Дүниетану сабақтарының матержалдық базасы



Дата10.06.2022
өлшемі75.88 Kb.
#267770
түріСабақ
Байланысты:
Дүниетану материалдық база


Дүниетану сабақтарының матержалдық базасы
Жоспар
• Дүниетануды оқытудағы әдістемелік жиынтың
• Тірі табиғат бұрышы
• Өлкетану бұрышы
• Географиялың алаң
Дүниетануды оқытудағы әдістемелік жиынтың
1. Дүниетану (оңулықтар) 1, 2, 3, 4-сыныптар
2. Бақылау күнделігі (оңу ңүралдары) 1,2, 3, 4-сыныптар
3. Хрестоматия (оңу құралдары) 1,2,3, 4-сыныптар
4. «Дүниетану» пәнін оңыту (әдістемелік нұсқау)
5. Дидактикальщ материалдар. 1, 2, 3, 4-сыныптар
6. Оңу кестелері. 1, 2, 3, 4-сыныптар
7. Альбом (көрнекі құралдар) 1, 2, 3, 4-сыныптар
8. Аудиовизуальды қүралдар (кинофильмдер, слайд-
тар, диафильмдер, жануарлардың дыбыстары жазылған үнтаспалар т.б.) 1, 2, 3, 4-сыныптар і
9. Өсімдік кеппе шөптерінің жинаңтамалары. 1, 2, 3, 4-сыныптар
10. Жануарлардың қатырылған жинаңтамалары, тұлыптары. Тау жыныстары, ңазба байлықтар үлгілері- нің жинаңтамалары.
12. Киіз үй, ат-тұрман, ңазаңтың ою-өрнектері үй жи- һаздарының кіші көлемді макеттері.
13. Қазақстанның физикалың, экономикалың карта- лары.
14. Глобустар.
15. Қазақстанның түрлі жер бедерін (таулы аймақтар, жазық дала, сусымалы құм, орман, суңойма т.б.) бөліктер түрінде бейнелейтін сұлбалар
16. Қазаңстанның көрнекті мемлекет, ңоғам, өдеби- ет, өнер, ғылым қайреткерлерінің портреттері. (Абылай хан, Төле би, Әйтеке би, Қазыбек би, Т.Рысңұлов, Әл- Фараби, Абай, М.Әуезов, Қ.Сәтбаев, Н.Назарбаев, Т.Әубәкіров т.б.)
Тірі табиғат бүрышы
Мұғалім тірі табиғат бұрышындағы жүмысты ұйым- дастыра отырып, оқушылардың білімін байытады жөне кеңейтеді, олардың өсімдіктер мен жануарларды күту- ге қажетті практикалық іскерлік пен дағдыларын қа- лыптастырады. Бүлар жоғарғы сыныптарда жөне онан кейінгі өмір төжірибесінде кәдеге асады.
Тірі табиғат бұрышы үшін арнаулы жай болмаған жағ- дайда ең ңажетті бөлме өсімдіктерін (агава, алоэ, аспи-дистра, аспагарус, бальзамин, бегония-рекс, глоксиния, кактустар, тасжарғыш, кливия, пеларгония, традескан¬ция, фикус, фукция т.б.) тікелей сынып бөлмесінде ар¬наулы тіректерге орналастыруға болады. Бұл өсімдік- терден олардың негізгі бөліктерін, көбею жолдарын қор- шаған ортаға бейімделулерін көрсетуге, оқушыларды жер шарының өсімдік әлемі өкілдерімен таныстыруға болады.
Әрбір өсімдіктің этикеткасы болуы керек, онда өсім- діктердің атауы, отаны, егілген уақыты жазылады. Оңу- шылар бастауыш мектепте оқыған жылдарында барлық өсімдіктермен танысып, олардың кейбіреулерінің гүл- деуін, өсімдіктің жарықңа, жылуға жөне ылгалға сезім- талдығын зерттей алады.
