Ф 11-03 Мергенбаева А. Т., Жуманова Г. М., Абишова А. У. 1943 «экожүйе және қҰҚЫҚ» ПӘнінен дәріс жинағЫ


Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану экономикасы және экономикалық бағалау теориясы



бет70/83
Дата10.06.2022
өлшемі0.61 Mb.
#267794
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   83
Байланысты:
дәріс
Пустой 3, 2022
2.Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану экономикасы және экономикалық бағалау теориясы
Табиғат пайдалану экономикасы мынадай негізгі міндеттерді шешеді:
1. Жаңартылмайтын табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және үнемдеу мүмкіндіктерін іздеу.
2. Табиғат қорғау қызметін мемлекеттік реттеу жүйесін құру. Кәсіпорындардың табиғатты қорғау қызметін ынталандырудың әкімшілік және экономикалық әдістерін әзірлеу.
3. Табиғатты ұтымды пайдалану стратегиясын әзірлеу, мемлекеттің экологиялық саясатын қалыптастыру.
4. Экологиялық-экономикалық өзара іс-қимыл тетіктерін ғылыми негіздеу.
5. Табиғатты пайдаланудың құқықтық негіздерін жетілдіру.

Табиғатты пайдалану экономикасы келесі негізгі ұғымдармен жұмыс істейді: табиғи орта, қоршаған орта, Табиғи ресурстар, табиғатты пайдалану.


Қоршаған орта-бұл адамның және басқа тіршілік иелерінің тіршілік ету ортасы. Қоршаған ортаға табиғи және жасанды компоненттер кіреді. Табиғи орта-бұл адамның қатысуынсыз құрылған қоршаған ортаның бөлігі (ауа, су, ландшафттар, табиғи экожүйелер). Табиғи орта Өзін-өзі реттейтін және өзін-өзі қамтамасыз етеді. Жасанды орта-бұл адам жасаған және қолдайтын нысандар (ғимараттар, құрылыстар, жолдар, тарихи, мәдени және сәулет нысандары) .
Табиғи ресурстар-бұл табиғи ортада пайда болған, адам өзінің экономикалық қызметінде пайдаланатын немесе пайдалана алатын ресурстар.
Экономикалық теория тұрғысынан табиғат-бұл меншік құқығын күрделі бөлетін жүйе. Табиғи ресурстардың белгілі бір жиынтығын (атмосфералық ауа, күн сәулесі) таза қоғамдық игіліктерге жатқызуға болады, олар бөлінбеушілік, тұтыну және ұжымдық тұтыну сияқты қасиеттермен сипатталады. Сонымен, атмосфералық ауаны және Күн радиациясын тұтыну барлық адамдарға қол жетімді (таза қоғамдық игіліктің бөлінбеуі). Бірде-бір адам табиғаттың осы қасиеттерін пайдалану құқығынан айырыла алмайды (таза қоғамдық игілікті тұтынудағы ерекшелік емес). Сонымен қатар, бұл табиғи ресурстарды тұтыну ұжымдық түрде жүреді.
Табиғатты пайдалану экономикасы ғылым ретінде қолданбалы мәселелерді шешеді. Осындай мәселелердің бірі кәсіпорындардың табиғат қорғау қызметін реттеу мен ынталандырудың тиімді жүйесін әзірлеу болып табылады. Мемлекет кәсіпорындардың экологиялық қызметін әкімшілік немесе экономикалық әдістер арқылы реттей алады. Әкімшілік реттеу табиғат пайдалану саласындағы заңнаманы әзірлеу мен енгізуді, сондай-ақ нормативтік базаны қалыптастыруды қамтиды. Экономикалық реттеу-бұл салық құралдарын, ақылы табиғат пайдалану тетігін, субсидиялауды пайдалану. Әкімшілік және экономикалық реттеу әдістерінің ең тиімді арақатынасын іздеу табиғатты пайдалану экономикасының міндеттерінің бірі болып табылады.
Табиғатты пайдалану экономикасы "Экономика-экология-қоғам"жүйесінде туындайтын қатынастарды зерттейді. Адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынас әр түрлі: табиғат адамға өзінің материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін шикізат береді. Сонымен қатар, табиғат – бұл адам демалатын, күш-қуат алатын, оның ғаламға қатысы бар жер. Бұл игіліктер "табиғаттың рухани қызметтері" деп аталады. Табиғи объектілер экожүйелік (қоршаған ортаны қорғау) функциясын да орындайды. Экожүйенің әр элементі оның тепе-теңдігі мен тұрақты күйін сақтауда өзіндік мәнге ие. Экожүйенің бір элементін бұзу немесе бүлдіру көптеген жағымсыз салдарға алып келеді, көбінесе уақыт өте келе. Адамға өмір сүру үшін қалыпты экологиялық жағдай қажет, сондықтан экожүйе функциясы "табиғат сыйлықтарының"тізіміне енеді. Өнеркәсіптік экономикада "адам табиғаты" негізінен қабылдаушы тарап ретінде әрекет етеді, бірақ постиндустриалды экономикаға көшу кезінде адам табиғи ортаның жай - күйі үшін жауапкершілікті өз мойнына алады және табиғатты қорғау қызметін жүзеге асыра отырып, табиғатқа "қарыз" бере бастайды.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   83




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
атындағы жалпы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру