Электротехниканың теориялық негіздері Глоссарий



Pdf көрінісі
бет30/49
Дата20.09.2021
өлшемі1.7 Mb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   49


2

Ф

ү і

ү

і х 



Х

ЬБ1  

■ 

І

1 х 

,

 



(6.8) 

мұндағы 


 

L

s i  

  электрлік  трансформатордың  бірінші  орамасындағы 

индуктивтіліктің таралуы 

    Х

1

^ ^



- осы орамадағы индуктивтілік кедергінің таралуы.  

     Бірінші  орамадан  басқаларының  барлығы  резистивті  кедергіге  ие 

болады 

    6.2.-  суретте  электрлік  трансформатордың  резистивті  кедергісінің 



және  бірінші  мен  екінші  орамдардың  индуктивтік  таралуларының 

есебінен орын ауыстыру сұлбасы көрсетілген.  

 

6.2 сурет. Бос жүріс режиміндегі трансформатордың орынбасу сұлбасы.  



 

        Кирхгофтың 

екінші  заңы  бойынша  бірінші  тізбек  үшін 

комплекстік түрде теңдеуін құрамыз: 

 

                                                                                                                                                                   



                              

              (6.9) 

6.3-  суретте  ток  пен  кернеудің  векторлық  диаграмасы  көрсетілген  6.9 

өрнек бойынша. 

    Тәжірибелік 

бос  жүріс  электрлік  трансформаторды ң  екінші 

орамасының  тұйықталусыз  және  бірінші  ораманың  ұсынылған 

номинльді кернеу кезіндегі бақылауын айтамыз. 



=

; 

 



 

 

 



 

6.3-  сурет  Бос  жүріс  режиміндегі  трансформатордың  ток  және 

кернеулердің векторлық диагтамасы. 

           Бос  жүріс  тәжірибесін  жасау  үшін  6.4  –  суреттегі  схеманы 

жинау керек. 

 

       

 

6.4  сурет  Трансформатордың  бос  жүріс    тәжірибесін  өткізуге  арналған 



электр тізбегінің сұлбасы. 

 

 



 

  

=   



  бірдей  болған  кездегі 

  тогының  мәні 

  тогының  3..10%  

ғана болады. 

        Демек, (6.9) формуласындағы   

                  

=j

*



        және   

= *


    қосындыларын  елемеуге 

болады. 


                Сондықтан 

 =

                            (6.10) 



Екінші орама тізбегінің тұйықталусыз кезінде   

                       

 =

                                        (6.11) 



      Сол  себепті,  PV1  және  PV2  вольтметрлерінің  бірінші  жә не  екінші 

орамдардың     

  мен   

    кернеуін  өлшеп  трансформация 

коэффициенттерін анықтауға болады: 



             

                                                              

                                 

(6.12) 


 

Бұл    коэфициент  электрлік  трансформатордың  қалқандарының  жоғарғы 

кернеуінің төменгі кернеуіне қатнасын көрсетеді (мысалы К= 

). 


          Бос  жүріс  кезінде 

  « 


    және  бірінші  орама  сымдарының  қуат  

жоғалулары  құйвн  тәрізді  қуатпен  салыстырғанда    аз  болады.    Сондықтан  бос 

жүріс  тәжірибесіндегі  ваттметрдің    pW    көрсетуі  магнит  өткізгіштегі  қуат 

жоғалуын анықтайды. 

             6.4    Қысқаша  тұйықтау  тәжірибесі  мен  қысқаша  тұйықтау  режимін  айыра 

білген жөн. Соңғысы электрлік трансформатордың  жанып кетуі мүмкін кезіндегі 

авариялық режимі.  

 

Қысқаша  тұйықталу  тәжірибесі  –  элкетрлік  трансформатордың  екінші 



орамымен  номинальді  токтағы  бірінші  орама  тізбегінің  қысқаша  тұйықтаулы 

тұрған кезін бақылау  

 

 

 



 

 = 


                                                  (6.13) 

 

Бұл  тәжірибеде  атестация  кезіндегі  электрлік  трансформатордың  маңызды 



параметрлерін анықтау: 

-  Өткізгіш орамасындағы қуат жоғалулары 

-  Кернеудің ішкі құлауы; 



-  Трансформация коэффициенті және т.б; 

Қысқаша  тұйықталу  тәжірибесі  (6.5  –  сурет)  бос  жүріс  тәжірибесіндегідей 

зауыттық бақылауларға міндетті. 

       


  

6.5 сурет. Трансформатордың қысқаша тұйықталу тәжірибесін жүргізуге арналған 

электрлік тізбек сұлбасы. 

Қысқаша  тұйықтау  тәжірибесінде    ( =0)  екінші  ораманың  индуктирлеуші 

кернеуі 

 : 


    

                                  

                               (6.14) 

          Мұндағы  

*  – екінші ораманың резистивті кедергі кезіндегі кернеуі 

                            

*

 - екінші  орамадағы индуктивті кедергі кезіндегі кернеудің 



таралуы. 


            Қысқаша тұйықталу тәжірибесі кезіндегі 

      кернеуі  токтың             

 = 

    кезіндегі  номинальді 



  кернеудің  5...10%  құрайды.  Сондықтан  да 

әрекет  етуші  индукция  кернеуінің 

  мәні  номинальді  жұмыс 

режиміндегі 

  кернеуінің 2...5 % ғана құрайды. 

          Магнит  өткізгішті 

    пропорциональді  мәнінде  магнит  ағыны  

Ф

о 



кемидіғ,  ал  магнит  өткізгіштегі  қуат  жоғалуларымен 

Ф

о2 



  пропорциональді 

болады.  

           Демек,  қысқаша  тұйықталу  тәжірибесіндегі  трансформатордың  барлық 

дерлік  қуаты 

  өткізгіштің  бірінші  және  екінші  орамасындағы  қуат 

жоғалуларына тең болады: 

                                  

 

        Бұл қуаттың мәні рЖ ваттметрінің көрсетуі бойынша анықталады. (6.5 сурет).    



 және 

  токтары қысқаша тұйықталу тәжірибесіндегі трансформатор орамына 

сәйкес келуші 

  

рА



және рА


амперметрлерінің көрсктуімен анықталады. 

        Осыған 

қарап,  қысқаша 

тұйықталу 

тәжірибесі 

трансформатордың 

трансформация коэффициентін анықтау үшін қолданылады деуге ле болады. 

 

 

6.5 Трансформатордың қуат жоғалулары. 



            Трансформатордың шығысындағы Р

L

 активтік қуатының кірісіндегі Р



Активтік қуатына қатнасы:    

                           

  немесе 

 

      Бұл  трансформатордың  ПӘК-  і  деп  аталады.  Трансформатордың  ПӘК-  і  оның 



жұмыс режиміне тәуелді. 

            Кернеудің 

  =

  токтың 



  = 

  номинальді  мәндері  кезінде  

трансформатордың бірінші орамасында және қабылдағыштың ПӘК –і өте жоғары 

болғанда электрлік трансформатор 99%  - ға дейін жоғарлайды. 

               Сол 

себепті  Р

және  Р


қуаттарын  тікелей  өлшау  негізінде 

трансформатордың  ПӘК  –ін  тура  анықтау  мүмкін  емес.  Яғни,  Р

және  Р



 

қуаттарын  өте  жоғары  дәлдікпен  өлшеп  қанағаттандырарлықтай  нәтиже  алу 



практика жүзінде өте қиынға түседі. Бірақ оның ПӘК- ін жанама өлшеулер арқылы 

анықтауға  болады.  Ол  трансформатордың  қуат  жоғалтуларын  тікелей  өлшеуге 

негізделеді. 

             Сонда қуат жоғалуы: 

                           

     


 онда ПӘК –і: 

                        

  



Электрлік  трансформатордың  қуат  жоғалтуы  магнти  өткізгіштегі  қуат 

жоғалтулары    Р

с   

мен  өткізгіш  орамаларындағы  қуат  жоғалтуларының  Р



м 

 

қосындысына тең. 



 

 Бірінші кернеу 

  =

  және  ток   = 



  номинальді мәні кезінде магнит 

өткізгіштің және өткізгіш орамаларының қуат жоғалулары трансформатордың бос 

жүріс  тәжірибесі  және  сәйкесінше  қысқаша  тұйықталу  тәжірибесінің  активтік 

қуатына практикалық түрде тең деуге болады.  

                                  6.6 Автстрансформаторлар. 

           Электроэнергияны 

тасымалдау 

жағдайларына 

электрлік 

тізбекті 

трансформатор  арқылы  қосуды  қажет  етеді.  Олар  номинальдық  кернеуді  екі  рет 

жоғарлатпайды.  

Экономикалық  мақсатқа  байланысты  электрлік  трансформатормен  бірге 

автотрансформаторлар да қолданыралы. Оның ПӘК –і жоғары, ал габариттері сол 

номинальдік қуаттағы электрлік трансфордікінен аз болады. 

Автотрансформатордың  электротансформаторлардан  айырмашылығы  тек 

қана  бір  орамды  –  жоғарғы  кернеу  орамасы,  ал  төменгі  кернеу  орамасы  үшін 

жоғарғы орамасының бір бөлігі қызмет етеді ( 6.6 – сурет). 

Автотрансформатордың  тогы  мен  кернеуі  электротансформатордікімен 

байланысты  жақын  қатнаста  болады.  Егер  ораманың  резистивті  кедергісі  мен 

индуктивті кедергісінің таралу ағынын ескермеген жағдайда. 

 . 



Ораманың  жалпы  бөлігіндегі  ток  бірінші  және  екінші  орамалардың 

токтарының айырмасына тең (6.6 – сурет). 

Егер трансформация коэффициенті бірге жуық болса, онда I

және I



 токтары 

және  олардың  фазлары    бірдей  деуге  болады.  Сондықтан  да  бірінші  және  екінші 

орамалардың  жалпы  бөлігін  жіңішке  сымнан  жасауға  болады,  яғни, 

автотрансформатордың  орамдарының  бағасы  арзан  болады  және  оны 

орналастыруға да көп орын қажет етпейді. 

Автотрансформаторлар  орамларының  жалпы  юөліктерінің  есептік  толық 

қуаты: 


         

 

Қалған бөліктерінің есептік толық қуаты: 



          

 

Қарапайым трансформатордың әрбір орамдарының есептік толық қуаты : 



          

 

Демек,  автотрансформаторлар  мен  электрлік  трансфориаторлардың  есептік 



толық  қуаты  мен  жүктеме  кедергісіндегі  толық  қуаттың  орамындағы  қатнасы 

ұқсас болады: 

                               

 

Яғни,  түйіндер  саны  айырымы  М



және  М


  қаншалықты  аз  болса, 

автотрансформаторды пайдалану соншалықты тиймді болмақ. 



 

6.6 – сурет. Бірінші ораманан жоғарғы кернеу және бірінші орамнан төменгі 

кернеу беретін автотрансформатордың сұлбасы. 

Автотрансформатордың  бірінші  және  екінші  тізбектері  электрлік  қосылған, 

яғни  бірінші  жақтағығы  жоғарғы  кернеу  беріледі,  яғни  трансформациялау 

коэффициенті  жоғары  (  мысалы  К  =6000/220),  екінші  жағын  пайдалану  кезінде 

оның қпуіпсіздігі мен екінші тізбекті электрден оңашалуды қамтамасыз ету үшін 

қосымша кернеу қажет болады. 

Аз  қуатты  автотрансформаторларды  лабораториялық  жағдайда  кеңінен 

қолданылады. Екінші кернеуді реттеу арқылы   а   нүктесінің жағдайын өзгертуге 

мүмкіндік береді. 

 

7.  Электрлік машиналар. 



7.1 Жалпы мағлұмат. 

Электрлік  машина-  электромагниттік  құрылғы  ол  статор  мен  ротордан 

тұрады.    Оның    қызметі  электрлік  энергияны  механикалық  энегияға  (электрлік 

қозғалтқыш)    немесе    механикалық  энергияны  электрлік  энергияға 

(генератор)түрлендіруді қамтамасыз етеді. 

Электрлік  машинаның  әрекет  ету  принципі  электромагниттік  индукция 

заңына, Ампер заңына, айналдырушы  магнит өрісі құбылысына негізделген. 

1831  жылы  Фарадейдің  ашқан  электромагниттік  индукция  заңына  сәйкес 

өткізгіштерде,  айналдырушы  магнит  өрісі  және  салыстырмалы  жылдамдығы   

ЭҚК  –  і  Е  –  нің  соқтығысуының  бағыты  бұрғы  немесе  сол  қол  ережесімен 

анықталады. (7.1- сурет) 

 

7.1  –  сурет.  Электромагниттік  индукция  (а)  және  Ампер  заңына 



иллюстрациялау (б). 