Оқушылар өсімдіктерді күткенде олардың әрқайсы- сының ңұрылымының ерекшеліктерін біліп ңана қой- майды, сонымен бірге өсімдіктерді күтуге ңажетті прак- тикалың дағдылар да алады. Олар мұғалімнің басшылы- ғымен ңарапайым тәжірибелер жүргізеді, соның нәти- жесінде оларда өсімдіктерді зерттеуге деген ңабілет қа- лыптасады. Мысалы, бірдей екі өсімдік алып, оларға өр түрлі тіршілік жағдайын (суару, үстеме қоректендіру, жарық беру) тудыруға болады. Баңылау нәтижелерін күнделікке тіркеп отыру керек. Оңушылар бұл тәжі- рибені жүргізу жөне алынған нөтижелерді талдау бары- сында өсімдіктер мен қоршаған ортаның арасында бола- тын тығыз байланыстарға көздерін жеткізеді, өсімдік ағзаларының тіршілік өрекеті үшін белгілі бір жағдай- лардың ңажеттігін практика жүзінде біліп шығады. Алынған деректерді оңушылар белгілі табысты түрде пайдалана алады.
Сынып бөлмесіндегі терезелердің аралығына іліп қоятын аквариум мен шағын террариум ңұруға болады. Олар жергілікті және аквариум балыңтарының, бауы- рымен жорғалаушылардың немесе қос мекенділердің жеке өкілдерін ұстауға қолайлы. Оңушылар аквариум¬ный; шынысы арқылы су асты патшалығының бір бұры- шын көре отырып, табиғаттағының бөрі өзара тығыз байланысты екендігіне көрнекі түрде көздерін жеткі- зеді. Дұрыс жабдыңталған аквариумде хайуанаттар та- биғи жағдайға жаңын жағдайда болады, сондықтан аква- риумдегі баңылау олардың тіршілігі мен мінез-құлқы туралы, сонымен бірге су ортасына алуан түрлі бейім- делулері туралы қызыңты деректер береді.
Аквариумде валлеснерия, баңа оты, су мүгі, ңауыр- сын жапыраң (уруть), бұйра шылаң, мүйіз жапырақ, балық от, элодея өсімдіктерін өсіруге болады. Көптеген балықтар (голец, табан балық, тұңы балың, қара балың, ақ ңайран.үкішабақ) қапаста өмір сүруге бейім. Аква¬риум балықтарынан тіршілік жағдайын көп талғамай- тындары барбустар, гуппалар, семсершілер, алтын балықтың түрлі тұңымдары - кометалар, шілте құйрық- тар, телескоптар т.б.
Кейбір су жөндіктерін - үЛкен су сүйгіштігі , су ңан- даласын, кәдімгі катушканы, тірі туатын шалғыншы- ны жеке банкіде ұстаған дұрыс, өйткені олардың көп- шілігін балың жеп ңояды. Оқушылар аквариумды күт- кенде суын уақтылы ауыстырып, ол үшін су құбыры- ның тұнған суын немесе жаңбыр суын пайдалануы; өсімдіктерді жиі-жиі сиретіп балықңа орынды көбірек қалдыруы; аквариумнен жемнің қалдығын және балың- тардың зәрін тазартып отыруы; балыңтарға белгілі бір уаңытта дәл белгіленген мөлшерде жем беруі; судың температурасының күрт өзгеруіне жол бермей, оны ңада- ғалап отыруы; өсімдіктердің күйін жөне балыңтардың мінез-ңұлқын бақылап отыруы керек (зауқының жоң- ТЫРЫ, селсоңтың, су бетінен ауаны қалтырай жұтуы аквариумдегі жағдайдың жағымсыз немесе балықтар- дың ауру екенін көрсетеді т.с.с.)
Аквариум балыңтар тіршілігін: шабаңтардың бірте- бірте дамуын, температура мен қоректенудің балыңтар- дың өсуі мен дамуына әсерін; ңоректенуге байланысты шартты рефлекстің тууын (таяңшамен аквариумді ты- цылдатуға,қоңырауға, шам жағуға т.с.с.)> балықтар тө- бетпен жейтін жемдердің тізімін жасауды; балыңтардың ауа райын болжауын (шырмабальщпен және голецпен тәжірибе) т.б. баңылауды ұйымдастыруға үлкен мүм- кіндік береді.
Тірі табиғат мүйісі террариумында өр түрлі хайуанат- тар: құрбақа, шөп, көл, бөген баңасы, жалды тритон, кәдімгі су жылан, күйрек веретеница, дала тасбаңасы, сергек және тірі туатын кесіртке ұстайды.
Қосмекенділер үшін террариумде шалшық және күн сөулесінен жасырынатын пана болуы керек. Бауырымен жорғалаушыларға террариум шалшыңсыз жарай береді. Тритонға су ортасында ол аз уақыт тыныспайтын алаңы бар шағын аквариум болғаны дүрыс.
Егер тіршілік бұрышы жеке бөлмеде орналасса, он- дай жағдайдада ңұстар ұстауға болады. Бөрінен де шым- шыңтар, қараторғайлар, ңызылбауыр шымшыңтар, ше- кілдектер, торғайлар, ңарғалар, ұзаң қарғалар жацсы кендігеді. Құстар мен сүтңоректілерді (тиін, кірпі, теңіз свинкасы, аламан, аң тышңан т.б. сияңтыларды) ұстау үшін түбі жылжымалы, астаушасы және суаратын ыды- сы бар өр түрлі мөлшердегі торлар ңажет .
Өлкетану бұрышы
Бастауыш сыныптарда табиғатты зерттеу негізіне өлкетану принципі алынған. Оны табиғаттанудан сабақ беруде жүзеге асыру өз өлкесін жүйелі түрде зерттеуді көздейді. Ол үшін туған жер туралы фактілер мен деректерді үнемі жинап, өрі қарай ол материалдарды ңорытып отыру ңажет. Материал жинауды оңушылар экскурсиялар, серуендер, жорыңтар кезінде жүзеге асы- рады.
Өлкетану мүйісінің негізгі бөлімдері мынадай болуы мүмкін.
Біздің мектеп.
Мектеп тұрған шағын аудан.
Мектептің тарихы туралы деректер.
Біздің мектептің табигаты.
1. Қаланың, ауданның, ауылдың жоспары.
2. Облыстың жер бедері, пайдалы қазбалар үлгілері.
3. Облыстың су ресурстары (облыстың өзендері, көлдері, каналдары, су қоймалары белгіленген физика- лың картасы; жеке обьектілердің фотография лары).
4. Облыстың ауа райы жағдайлары (ауа райы күнтізбе- лері, таңдаулы «Баңылау күнделіктері», ауа райын бақылаудың қорытынды материалы, «Біздің жеріміздегі жыл мезгілдері», «Ауа райының жергілікті белгілері» альбомдары, жеке табиғат ңұбылыстарының фотолары).
5. Облыстың өсімдік және жануарлар дүниесі (жергі- лікті өсімдіктердің гербарийлері, жергілікті флора мен фаунаның негізгі өкілдерінің фотолары немесе карти- налары, пайдалы және зиянды жәндіктердің жинақта- малары, жергілікті аңдар мен ңұстардың тұлыптары).
6. Табиғатты қорғау.
Біздің өлкенің қазіргісі мен болашағы
Ауданның шаруашылығы. Негізгі көсіпорындары, өнім үлгілері, өнеркәсіп озаттары мен рационализатор- ларының фотолары. Транспорт құралдары және облыс- тың басқа аудандарымен байланысы. Қаланың немесе ауылдың мәдениет мекемелері (фотолары). Өлке өмір- індегі мәнді оңиғалар мен күндердің күнтізбесі. Қала немесе ауыл, аудан туралы кітаптар, өлке туралы газет қиындылары папкасы мен альбомы.
Сонымен елкетану мүйісін ңұру оңушылардың өз жерін оқып білу, өлкетану материалдарын жинау және ол материалды мұғалімнің сабаң беру кезінде пайдала- ну мақсатын көздейді. Бұл жүмыста мүғалімнің атңара- тын рөлі зор, өйткені бұл жұмыстың төсілдеріне кіші мектеп жасындагыларды үйретуі оның өзінің өлкесін қаншалықты жаңсы білуіне, оны зерттеу өдістерін игеруіне байланысты болады. Өлкетану материалдарын жинау мектептің өмірімен байланысын күшейтеді, оқушылардың өз өлкесінің табиғатын қорғау және ңайта құру жұмысына белсенді түрде күресуіне мүмкіндік туғызады.
Географиялың алаң
Ашық жерде табиғаттанудан бақылаулар мен прак- тикалың сабаңтар жүргізу үшін бастауыш мектепте гео- графиялық алаң болуы керек (ол жалпы білім беретін орта мектеп алаңының бөлігі болуы мүмкін ).
Алаңның мөлшері 10x10 м-ден кем болмауы тиіс. Оны биіктігі 1 м-ге дейін баратын қашамен ңоршайды, қаша- ның бір бөлігін түрлі түске (мысалға, ақ пен ңара) кезек- тестіріп бояйды да, өлшеуіш ңаша ретінде пайдаланады.
Алаңға арналған орынды мүмкіндігінше ашьщтау жерден таңдайды. Оның дөл ортасында тіктегіші бар, биіктігі 1м тік қада (гномон) орнатады, оның көмегімен оңушылар көкжиек тұстарының бағытын аньщтайды. Талтүстегі сызықтың көрсетуін пайдалана отырып, алаң- да көкжиектің негізгі жөне аралық тұстарын көрсететін жолдар төсеуге болады. Ауа райын баңылау үшін метео- рологиялық дүңгіршек орнатып, оның ішіне термометр қояды. Желдің бағытын аньщтау үшін биіктігі Юм ба- ғанаға флюгер орнатады (мектеп маңында ашың жер бол- маса, флюгерді шатырға бекітеді). Оңушылар жеке зат- тардың биіктігін көз мөлшермен аныңтау дағдысын қалыптастыруға пайдаланулары үшін бағананы өр метр сайын бояйды.
Географиялың алаңда өлшем телімі бөлініп, онда де- циметрлерге бөлінген текше метр орнатылады. Қар жа- мылгысының ңалындығын аныңтау үшін ұзындығы 1,5- 2 м, ені 8-10см ңар өлшейтін рейка(таңтайша) ңолданы- лады. Рейканың бет жағы ақ түске боялады да, 1 см сай¬ын сызыңпен бөлінеді,ңарсы жағы қара түске боялады да, аң бояумен 10 см сайын бөлінеді. Оқушылар жыл- дың жылы мезгілінде географиялың алаңда құмнан жер бедерінің формаларын мүсіндеу, жасанды көлшікте аралдар мен түбектердің, өзеннің түйетайлы және жар- қабақты жағаларының үлгілерін жасау, өзеннің жасан¬ды схемасында бастауын, арнасын, сағасын және тарам- дарын көрсету жөнінен әр түрлі тапсырмалар орындай алады.
Бастауыш сынып оңушылары географиялың алаңда бақылау жүргізген кезде мұғалімнің басшылығымен қарапайым ңүралдармен (термометрмен, флюгермен) жұмыс істеу дағдысын ңалыптастырулары, күннің көк- жиектен биіктігін аныңтау үшін тал түстегі сызыңты өлшеуді үйренулері (гномонмен); табиғат құбырлыста- рын (бұлттылың, жаңбыр,қар,ңырау, түман т.б.) баңы- лауға және түсіндіруге үйренулері, бірнеше жылғы де- ректерді талдай білулері; өз жерлеріндегі ауа райының ерекшеліктерін қорытып және көре білулері; жаңын маңдағы заттарға дейінгі ңашыңтыңты көзбен өлшей алулары; көкжиектің негізгі және аралық жақтары бой- ынша еркін бағдарлай білулері керек.
Географиялық аландағы жұмыстың табысты болуы онда кіші мектеп жасындағылардың тәжірибені жүйелі, әрі күн сайын жүргізулеріне және оны орындаудың барысын мұғалімнің үнемі қадағалап отыруына байланысты.

Достарыңызбен бөлісу:




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы