық жыныстан кейiн жақшаiшiнде тӛгiлме жыныстың аты кӛрсетiлген. Бұл тәсiл осы оқу құралында да пайдаланылды.



  23. Гидрооқшаулағыш материалдар

  24. Гидроизоляциялық материалдар пленка (жұқа қабық), мастика, лакталған жəне сырланған түрінде қолданылады. Пленкалы түрлері

  25. негізінде полиэтилен, поливинилхлорид полимерлерінен экструзия (үздіксіз

  26. сығып шығару) я басқа əдіспен қалыңдығы 1мм дейін болып өндіріледі.

  27. Мысалы, полиэтиленді пленка рулонның ұзындығы 150м дейін, ені 800-

  28. 1400, ал қалыңдығы 0,06...0,2мм, қасиеттері 16,7-кестеде келтірілген;

  29. тығыздығы 0,9г/см3, -60 градустан +80 градус аралығында пайдалануға

  30. болады. Поливинилхлоридті пленканың созуға беріктігі 10...15МПа,

  31. үзілгенде салыстырмалы ұзаруы 100...300. Пленкалар плотинаның

  32. фильтрация арқылы су өткізуіне қарсы экран (жабын) жəне су

  33. қоймаларының, суару каналдарының су өткізбейтін жабындығы ретінде,



  34. үйлерді, ғимараттарды топырақ ылғалынан, жерасты суларынан қорғау,

  35. қатайып жатқан бетондарды ылғалсыздандырмау жəне қалыптарды

  36. тыстау үшін, т.б. жұмыстарда қолданылады. Герметиктер – құрылыс

  37. бұйымдары немесе конструкциялары өзара қиылысқан жері ылғал жəне



  38. ауа өткізбеуі үшін пайдаланылады. Олар мастикалы, погонажды жəне жапсырмалы түрлі болады. Мысалы, бутилкаучукты мастика паста түрінде жапсарға өндірілгеннен соң қатайтқыш (вулканизациялайтын) қоспаның əсеріне иілімді резеңке сияқты зат түзеді. Погонажды герметиктер əдетте кеуекті немесе қуысты резеңке қоспаларынан жасалынған əртүрлі қойылымды ширақ, бұрау (пороизол, гернит т.б.). Оларды қолдану тиімді болу үшін жапсарға өндіргенде олардың диаметрінің 30...60% сығылуы қажет.

  39. Құрылыста пайдаланылатын негізгі жыныстар.

  40. Тау жыныстарының генетикалық топтастырылуы.



  41. Магманың шыгуы мен оның қандай жағдайда суынуына байланыстымагмалық таужыныстары: а) тереңдiк магмалық таужыныстары; б) төгiлмемагмалық таужыныстары болып екi топқа бӛлiнедi.



  42. Тереңдiк магмалық таужыныстары - жер бетiнен терең жерде жоғарықысым мен жоғарғы температурада баяу суыну жағдайында пайда болған. Бұлжағдайда жыныс кристалдарының мӛлшерiне байланысты iрi (5 мм-денжоғары) түйiрлi, орташа (1-5 мм) түйiрлi не уақ (0,5-1 мм) түйiрлi құрам түзедi.Әр минералдан құралған түйiрлер ӛзара цементтейтiн затсыз-ақ тұтасып, берiкбiрiгiп кетедi. Мұны жыныстардың үлгiсiн сыққанда, түйiрлердiң бiртұтасболып бiрiккен жерлерi емес, түйiрлердiң ӛздерi қирауынан аңғаруға болады.



  43. Төгiлме минералдық таужыныстары - магманың жер бетiнде не оғанжақын жерде жер бетiндегi қысым мен температурада немесе осыған жақынжағдайда суынуынан пайда болған. Мұндай жағдайда жыныстар тез суынадыда, iрi кристалдар түзiп үлгермейдi. Тез суынудың салдарынан, мысалы осымагмалық жыныстарға жататын: диабаздар уақ (0,5-1 мм) кристаллы,базальттар - жасырын кристалды, ал пемза - аморфты (шыны тэрiздi), яғникристалсыз болады. Бұл жағдайда магмада минералдардың кристалданужылдамдығы әртүрлi болғандықтан, порфирлi (ӛте уақ түйiрлер массасына нешыны тэрiздi негiзгi массага iрi кристалдар ендiрiлген) құрылым да пайдаболады. Оған мысал ретiнде порфирлердi жатқызуға болады.Әрбiр тереңдiк магмалық жыныс - ол тӛгiлме магмалық жыныстыңаналогi, ӛйткенi олардың магманың терең жерде не жер бетiнде қатаюынабайланысты құрылымы бӛлек болғанымен, химиялық, минералдық құрамыбiрдей. Сондықтан құрылыс материалдары туралы орыс тiлiндегi кейбiроқулықтарда, оқу кұралдарында тереңдiк магмалық жыныстан кейiн жақшаiшiнде тӛгiлме жыныстың аты кӛрсетiлген. Бұл тәсiл осы оқу құралында да пайдаланылды.

  44. Табиғи тасты алу және өңдеу.

  45. тау жыныстары. Табиғи тас құрылыс материалдарын шығару. Тастардың тығыздығына, қаттылығына жэне қай жерде орналасуына байланысты оларды эртүрлi әдiстермен шығарады. Тығыз таужыныстарды - тереңдiк магмалық жыныстарды (гранит) немесе тығыз шӛгiндi жыныстарды (iзбестас әдетте жарылғыш (қопарғыш) заттарды қолдану арқылы шығарады) сӛндiредi. Бұл үшiн таужынысының денесiне скважина немесе шпур жасап, оны жарылгыш затпен толтырады.



  46. Қаттылығы орташа және жұмсақ жыныстарды (қаттылығы 5-3), мысалы ұлутас пен туфтарды шығару үшiн, кескiш машиналар қолданылады. Соныңбiрi - жоғары ӛнiм беретiн үш машинадан тұратын, әрқайсысына айнымалы шынжырға бекiтiлген кӛп тiстi ара немесе дискiлi кескiш орнатылған агрегат. Бұл агрегаттың бiрiншi машинасы, жынысты вертикаль бойынша тiк кеседi. 2-горизонталь бойынша кӛлденең тiледi, ал 3-жынысты (бұйымды) тау денесiнен айырып алу кесiмiн орындайды, яғни ол да вертикаль бойынша тiк, бiрақ басқа бағытта кеседi. Осылай шығарылған бұйымдарды (кӛбiнесе iрi блоктарды) автотранс портқа, автотиегiш - кранға орнатылған ат қамыты сияқты қысқышпен тиейдi.



  47. Бос таужыныстарын шығару. Құм мен малта тас әдетте эксковаторлармен алынады. Сонымен қатар, оларды гидромеханикалык эдiспен де алуға болады. Ол үшiн кӛрсетiлген жыныстар бар жерге гидромонитор арқылы жоғары қысыммен су берiлсе, жер борпылдайды (жұмсарады, босайды). Онан соң жыныстың сумен қоспасынан (пульпадан) құм не малта тас бӛлiнiп алынады. Малта тас кӛлдердiң түбi мен теңiздердiң жағаларынан арнайы жасалған жүзгiш механизм дер - драгалармен де шығарылады.



  48. Карьерден алынған тастардың кейбiреулерi, эсiресе iрi блоктарды ӛңдеу үшiн арнаулы зауыттарға жiберiледi. Осы зауыттарда тастар керектi ӛлшемдерiн, қалпын (формасын) және бет жағының фактурасын (сипатын) қабылдайды.



  49. Жарықшақ тастар - ӛлшемi 5-70 мм аралығындағы (гидротехникалық құрылыс үшiн) 150 мм-ге дейiн бӛлшектер. Олар берiк жэне аязға тӛзiмдi



  50. жыныстарды алдымен жақты, онан кейiн балғалы диiрмендерде бӛлшектеп, елеу арқылы дайындалады. Мұндай тастар табиғи түрiнде де кездеседi, оларды



  51. - дресва дейдi.



  52. Малта тастар - ӛлшемi жарықшақ тастардiкi секiлдi табиғи жұмыр тастар. Қажеттi жағдайда олар жуылып, зиянды қоспалардан –балшықтан ажыратылады.



  53. Құмдар - әртүрлi минералдардан - кварцтен, дала шпаттарынан, кальциттен, т.б. кұралған ӛлшемi 0,14-5 мм табиғи не жасанды (тастарды уатып дайындаған) түйiрлер, құрамындағы минерал дар дың кӛптiгiне байланысты құмдар - кварцит, дала шпаты немесе карбонатты деп аталады. Жарықшақ тастар, малта тастар мен құмдар - бұрын айтылғандай, бетон толтырғыштары ретiнде қолданылады. Құмдар, сондай-ақ шыны мен силикат кiрпiш ӛндiру үшiн де пай дал аны лады.



  54. Қабырғалы тас бүйымдар - кеуектi және жеңiл таужыныстарынан ӛндiрiледi. Қабырғалық блоктар массивтерден тiкелей тiлiнiп не iрi ӛлшемi 0,1м3-тен кем емес блоктардан кесiлiп алынады. Қабырғалық блоктардың салмағы 0,5-1,5 т, ұзындығы -400-3000 мм, енi - 300-500 мм, биiктiгi - 800-1000 мм. Қабырғалық тастардың стандарттық ӛлшемдерi бiрнешеу, негiзгiсi - 390 х 190 х 188 мм, бұдан үлкенiректерi 390 х 190 х 288 мм және 490 х 240 х 188 мм. Мұндай әрбiр тас қабырғада 8-12 кiрпiштiң орнын алады, яғни қабырға қалауда қалаушының еңбегi жеңiлденiп, еңбек ӛнiмдiлiгi артады. Егер тастардың орнына блоктар қолданылса, құрылысты индустриялық әдiспен*, яғни шапшаң жүргiзуге болады. Қабырғалық бұйымдар оларды ӛндiруге керектi таужынысы мекенiнен алые емес құрылыс орындарында тұрғын, коғамдық және ӛнеркәсiптiк үйлерiнiң сыртқы, iшкi қабырғаларын, тасаларын құру үшiнколданылады.

  55. Табиғи тастан жасалған материалдар мен бұйымдар.

  56. плиталар (тақталар) ғимараттардың сыртқы және iшкi беттерiн ӛңдеу үшiн қолданылады. Гидротехникалық құрылыстар, ӛзендер мен теңiздердiң жағалары, монументтi ғимараттардың цоколi аязға тӛзiмдiлiгi, берiктiгi және қаттылығы жоғары граниттен, т.б. магмалық тақталар және тақталар тәрiздi тастар мен жыныстардан жасалған. Ғимараттардың сыртқы қабырғаларын тыстау үшiн атмосфераға тӛзiмдi, граниттерден гӛрi, оңай ӛнделетiн және тиiмдiрек шӛгiндi таужыныстары (қалыңдығы - 150-250 мм) ұлутастан, доломиттен, құмтастар мен туфтар дан кесiлген тақталар



  57. қолданылады. Қоғамдық ғимараттардың iшкi қабырғалары мен баспалдақтарының басқыштары мәрмәрден, гипстен, ангидридтен кесiлген тақталармен тысталынады. Кесiлген тақталардың құрамына және қай жерде қолданылатынына байланысты, әдетте қалыңдығы 12-80 мм, енi 200-1000 мм болады. Қазiргi кезде тақталарды кесу үшiн алмас кескiш колданылатындықтан, олардың қалыңдығы 10 мм жэне одан да темен. Бұл жағдайда плиталардың құны 2-ден 4-ке дейiн кемидi; бұйымдар екi еседен де кӛп ӛндiрiледi; тiлгiш жұқа болғандықтан, кесу эсерiнен пайда болатын ұнтақтар - қалдықтар азайып, еңбек ӛнiмдiлiгi артады. оғамдық ғимараттардың, эсiресе адамдар кӛп жүретiн



  58. жерлерде - метрополитендер, супермаркеттер, мұражайлар мен вестибюльдердiң еденiне тӛселетiн плиталар, граниттер негiзiнен мәрмэрден



  59. ӛндiрiледi. Тақталардың бет жағына кедiр-бұдыр тереңдiгi 0,3-2 мм нүктелi немесе тегiстелген, жылтыратылған не айнадай жылтыр фактура (ӛң, ажар) берiледi. Жолдық тас бұйымдар-брусчатка, шашка, жақтаулық (ернеулiк тастар).



  60. Брусчаткалар - бруска ұқсайтын қырланған, тӛменгi бетiне карай жұқарта (жiңiшкерте) жасальгнған кеспе тастар. Бұлардың негiзгi ӛлшемi – ұзындығы мен енi кәдiмғi кiрпiштiкiне жакын (сәйкесiнше 130-250 мм жэне 120-130 мм), ал қалыңдьгғы бойынша одан екi еседей биiк (100-160 мм) дейiн. Брусчаткалар биiктiгiне қарай үш топқа: аласа, орташа жэне биiк болыпӛлiнедi. Бұлар уақ кристалды жэне орташа түйiрлi аяз бен үйкелiске тӛзiмдiжоғары магмалық тӛгiлме таужыныстары - диабазбен, базальттан ӛндiрiледi.Ол трамвай, автомобиль жолдарына тӛселiнедi.Шашкалар да жоғарыда кӛрсетiлген таужыныстарынан ӛлшемiбрусчаткалардан кiшiрек, пiшiнi соларға ұқсас — қиылған (кесiлген)пирамидадай немесе куб пiшiндi болып ӛндiрiлетiн тастар. Бұлар кәдiмгiжолдың тӛселiмдерi ретiнде пайдаланылады. Мысалы, Мэскеудегi Қызылалаң шашкалармен тӛселген.

  61. Табиғи тастың коррозиясы және оны қорғау тәсілдері.

  62. коррозиядан қорғау үшін оның тығыздығын жоғарылату, бетін су өткізбейтін материалдармен тыстау керек; немесе оны жаағанда кальцийдің гидроксидін аз бөлетін, құрамында үш кальцийлі алюминат (Ca A 3 ) шамалы цементтерді (пуццоланды портландцемент, шлакты портландцемент, сульфатқа төзімді портландцемент, глиноземді цемент) қолдану керек.



  63. Керамиканы өндіруге арналған шикізат. Керамикалық материалдардың жіктелуі. Қыш деп балшық қамырынан қалыптау, кептiру және кейiннен күйдiрiп өндiрiлген жасанды тас материалда¬рын атайды. Күйдiргеннен кейiн қыш материалдары едәyip берiктiк, суға төзiмдi, аязға төзiмдi және бiр қатар басқа да қажеттi қасиеттерге ие боладыСаз балшықты материалдар: калиндер, саз балшықтар, бентониттер. Керамикалық бұйымдар өндіру үшін шикізат ретінде калиндер, саз балшықтар немесе олардың минералдық я органикалық қосымшалармен қоспалары қолданылады. Каолиндер жəне саз балшықтар деп əр түрлі қоспалармен араласқан табиғатта тараған сулы алюмосиликаттарды атайды. Олар су қосып илегенде пластикалық қамырға, ал күйдіргеннен кейін тасқа ұқсаған күйге айналады

  64. Керамика технологиясының негіздері. Кенді ашу және сазды шығару жұмыстары. Саз шығаратын участканы (карьер) ашық тәсілмен кені қазылып алынған жер қыртысындағы бос жайлар деп атайды. Саз кені жатқан жердің әр уақытта жамылтқы қабаты болады. Оны бос жыныс деп атайды. Осы жамылтқы қабатын сылап аластату жұмыстары жалаңаштау немесе бетін ашу жұмыстары деп аталады. Бұл жұмыстары кен шығарудан 10-15 күн бұрынырақ орындау керек. Егер бұл ашу жұмысын карьерді пайдалану мезгілінде орындайтын болса, онда шығарылатын шикізат үстінде жататын бос жыныспен ластанып сапасы төмендеп кететіні даусыз. Саз шығару керамикалық материалдар мен бұйымдарын өндіру процесіндегі бірінші технологиялық саты. Табиғи саз біркелкі болмайды. Құрамы және қасиеті бойынша әртүрлі болатын бірнеше саз қабаттарынан тұратын карьерлер, тіпті жиі кездесіп тұрады. Мұндай жағдайларда сазды барлық қабаттардан бірден және бір мөлшерден шығаруды қамтамасыз етуге тырысады. Сонда карьер шикізат кенінің бар қалыңдығы бойынша бір уақытта біркелкілікпен өңделінетін болады.

  65. Карьерде бос жынысты аластау және шикізат шығару жұмыстарын әр алуан тәсілмен механикалауға болады. Аз аумақты жер жұмысын дөңгелекті трактор негізіндегі бір шөмішті экскаватор «Беларусь» көмегімен орындауға болады. Жұмыс көлемі едәуір көп жағдайда табан шынжырлы жүретін үлкен шөмішті толық айналатын экскаваторларды немесе көпшөмішті экскаваторларды пайдаланады.

  66. Сазды сақтау тәсілдері. Сазды күз және қыс мезгілдерінде дұрыстап сақтау зауыттың ырғақты (ритмді) жұмыс істеуі үшін және тұрақты сападағы керамикалық бұйымдар шығару үшін өте маңызды факторлардың бірі. Әсіресе, маусыммен жұмыс істейтін шағын зауыттар үшін саздарды дұрыстап сақтау факторы шығарылатын бұйымдар өнімін асыруды қамтамасыз етеді.

  67. Климаттық жағдайға байланысты қыс және күз мезгілдерінде сазды түрлі тәсілдермен сақтайды: жылытылған ашық карьерде, кең шұңқырларда (котловандарда) және маяларда.

  68. Карьерден сазды тасу. Сазды рельсті және рельссіз көліктермен, ал егер

  69. карьер зауытқа жақын орналасқан болса, онда ленталы транспорттармен тасиды.

  70. Сазды тар рельсті жолдарымен аудармалы кузовы бар сыйымдылығы 0,5; 0,75; және 1 м3 вагонеткалармен тасиды.

  71. Сазды қалыптауға дайындау. Әдетте, саздар табиғи күйінде жақсы сапалық керамикалық материалдар мен бұйымдар жасауға жарамсыз. Оның себебі, жүздеген жылдар бойы дала шпаттарының ыдырауынан пайда болған саздық жыныстар өздерінің салмақтарымен тығыздала келе, нашар ірі түйіршіктерден тұратын масса құрайды. Міне, сондықтан, ең алдымен, саздардың осы табиғи құрылымын бұзып, майдалап және зиянды қоспаларынан ажыратып барып, біртекті және біркелкі етіп араластыра суланған, қалыптауға оңды керамикалық масса дайындайды. Бұл керамика өндірісіндегі өте маңызды технологиялық процесс.

  72. Шығарылатын керамикалық материалдар мен бұйымдарға сәйкес керамикалық масса дайындарда саздың қалыптасқан құрылымын бұзуды табиғи жолмен немесе механикалық өңдеу тәсілдерімен қамтамасыз етеді. Саздық қамырды көбінесе вакуумдалған массамен бірге горизонталь ленталы шнекті престерде пішіндейді. Вакуумдалған массалар оның тығыздығын, созымталдығын арттырады.

  73. Керамикалық зауыттарда материалдарды ірі, орташа және ұсақ уатуға, ірі және уақ ұсақтауға түсіреді. Саздық материалдарды ұсақтау ірі және уақ ұнтақтағыш жаңышқыларда(вальцы) жүреді. Тығыз және әктік қоспалары бар саздарды өңдеу үшін дымқылдай ұнтақтайтын жүгіртпелерді (бегуны) қолданады. Пластикалық емес қатты материалдарды уату үшін бірінші (ірі) ұсақтауды щекті және конусты уатқыштарда жүргізеді. Щекті уатқышта ұсақтау дәрежесі – 3-10, ал конустыда – 6-15. Орташа және ұсақтап уату жүгіртпелер, ұратын уатқыш, шар тәрізді диірменде жүргізеді. Ұратын уатқыштардың ұсақтау дәрежесі жоғары (10-15), бірақ та уатылатын материалдың ылғалдығы 15% жоғары болмауы тиіс. Қалай болғанда да, жүгіртпелер арқылы өңделініп дайындалған саздық масса сапасы жағынан жоғарылау болады да, одан қалыпталынып күйдірілген бұйымдардың мықтылығы 25-30%-ға жоғары болып шығады. Бірақ жүгіртпелердің өнімділігі төмендеу, электрлік энергия шығыны жоғары және металсыйымдылығы көп болғандығын ескерген жөн.

  74. Бастапқы шикізаттың физикалық күйіне және шығарылатын керамикалық бұйымдардың түріне байланысты керамикалық масса үш тәсілмен дайындалуы мүмкін: дымқылдық, созымталдық және құймалық (шликерлік). Олардың әрбіреуінің өзіндік артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Ұсақталған саз және

  75. орташа тығыздықты ылғалдылығы 23-25% болған кезде, пластикалық әдісті қолданады; аз ылғалданатын және төмен карьерлік ылғалдықпен (14-16%) өңдеуге аз берілетін өте тығыз саз үшін өңдеудің жартылай құрғақ әдісі қолданылады.

  76. Жартылай құрғақтай престеу әдісі шикізатты алдын-ала кептіру, оны ұнтақ күйге дейін ұсақтау, кейін оны белгілі бір қысымдағы пресс-формаларда престеуден тұрады. Ленталық преспен салыстырғанда пресс-формалардың қысымы он есеге жоғары болады.

  77. Жартылай құрғақтай престеу технологиясының артықшылығы мынада: престелген жартылай фабрикатты пештік тасымалдағыштарға (вагонетка) салып, оларды тунельді кептіргіштерде (сушилка) кептіреді, не кептірусіз бірден күйдіруге жіберіледі. Өндірістің комплекстік механизациясы пластикалық престеу әдісіне қарағанда қарапайымдау келеді. Массаны дайындаудың пластикалық әдісінде бұйымды дайындаудың технологиялық схемасының қиындығы мен ұзақтығына қарамастан, қабырғалық керамика өндіруде көп қолданылады. Пластикалық престеу әдісінің кемшілігі жартылай фабрикатты кептіру процесінің әсерінен технологиялық циклдің ұзақтығының жоғары болуы, ол 1 күннен 3 күнге дейін созылады. Пішінделген шикізаттың, әсіресе, қуыс денелінің, кептіру кезіндегі материалдың отыруының жоғары, беріктігінің төмен болуы кірпішті кептіруге салған кезде, кептірілген кірпішті күйдіруге тасығандағы жұмысты қиындатады.

  1. Қабырғалық керамикалық материалдар. Қабырғалық керамикалық бұйымдар. Бұлардың маңызы зор, өйткені олар құрылыста қолданылатын барлық қабырғалық бұйымдардың тең жартысы (50%-і). Көп тараған түрлеріне мыналар жатады. Кəдімгі күйдірілген кірпіш, тиімді қабырғалық бұйымдар (қуысты кірпішті, қуысты керамикалық тастар, т.б.) кірпіштен не керамикалық тастардан құралған ірі панельдер.



  1. КІРПІШ (кəдімгі) толық денелі (қуыссыз) формасы тікбұрышты параллелипед, өлшемі 250×120×65мм, оңай балқығыш балшықтардан (қосымша заттарсыз не солармен) істелінеді. Тығыздығы 1600...1900кг/м3, жылу өткізгіштігі 0,7...0,8 Вт/(м⋅0 С); беріктігіне сəйкес ( R сығу) 7 маркамен сипатталынады: М 75, М 100, М 125, М 150, М 200, М 250, М 300. Су сіңіргіштігімен сипатталынатын кеуектіліктің мөлшері маркасы М150-ден жоғары кірпіш үшін 6%-тен кем емес, ал басқа маркалы кірпіш үшін 8%-тен кем емес болуы қажет. Кеуектілігі азайса кірпіштің жылу өткізгіштігі артады, құрылыс ерітіндісімен байланысы əлсірейді. Кірпіштің аязға төзімділігі 15 циклден кем болмауы қажет: əдетте бұл қасиеттің маркалары Ғ 25, Ғ 35, Ғ 50. Кірпіш көбінесе қабырға қалауда, панельдер жасауда, пеш жəне мұржа құруда қолданылады.

  2. Керамикалық өңдеулік материалдардар. ДИАТОМИТ ПЕН ТРЕПЕЛЬДІҢ ІСТЕЛІНГЕН КІРПІШ ПЕН ТАСТАР қабырғалық керамикалық бұйыдардың тиімділігін одан əрі арттырады. Өйткені олардың кеуектілігі кəдімгі (қуыссыз) жағдайын өзінде жоғары: су сіңіргіштігі 8%-тен кем емес, мұның үстіне (сонымен қатар) олар да қуысталынуы мүмкін. Олар тығыздығына байланысты 3 класқа бөлінеді: А, Б жəне В; сəйкесінше 0,7...1т/м3, 1...1,3т/м3 жəне 1,3т/м3-дан жоғары; аязға төзімділігі бойынша маркалары Ғ 15 кем емес. Тиімді қабырғалық керамикалық бұйымдардың қуысты түрлерін өндіру үшін қалыптағы престің мүштігіне қажетті нұсқалы өзек-болатты қапсырма шегемен бекітеді.

  3. Керамикалық материалдардың арнайы түрлері.



  4. Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
рсетілетін қызмет
ғылым министрлігі
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
тоқсан бойынша
бекіту туралы
Әдістемелік кешені
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
туралы хабарландыру
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
арналған жиынтық
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
бағалаудың тапсырмалары
Қазақстан республикасының
республикасы білім
білім беретін
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
біліктілік талаптары
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
әкімінің аппараты
туралы анықтама
мамандығына арналған
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
Қазақ әдебиеті
мерзімді жоспар
Мектепке дейінгі
жалпы конкурс
қатысушыларға қойылатын
әдістемелік кешені
оқыту әдістемесі
Қазақстан облысы
ортақ біліктілік
қызмет регламенті
пәнінен тоқсан
мамандығы бойынша
болып табылады

Loading...