География əож 551. 4+502. 7 /1–925. 21/ Нұра-Сарысу бассейніне экологиялық-географиялық баға беру


Қазақстан Республикасы өзен бассейндерінің ерекшеліктері

Loading...


Pdf көрінісі
бет6/6
Дата28.02.2021
өлшемі1.03 Mb.
1   2   3   4   5   6
Қазақстан Республикасы өзен бассейндерінің ерекшеліктері 

Бассейн 


Бассейн 

ауданы 


Əкімшілік  

орналасуы 

Бассейннің негізгі  

су нысандары 

Негізгі экологиялық  

жүктеме 


Нұра-Сарысу 58,1 

мың км


2

 

Қарағанды жəне Ақ-



мола 

облысының 

жартысы.  Бассейн-

нің  төменгі  шекара-

сы  Қызылорда  жəне 

Оңтүстік  Қазақстан 

облыстарының  бір 

бөліктерін қамтиды 

Нұра  жəне  Сарысу  өзендері, 

Теңіз  жəне  Қарасор  көлдері 

кіреді. 

Нұраның  басты  салаларына 

Шерубай-Нұра,  Үлкен  Құн-

дызды  жəне  Ақбастау.  Сары-

судың басты салалары — Қа-

ракеңгір  жəне  Кеңсаз. 2000 

жуық  көлдер  мен 400 астам 

жасанды су қоймалары бар 

Өнеркəсіп  қызметі,  оның 

ішінде  ауыр  өнеркəсіп,  қала-

дағы  ағын  сулар.  Нұра  өзені-

нің сынаппен ластануы 

Жайық-Каспий 41,5 

 

мың км



2

 

Батыс 



Қазақстан, 

Атырау  облыстары 

жəне  Ақтөбе  облы-

сының бір бөлігі 

Каспий  теңізінің  солтүстік-

шығыс  жəне  шығыс  жаға-

лауы,  Жайық,  Ойыл,  Жем, 

Сағыз,  Ілек,  Ор,  Қобда,  Ша-

ған,  Үлкен  жəне  Кіші  өзен, 

Волганың  атыраулық  сала-

сы — Кигач, Шароновка 

Жайық өзенінің жоғарғы ағы-

сы (Ресей) — ірі өнеркəсіптік 

ластаушы  көздер,  Қазақстан-

дық  бөлікте  мұнай  жəне  газ 

өндірісі.  Басты  улы  ласта-

ғыштар — фенол,  ауыр  ме-

талдар  жəне  мұнай  өнімдері. 

Ірі  қалалардан  шығатын  ком-

муналдық ағын сулар 

 

Байқап отырғандай, ластанудың басты көздері — аймақты бұрыннан бері ластап жатқан өндіріс, 



соның ішінде ауыр өндіріс қалдықтары жəне қалалық жерлердегі қалдық сұйықтықтар (кəріз ағынды-

лары). 


Нұра-Сарысу бассейніндегі су ресурстарының сапасының өзгеруіне кері əсерін тигізетін басты лас-

таушы көздерге энергетика, көмір өнеркəсібі кəсіпорындары, «АрселорМиттал Теміртау» АҚ, «ТЭМК» 

ХМЗ ЖАҚ, «Қазақмыс» корпорациясының кəсіпорындары, «Trans Oil» ЖШС жəне т.б. жатады. 

Ре

по



зи

то

ри



й К

ар

ГУ




Нұра-Сарысу бассейніне экологиялық-… 

Серия «Биология. Медицина. География». № 4(60)/2010 

99 

ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі «Қазгидромет» РМК экологиялық мониторинг департа-



менті 2010 ж. гидрохимиялық көрсеткіштері бойынша, жер беті суларының сапасын бақылау мақса-

тында 54 су нысандарында орналасқан 143 гидрохимиялық створда, оның ішінде 41 өзен, 3 көл, 8 су 

қоймасы, 2 каналға зерттеулер жүргізді. Соның нəтижелері бойынша Республика аумағындағы бар-

лық су нысандарының ішінен 14 өзен, 3 су қоймасы жəне 1 канал «таза»  класқа, «қалыпты лас» су 

нысандарына — 19 өзен, 3 су қоймасы жəне 1 көл жатқызылған. 

Зерттеу мəліметтері бойынша, 8 өзен жəне 2 су қоймасы «ластанған» класқа жатқызылса, олар-

дың ішінде Нұра-Сарысу бассейнінің Нұра өзені мен Кеңгір су қоймасы да бар. Ал «лас» су нысанда-

рының  қатарына  Нұра-Есіл  каналы  жатады.  Сонымен  бірге  аумақтағы  Қаракеңгір,  Шерубай-Нұра 

өзендерінің жағдайы «өте лас» су нысандары ретінде сипатталған. Қаракеңгір өзенінде мыстың орта-

ша концентрациясы 24,0 ШРК, мұнай өнімдері 11,4 ШРК, тұзды аммоний 5,2 ШРК құрайды. Шеру-

бай-Нұра өзенінде нитритті азот 15,6 ШРК, тұзды аммоний 12,4 ШРК, мыс 2,1 ШРК асып кеткен [8]. 

2009 ж салыстырсақ, Нұра өзені жəне Самарқан су қоймасындағы судың сапасы өзгермеген, Қа-

ракеңгір өзені мен Кеңгір су қоймасындағы судың сапасы төмендеп, ал Шерубай-Нұра өзенінде, кері-

сінше, жақсарғанын байқауға болады. 

Ертіс-Қарағанды каналының жер беті суларының сапасы «таза» класпен бағаланады [9]. 

Нұра-Сарысу  өзен  бассейніндегі  басты  экологиялық  мəселе  Нұра  өзені  құятын,  Теңіз  көлінің 

жартысын жəне Қорғалжын көлдер тобының бірнеше көлдерін алып жатқан Қорғалжын қорығы бо-

лып табылады. Ғылыми зерттеулер мəліметтері бойынша, Қорғалжын қорығының флорасы мен фау-

насына қолайлы жағдай жасау мақсатында осы ауданға жыл сайын 166 млн. м

3

 шамасында су түсіп 



отыруы қажет. Нұра өзені Қорғалжын көлдерін қолдау үшін қажетті су көзі болып табылады. Бұл дү-

ниежүзілік маңызы бар табиғи қорықты қорғап қалу үшін Нұра өзені суының сапасы мен су көлемі 

жоғары деңгейде болуы қажет. 

Қазіргі кездегі жаңа саясаттың құрамдас бөліктері түрлі халықаралық ынтымақтастық жобалары 

арқылы  алға  жылжытылып,  трансшекаралық  бассейндерге  қатысты  келісімдерге  қол  қойылып,  су 

пайдалануға  қатысы  бар  түрлі  мүдделі  топтарды  басқару  процесіне  тарту  мақсатында 8 бассейннің 

аумағында арнайы кеңес топтары құрылған болатын. Енді осы мүдделі топтарды үйлестіре отырып, 

жұмыс жасаған жағдайда ғана онсыз да су тапшылығын көріп отырған еліміздегі су ресурстарының 

жағдайын жоғары деңгейде сақтауға қол жеткізуіміз мүмкін. 

Қазақстан Республикасының тұрақты дамуға бет бұрған кезеңіндегі су ресурстарын бiрiгіп бас-

қару  барысында  жер  беті  жəне  жер  асты  суларының  сапасын  бағалау  жəне  бақылау  өз  деңгейінде 

жүргізілу  үшін:  ең  басты  ластаушы  көздерге  инвентаризация  жүргізу;  су  нысандарынын  жағдайын 

бақылайтын мониторингті күшейту; су сапасын бағалауда биресми мемлекеттік бақылаулар жүргізуді 

құруды жетілдіру қажет. 

 

 

Əдебиеттер тізімі 



1.  Бассейновые советы в Казахстане: Информ. брошюра. — Алматы: ПРООН Казахстан, 2005. 

2.  First Draft of the National IWRM and Water Efficiency Plan // UNDP Project «National Integrated Water Resource Manage-

ment and Water Efficiency Plan for Kazakhstan», 2007. 

3.  Водные ресурсы Казахстана в новом тысячелетии: обзор. — Алматы, 2004. 

4.  Methodological Guideline: Establishment of River Basin Councils in Kazakhstan. 

5.  IWRM Project Progress Report 2005 // UNDP Project «National Integrated Water Resource Management and Water Efficiency 

Plan for Kazakhstan». — 2007. 

6.  Working Documents Round Table on Establishment of Nura-Sarysu Basin Council / 11.08.05. 

7.  Краткий обзор Нура-Сарысуского водного бассейна // Отчет по материалам Нура-Сарысуского БВУ. — 2004. 

8.  Информационный  бюллетень  о  состоянии  окружающей  среды  в  разрезе  областей  Республики  Казахстан. — 

Вып. 1(123). — Астана, 2010.  

9.  Информационный бюллетень о состоянии окружающей среды бассейна реки Нуры. — Вып. 1(13). — Караганда, 2010.  

 

 

 



 

 

Ре



по

зи

то



ри

й К


ар

ГУ


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
Сабақ тақырыбы
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
бойынша жиынтық
ғылым министрлігі
қызмет стандарты
жиынтық бағалау
бекіту туралы
Әдістемелік кешені
туралы хабарландыру
Сабақ жоспары
тоқсан бойынша
бағалауға арналған
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
тоқсанға арналған
Жұмыс бағдарламасы
республикасы білім
Қазақстан республикасының
білім беретін
біліктілік талаптары
арналған жиынтық
әкімінің аппараты
жиынтық бағалауға
туралы анықтама
мамандығына арналған
бағалау тапсырмалары
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
арналған әдістемелік
Қазақстан тарихы
арналған тапсырмалар
мерзімді жоспар
жалпы конкурс
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
қатысушыларға қойылатын
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
әдістемелік кешені
Қазақстан облысы
ортақ біліктілік
қызмет регламенті
ткізу туралы
оқыту әдістемесі
мамандығы бойынша
конкурс қатысушыларына

Loading...