Егер  өткізгіштің  ұзындығы  l  магнит  өрісінің  күш  сызықтарына 

перпендикулияр қозғалыста болса, онда ЭҚК –нің өткізгіштегі соқтығысу мәні:  

                                    

                                      (7.1) 

Мұндағы    В – магнит өрісінің индукциясы. 

Ампер заңына сәйкес өткізгіштегі ток, магнит өрісіне орналастырылған, күш 

әсер ететін және оның бағыты бұрғы және сол қол ережесімен анықталатын болса, 

онда оның мәні төмендегідей болады: 

                                    

 

Мұндағы магнит өрісі В мен F



A

 күші өзара перпендикулияр. 

          7.2 Айналмалы магнит өрісі

Үш  фазалы  токтың  артықшылығы  оның  айналдырушы  магнит  өрісін  алу 



мүмкіндігі болып табылады. Онвң асинхронды және синхронды қозғалтқышты үш 

фазалы токтардың әрекет ету принципі болып табылады. 

 

7.2  –  сурет.  Айналдырушы  магнит  өрісі  кезіндегі  катушкалардың  орналасу 



сұлбасы  (а)  және  осы  катушканың  үш  фазалық  симметриялы  жүйе  тогының 

толқындық диаграммасының сұлбасы. 

Айналдырушы магнит өрісі А,В,С бірдей үш катушкадан үш фазалы токтар 

(7.2  б  –  сурет)  жүйесін  өткізеді.  Олардың  осьтері  бір  –  бірінен  120

  бұрышқа 



қатысты орналастырылады. (7.2 а – сурет). 

7.2  а  –  суретте  катушкадағы  токтардың  және  магнит  өрісі  индукциясының 

В

А



В

С



; бағыттары көрсетілген. Әр катушка үшін жеке – жеке. 

7.3 – суретте             

                  

        уақыт  мезетіндегі  ток  және  үш 

катушканың  тудыратын  магнит  өрісі  индукциясының  В

нәт


  нәтижелеуші  магнит 

өрісінің бағыты көрсетілген. 

7.3  –  суретке  анализ  жасау  төмендегі  жағдайларды  түсінуге  мүмкіндік 

береді. 


 - нәтижелеуші магнит өріс индукциясы өз бағытын уақыт өте келе ауыстырады 

-магнит  өрісінің    айналдырушы  жиілігі  ток  күшінің  өзгерісіне  ұқсас  жүреді.  f=50 

Гц жиілік кезінде магнит өрісі секундына елу айналым немесе минутына үш мың 

айналым жасайды. 

 

Нәтижелеуші магнит өрісі индукциясының мәні тұрақты болады. 



                                  В

нәт 


= 1.5Вт; 

Мұндағы В

– бір катушканың индукцмясының амплитудасы. 




 

               

7.3  –  сурет.  Әртүрлі  уақыт  мезетіндегі  айналдырушы  магнит  өрісі 

индукциясының бағыты. 

7.3 Асинхронды машина 

7.3.1 Асинхронды қозғалтқыштардың әрекет ету принципі. (АҚ) 

Айналдырушы  магнит  өрісі  облысында  қозғалмайтын  катушкамен  (7.4- 

сурет)  бекітілген  қозғалмалы  металл  цилиндр  –  ротор  осьінің  арасына 

сыйғызамыз. 

Егер магнит өрісі сағат тілінің бағытымен айналатын болса, онда цилиндрді 

айналдырушы магнит өрісіне қатысты қарсы бағытқа айналады. 

Оң  қол  заңын  оқу  барысында  көрсетілген  цилиндрдің  тогын  табу  қиынға 

түспейді. 

7.4-  суретте  көрсетілген  токтардың  бағыты  «бізден  ары  қарай»  крестикпен 

және «бізге қарай» нүктелермен белгіленеді. 

Сол  қол  ережесен  пайдалану  арқылы  көрсетілген  ток  пен  магнит  өрісінің 

әсерлесуінен F күшін туғызады. 

 

Ротордың  айналу  жиілігі  W



  магнит  өрісінің  айналу  жиілігінен  W    кіші 

болады.  Олардың  бұрыштық  жылдамдықтары  бірдей  болған  кездегі  ротор  мен 

айналдырушы магнит өрісінің  жылдамдығы нольге тең және ротордағы ЭҚК  – і 

мен токты жоқ деп есептеуге болады. 

Демек, F күшін тудырушы айналдырушы моментін де жоқ деп пайымдауға 

болады. 

Қаралған  қарапайым  құрылғы  асинхронды  қозғалтқыштың  әрекет  ету 

принципімен түсіндіріледі. «Асинхронды» сөзі грекшеден бірмезгілде емес дегенді 

білдіреді.  

Мына  сөздерде  айналдырушы  магнит  өрісі  және  ротор  жиілігінің 

ерекшеліктерінің асты сызылады. Яғни , қозғалтқыштың қозғалмалы бөлігінің. 

            

  



7.4 – сурет. Асинхронды қозғалтқыштың әрекет ету принципі. 

Айналдырушы магнит өрісі үш катушкадан тұрады және екі полюсті және ол 

айналдырушы  магнит өрісі екіполюстігі деп аталады. 

Синусоидалы  токтың  бір  периодында  екі  полбсті  магнит  өрісі  бір  айналым 

жасайды.  Демек,  стандартты  жиілік  f=50Гц  кезінде  бұл  өріс  минутына  3000 

айналым жасайды. 

Ротордың  айналымының  аздаған  бөлігінің  жылдамдығы  бұл  асинхронды  

жылдамдықтан аз болады. 

Осы  жағдайларға  байланысты,  асинхронды  қозғалтқыштардың  төменгі 

жылдамдықтарына  көп  полюсті  алты,  тоғыз  және  т.б  катушкадан  тұратын 

статорларды қажер етеді. Сәйкесінші, айналдырушы магнит өрісі екі, үш және т.б 

қос полюстерден тұрады. 

Жалпы  жағдайда  егер  өрістің      р    полюстері  бар  болса,  онда  оның  айналу 

жылдамдығы: 

                                  

         айн/мин; 

7.3.2 Асинхронды қозғалтқыш құрылғысы. 

Магниттік жүйелі асинхронды қозғалтқыш екі бөліктен тұрады: 

 

-сыртқы қозғалмайтын, цилиндр тәріздес 



 

- ішкі цилиндрді айналдырушы. 

         Асинхронды  қозғалтқыштың  екі  бөлігінде    жуандығы  0.5  мм  болатын 

электротехникалық  болат  қабаттан  жиналады.  Бұл  қабаттар  бір  –  бірінен  лапен 

оқшауланған құйынды токтың жоғалуын азайтады. 

 

Машинаның  қозғалмайтын  бөлігүін  стартер  деп  атаймыз,  ал  айналатын 



бөлігін ротор деп атаймыз. 

                     

 

1-  Статор,  2-  ротор,  3  –  вал,  4  –  статор  орамдарының  түйіндері,  5  –  ротор 



орамдарының түйіндері. 

7.5 – сурет. Асинхроды қозғалтқыш құрылғысының сұлбасы: 

Көлденең қимасы (а); ротор орамасы; 

        Статордың  ішкі  бөлігінің  саңылауында  үш  фазалы  орама  орналастырылған 

және  машинаның  айналмалы  магнит  өрісін  қоздырушы  токтарды  тудырады. 

Ротордың  саңылауларына  екінші  орама  орналастырылған  және  ондағы  токтар 

айналмалы магнит өрісін индуктирлемейді. 

 

Статордың  магнит  өткізгіштігі  көлемдік  корпусқа  негізделген  және  ол 



ротордың  магнит өткізгіштігі валға бекітілген. 

 

Асинхронды қозғалтқыш роторлар екі түрде жасалады: 




  

-қысқаша тұйықтаулы 

 

-сақиналармен түйіскен 



Оның алғашқысы тіпті қарапайым құрылғы және оны жиі қолданады. 

 

Ротордың қысқышы тұйықталу орамасы цилиндр тәрізді тордан тұрады және 



ол  мыс  дөңгелек  немесе  алюмний  стерженнен  тұрады.  Екі  сақинаны  қысқаша  

тұйықтау олардың шеттері арқылы іске асырылады (7.5 –сурет). 

 

Бұл 


ораманың 

стержендері 

магнит 

өткізгіш 

саңылауларында 

оқшауланбастан қолданылады. 

 

 

7.3.3 Асинхронды қозғалтқыштың сипаттамасы. 



 

Айналдырушы магнит өрісінің айналу жылдамдығы бұрыштық жиілікпен W 

немесе  бір  минуттегі  айналым  санымен  анықталады.  Бұл  екі  шама  төмендегі 

формула бойынша байланысады: 

                                            

 

 



Аналдырушы  магнит  өрісі  жылдамдығына байланысты  сипаттамалық  шама 

болып табылады. Оны сырғанау S деп атайды: 

                                    

 

Мұндағы W



р

 – ротордың бұрыштық жылдамдығы 

                 n

p

 -  ротордың бір минуттағы айналым саны 



 

Ротор  жылдамдығы    n

мен  айналдырушы  магнит  өрісі  жылдамдығына 



шамалыс  болса,  онда

 

  ротордағы  индуктирлеуші  ЭҚК  –  і  аз  болады,  сәйкесінше 



ротордағы ток та. 

 

Тізбектегі токты азайтсақ оның роторға әсер етуші айналдырушы моменті М 



-  де  кемиді.  Сол  себепті  ротор  қозғалтқышы  айналдырушы  магнит  өрісінің 

асинхроды түрде баяу қозғалуы тиіс.  

 

Механикалық жүктемені айыру кезінде асинхронды қазғалтқыштың тежегіш 



моменті айналдырушы валдан артып кетеді және сырғанау S арта бастайды. 

 

Сырғынау  S  өсуі  ЭҚК    және  ротордағы  токтың  өсуіне  алапкеледі. 



Айналдырушы  моментің  өсуі  арқасында  М

айн,         

М

айн


  және  тежеуші  М

т 

моменттерінің арасында динамикалық тепе- теңдік орнайды: 



                                                

 

Соған  байланысты  асинхронды  қозғалтқыш  жүтемесенің  көбеюі  оның 



сырғанауының артуына әкеп соғады. 

 

Соңғы  асинхронды  қозғалтқыштардың  сырғанауы  тіпті  үлкен  жүктеме 



кезінде  де  көп  емес.  Кішкентай  қозғалқыштарда  0,04;  ал  үлкен  қозғалтқыштарда 

шамамен 0,15 – 0,2 болады.  М моментінң  сырғанау  S тәуелділігінің сипттамалық 

қисығы 7.6 а- суретте көрсетілген. 



 

Айналдырушы моменттің масимум мәнін қисықтарға бөлеміз.              М = f 

(S), тұрақты бөлігінде S= 0 дан S

дейін және тұрақты емес бөлігінде S



дан  S= 1  

дейін. Айналдырушы момент сырғанаудың өсуімен кеми береді. 

S=  0  дан  S

дейінгі  бөлігінде  тежеуші  моаенттің  М



т   

азаюы  кезінде

 

асинхронды 



қозғалтқыш  валының  айналу  жылдамдығы  арта  береді,  яғни  сырғанау  азаяды, 

сондықтан осы бөлікте асинхронды қозғалтқыш тұрақты болады. Ал,  S

дан S= 1   



бөлігіндегі  М

т 

  айналу  жылдамдығының  кемуі  жүреді.  Содан  кейін  оның  айналу 



жылдамдығы  оданда  көп  болып  өседі,  сондықтан  бұл  қозғалтқыштың  жұмысы 

тұрақсыз  болады.  

 

Соған  қарағанда  М



т

<  M

max 


  тежеуші  момент  осындай  қатнасқа  келеді  және 

моментердіәң  динамикалық  тепе  –  теңдігі  қайта  орнай  бастайды.  Бір  уақыттан 

кейін  М

т

>  M



max 

  яғни,  жүктеме  өсуі  ұзағырақ  өскеннен  кейін  сырғанау 

айналдырушы моменттің М азаюына әкеледі және қозғалтқыш тежегіш моменттің 

әсерінен тоқтауға мәжбүр болады.  

 

Практикада қозғалтқыш жылдамдығының n



 вал жүктемесіне тәуелділігінің    

n



= F(M) үлкен маңызы бар. Бұл тәуелділікті механикалық сипаттама деп атайды. 



(7.6.б – сурет). 

 

7.6.б  –  суреттегі  қисықтың  көрсетуі,  асинхронды  қозғалтқыштың 



айналдырушы моментінің нөлден максималдық мәніне дейінгі  M

max


 өсуі кезіндегі 

аздаған кемуін көрсетеді. Осындай тәуелділік қатты деп аталады. 

                 

  

7.7  –  сурет.  Асинхронды  қозғалтқыштың  айналдырушы  моментінің  сырғанауға 



тәуелділігі (а), және механикалық сипаттамасы (б). 

 

Қозғалтқышты  максимальді  мәнінен  көбірік  қайта  жүктегенде  жұмыс 



аймағында тұрақсыздық режимі орайды және ол тоқтайды. 

 

Асинхронды  қозғалтқыштың  төмендегі  ерекшеліктеріне  байранысты  кең 



қолданысқа ие болды: 

-  Құрылғының қарапайымдылығы 

-  Эксплуатацияда жоғары сенімділігі 

-  Бағасының төмен болуы 




Асинхронды  қозғалтқыштардың  көмегімен  көтергіш  кранның,  лифтінің 

эскалотордың,  жүк 

арбасының, 

насостың, 

вентилиятордың 

және 


т.б 

механизмдердің қозғалысы іске асырылады. 

Асинхронды қозғалтқыштардың кемшілігіне: 

-  Асинхронды  қозғалтқышқа  ток  жібергенде  оны  номинальді  режимде  5-7  рет 

көбейтеді. I

= (5-7)I



н 

-  Айналдырушы  моаентті  жіберушінің  номинальдық  режиміне  қатысты  М



=(1.2-


1.6) M

н 



-  Ротордың айналу жылдамдығын реттегіш қиынырақ басқарылады. 

7.4 Тұрақты ток машиналары 

 

7.4.1  тұрақты  ток  машиналары  құрылғысы  туралы  және  оның  әрекет  ету 



принципі туралы жалпы мағлұмат. 

 

Тұрақты  ток  машиеаларында  орамада  орналасқан  цилиндирлік  ротордың 



нормальді  атқаруын  қозғалмайтын  магнит  өрісінде  айналатын  якор  деп  атайды. 

(7.7 – сурет). 

 

1-3  және  2-4  түйіндеріндегі  орама  якоры  айнымалы  ЭҚК  –  ін 



индуктирлемейді. r жүктеме кедергісіндегі  i тогының бағытын өзгертпеу үшін   k  

коллекторы  қолданылады.  Ол  бір  –  бірінен  оңашаланған  мыс  пластиналардан 

тұрады.  Яғни,  a-b  щетканың  сырғанауын  құрушы  цилиндир.  Коллектордың 

барлығы  тұрақты  ток  машинасының  ең  артыықшылығы  болып  табылады.  Оның 

пластиналарының алғашқы және соңғы орама түйіндеріне қосылады. Оның түйін 

жағы  сурет  жазықтығында    орналастырылған  және  оны  шартты  түрде  үздік 

сызықтармен көрсетеміз. 

                         

 

7.8 – сурет. Екі түйінді және төрт коллектор пластиналы қарапайым генератор. 



7.8  а  –  суреттегі  көрсетілген  жағдайда  щеткалардың  арасында  максимальді  ЭҚК 

болады. 1-3 түйін жағы магнит сызықтарына перпендикуляр кесіп өтеді. 

Ал,  якорды  45

бұрғаннан  кейін  (7.8  б  –  сурет)  щетка  1-3  түйіндерінен  



коллектор  поастиналарының  2-4  түйіндеріне  ауысады  және  келесі  түйіеге 

қосылады.  Ондағы  ЭҚК  алғашында  максимум  шамасына  дейін  өседі,  кейін  ол 

щетка  пластинаның  3-1  түйініне  ауысқанға  дейін  кеміп    отырады.  ЭҚК  қайтадан 

өсе бастайды. 

 

Якорьдің П/2 бұрышқа бұрылуы (7.9 сур.), ЭҚК өсіп кемуі аралығына сәйкес 



келеді.Және осы уақыт аралықта әр қыл бір коллекторлық қатты тиіп өтеді.ЭҚК-


ның  (тоқтың)  пульсациясы  қабылдағыштың  және  генератордың  жұмысына 

жағымсыз  әсер  етеді.Соларды  кеміту  үшін  орам  саның  көбейтеді,  соларда  ЭҚК-і 

және 

коллекторлық 



қаттардың 

саны 


индуктеледі. 

Қайту  принципіне  байланысты  тұрақты  тоқ 

машинасы  қозғалтқыш  немнесе  генератор 

ретінде  жұмыс  істей  алады.Кез  келген 

жағдайда  өткізгіштер  өріс  сызығын  қияды 

және оларда ЭҚК-i туады. 

Тоқпен бірге магнит өрісте өткізгіштерге  

7.9 сурет.Төрт коллекторлық қаты бар       

электромагниттік күштер әсер етеді. 

генератордың ЭҚК                                        

Генератор 1-шілік вал арқылы келетін  

                                                              механикалық  энергияны  электірлік  энергияға 

түрлендіреді және тұтынушыға оның қысқыштары арқылы береді. 

1-шілік  қозғалтқыш  (7.10  сур.)  механикалық  күшпен  якордің  өткізгіштерін  V 

жылдамдықпен  қозғалтады.Пайда  болған  ЭҚК  Е  І  тоқты  тудырады,  олардың 

бағыттары  сәйкес,  ол  якорь  орамдарындағы  кернеу  құлауынан  және  жүктеменің 

кедергісінен өту керек.  

                                                  

 

(7.7) 


Мұнда  U-генератор  және  қабылдағыш  қысқыштарындағы  кернеу  ,

-якорь 


тізбегінің кедергісі. 

 

          Тогы  бар  өткізгіштерге  әсер  ететін  электро  магниттік  күш 



  1-шілік 

қозғалтқыштың  Ғ  күшіне  қарсы  әрекет  жасайды.Қалыптасқан  режимде 

жылдамдық тұрақты болғанда бұл күштер бір біріне тең: 

                                                    

 

Біріншілік қозғалтқыш шығаратын механикалық қуат,  



                                                 

 

(7.8) 



           Генератордың  электро  магниттік  қуатына 

  түрленеді.Соңғының  бір 

бөлігі  якорь  орамдарының  жылынуына  жұмсалады,  ал  қалған  бөлігі  қабылдағыш 

тұтынатын электр қуатын 

 құрайды 

  

                                               



     (7.9) 

 

 



Якорь орамдарында тоқтың жүруі қосымша кернеу U арқылы жүзеге асады, 

олардың  бағыттары  бір  (7.10  б  сур.)  тоқ  бар  өткізгіштерге  якорьді  V 

жылдамдықпен қозғалтатын электро магниттік күш 

 әсер етеді.Тоқтың бағыты 

генератордың  бағытымен  сәйкес  келсе  де,  қозғалыстың  бағыты  қарама-қарсы 

болады.Өріс сызығын қиғанда өткізгіште пайда болатын ЭҚК-i 

Тоққа қарама-қарсы, сондықтан ЭҚК-iн және якорь орамындағы кернеу құлауынан 

өтетін кернеуге де қарама-қарсы:  

                                          

                                         (7.10) 




 

7.10 сур.Генератор якорь орамындағы өткізгіштің  

және тұрақты тоқ қозғалтқыштың ЭҚК,тоқ, 

механикалық күштері 

 

 

 



Жылдамдық  тұрақты  болғанда  электромагниттік  күш  қозғалтқыш  валының 

кедергі күшін 

 игеру керек.Желден алатын электрлік қуат:  

                               

                    (7.11) 

Және оның бір бөлігі якорь орамын жылтуға кетеді.Қалған бөлігі электромагниттік 

қуат, ал қозғалтқыш валында пайда болатын механикалық  қуатқа тең:          

                              

                 (7.12) 

Алынған өрнектерді біріктіруге болады: 

                              

              (7.13) 

(«+»-генератор үшін, «-» - қозғалтқыш үшін)  

          





Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   49




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
Сабақтың мақсаты
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
бағалауға арналған
қызмет стандарты
бекіту туралы
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
жиынтық бағалауға
тоқсанға арналған
Әдістемелік кешені
республикасы білім
бағалау тапсырмалары
арналған жиынтық
арналған тапсырмалар
білім беретін
туралы хабарландыру
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
арналған әдістемелік
мерзімді жоспар
пәнінен тоқсанға
Қазақстан тарихы
Реферат тақырыбы
Қазақ әдебиеті
Жұмыс бағдарламасы
бағдарламасына сәйкес
болып табылады
нтізбелік тақырыптық
Мектепке дейінгі
біліктілік талаптары
оқыту әдістемесі
республикасының білім
әдістемелік ұсыныстар
мамандығына арналған
әкімінің аппараты
туралы анықтама
жалпы білім
қойылатын жалпы
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
қазақ тілінде
білім берудің
мемлекеттік әкімшілік