Физика • КҮштер • Әсер етуші күШ 1 1-бөлім: Күштер



Pdf көрінісі
бет4/19
Дата02.01.2022
өлшемі0.84 Mb.
#147608
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19
Байланысты:
kktwig-ser-etushi-ksh-1

Ұсынылатын фильмдер

          - Центрге тартқыш күш

          - Америкалық сырғанақтар

2-бөлім: Үйкеліс

• Үйкеліс дегеніміз не?

Үйкеліс – дененің қозғалысын тежейтін, әрдайым қозғалысқа қарама-қарсы бағытта әсер ететін күш. Бұл 

денелердің қозғалысын бәсеңдетіп, олардың кинетикалық энергиясын жылуға айналдырады. Үйкеліс күші іргелі 

күшке жатпайды, бірақ бөлшектердің арасындағы электромагниттік күштің әсерінен пайда болады. Үйкеліс күші 

қатты беттер жанасқанда, сондай-ақ, газдар мен сұйықтарда да болады. 



• Ұсынылатын фильмдер

- Үйкеліс

- Деректер: Үйкеліс күшін зерттеу


ФИЗИКА • КҮШТЕР • ӘСЕР ЕТУШІ КҮШ

3

ДИАГРАММА 02:

Қосымша сұрақтар

С4. Үйкеліс күші неге тәуелді болады?

Екі беттің арасындағы үйкеліс күші бетке перпендикуляр әсер ететін күш (нормаль күші) пен үйкеліс 

коэффициентінің көбейтіндісіне тең. 

Үйкеліс коэффициенті тәжірибе жүзінде анықталады. 

Үйкеліс коэффициентінің статикалық және кинетикалық үйкеліс үшін екі түрлі мәні бар. Әдетте кинетикалық 

үйкелістің шамасы статикалық үйкелістің шамасымен салыстырғанда аз болады, бұл дененің қозғалысын 

ұстап тұру оны қозғалысқа келтіруге қарағанда оңайырақ екендігін білдіреді. 

Бір таңғаларлық жағдай, үйкеліс күші жанасатын денелердің жанасу бетінің ауданына тәуелсіз болады. Бұны 

көлбеу жазықтықта тұрған блокты елестету арқылы оңай түсінуге болады. Блоктың массасы нормаль күшін 

тудырады, ал жанасу беті блоктың жазықтықпен жанасу бетіне тең. 

С5.  Дөңгелектің айналу себебі неде?

Көлік қозғала бастағанда шина мен жол 

арасындағы үйкеліс әсерінен дөңгелек 

сырғанайды. Нәтижесінде дөңгелектің төменгі 

бөлігі “тірек болып”, дөңгелек айналып, көлікті 

қозғалысқа келтіреді. Егер дөңгелекке түскен күш 

тыныштықтағы үйкелісті жеңуге жеткілікті болса, 

дөңгелек айналады. 

Темір жол желісіне түскен жапырақтар пойыздарға 

қауіп төндіруі мүмкін, себебі олар рельстерді 

сырғанақ қылады. Тежелуді қиын қылғанымен 

қоймай, жапырақтар поездың дөңгелектерін үйіріп, 

поездың алға жүруін қиындатады. Британдық және 

американдық пойыздардың кешігіп келуі көбінесе 

осы себептен болады.

Егер блок ауданы кішірек беті арқылы жазықтықпен 

жанасатындай етіп қойылса, біз үйкеліс кемиді 

деп күтеміз. Бірақ блоктың массасы өзгермейді 

әрі енді кішкентай ауданға әсер етеді, нәтижесінде 

бірлік ауданға көбірек күш түседі. Аудан кішкентай 

болғанымен, бірлік ауданға түсетін күштің шамасы 

артатындықтан, жанасу ауданы үйкеліс күшінің 

мәнін өзгертпейді.

• Үйкелісті қалай азайтуға болады?

Адамдар машиналарды тоздырмау немесе денелерді қозғалысқа келтіруге қажетті күштің шамасын барынша 

кеміту мақсатында үйкелісті азайтуға тырысады. 

Дөңгелектер мен шар тәрізді мойынтіректер – үйкелісті азайтудың әдістері. Дөңгелектері қозғалмайтын көлікті 

итеруге қарағанда дөңгелектері еркін қозғалатын көлікті итеруге азырақ күш жұмсалады. Себебі айналу үйкелісі 

сырғанау үйкелісіне қарағанда әлдеқайда аз. 





Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Жалпы ережелер
Қазақстан республикасы
қызмет стандарты
бекіту туралы
жиынтық бағалауға
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
тоқсанға арналған
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасының
арналған тапсырмалар
Реферат тақырыбы
білім беретін
арналған жиынтық
бағдарламасына сәйкес
Әдістемелік кешені
болып табылады
мерзімді жоспар
бағалаудың тапсырмалары
туралы хабарландыру
Қазақстан тарихы
сәйкес оқыту
пәнінен тоқсанға
арналған әдістемелік
республикасының білім
Қазақ әдебиеті
оқыту мақсаттары
Мектепке дейінгі
нтізбелік тақырыптық
қазақ тілінде
Жұмыс бағдарламасы
жалпы білім
оқыту әдістемесі
білім берудің
Республикасы білім
әдістемелік ұсыныстар
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсан
туралы анықтама
тақырыптық жоспар
Қысқа мерзімді