Дипломдық ЖҰмыс қазақстан географиясының 9 сынып оқулығының мазмұнында оқушыларға экономикалық білім мен тәрбие беру мәселелері


"Қазақстан географиясы" мектеп курсында жаңа экономикалық ұғымдарды қалыптастыру жолдары



бет9/23
Дата11.06.2022
өлшемі1.53 Mb.
#268129
түріДиплом
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   23
Байланысты:
Дипломдық жұмыс Онор
Диплом окончательный
1.4 "Қазақстан географиясы" мектеп курсында жаңа экономикалық ұғымдарды қалыптастыру жолдары
Жаңа қоғам құру көбінесе оқушылардың экономикалық білім беру жүйесіне, өскелең ұрпақтың азаматтық және патриоттық қасиеттерін тәрбиелеуге байланысты. Экономикалық білім оқушылардың жеке басын әлеуметтендірудің құралы болып табылады, өйткені экономикалық саланың даму динамикасы мен ауқымы оңай білім алу және тез қайта оқу мүмкіндігін ғана емес, сонымен қатар өз саласында белсенді, шығармашылық және құзыретті болуды талап етеді. Экономикалық білім экономиканың біртұтас семантикалық, символдық және тілдік кеңістігін құрайтын, ондағы адамдардың тиімді өзара әрекеттесуіне ықпал ететін, мемлекеттің де, адамдардың да өмір сүруінің шарты болып табылатын экономикалық ұғымдардың арнайы жүйесін құрайды.
Мектептегі білім беруде экономикалық ұғымдарды қалыптастыру мектеп оқушыларының жалпы білім беруінің маңызды аспектілерінің бірі болып табылады. Ол негізінен негізгі оқу пәндерінің көмегімен жүзеге асырылады: математика, тарих, география, әлеуметтік зерттеулер, еңбекке баулу, информатика, олардың мазмұнында экономиканың пәндік-маңызды аспектілері көрсетілген. География мектеп пәні ретінде оқушылардың экономикалық білімінде көрнекті орын алады, бұл қазіргі қоғамды, оның экономикалық жүйесін зерттеуге географиялық көзқарастың ерекшелігіне байланысты.
Оқушылардың экономикалық дайындығында "Қазақстан географиясы" курсы ерекше рөл атқарады, онда елдің экономикасын, оның салалары мен жекелеген аймақтарын, олардың кіші отанын, сондай-ақ еңбек ресурстарының (адами капиталдың) ел экономикасын дамытудағы рөлін зерттеумен байланысты Білім дәстүрлі түрде зерттеледі, дәл осы жерде оқушылар негізгі экономикалық ұғымдармен танысады, өндірісті зерттейді географиялық тұрғыдан экономикалық талдау дағдыларын игереді [3].
В.П. Дроновтың пікірінше, географиядағы экономикалық білім берудің негізгі мақсаты-белгілі бір аумақта халықтың, табиғат пен экономиканың өзара әрекеттесуі кезінде пайда болатын процестер мен салдарларға экономикалық талдау жүргізу қабілетін дамыту [5; 6]. Ұғымдар фактілерді түсіндіру және жүйелеу, басқа ұғымдарды түсіну және білімді қалыптастыру үшін қажет. Егер мұғалім бөлген суреттердің типтік ерекшеліктерін оқушылар тұжырымдамалардың белгілері ретінде түсінсе, ұғымдарды қалыптастыру процесі тиімді жүреді.
Осыған байланысты оқушылардың бойында білім беру міндеттері басты болып табылады: 1) қоғамның аумақтық ұйымдастырылуының тиімділігіне сандық бағалау жүргізуге мүмкіндік беретін білім мен білік жүйесі (элемент бойынша да, кешенді де); 2) "табиғат-халық-шаруашылық" жүйесіндегі экономикалық маңызы бар себеп-салдарлық байланыстарды анықтау мен параметрлендірудің бастапқы дағдылары; 3) қоршаған ортаны сақтауға бағытталған дұрыс құндылықты бағдарлау; 4) ің әлемдік экономикалық жүйедегі орны мен рөлін түсіну.
Қазіргі уақытта "Қазақстан географиясы" курсында экономикалық ұғымдарды қалыптастыру мәселесі өзекті болып қала береді. Мұғалімдер оқушылардың экономикалық ұғымдарды игеруге және қолдануға байланысты қиындықтарға тап болғанын айтады. Абстрактілі сипаттағы ұғымдар, сондай-ақ оқушылардың экономикалық-географиялық себеп-салдарлық байланыстарды, экономикалық проблемаларды және оларды шешу жолдарын анықтау жөніндегі іс-әрекеттері оқу үшін ерекше күрделі болып табылады [5].
Тұжырымдамалық аппаратты меңгеруді оқыту қажеттілігі географиядан мемлекеттік қорытынды аттестаттаудың талаптарымен де анықталады, оның аясында оқушылар негізгі ғылыми ұғымдарды ашуы керек, табиғи және экономикалық құбылыстар арасындағы логикалық байланыстарды қадағалап отыруы керек, алған білім негізінде өз пікірлері мен дәлелдерін тұжырымдауы керек және т.б. географиядағы емтихан тәжірибесі көрсеткендей, оқушылар үшін ең қиын тапсырмалар экономикалық-географиялық және экономикалық ұғымдарды игерумен байланысты.
Өздеріңіз білетіндей, ұғымдар теориялық білімнің өзегі, өзегі болып табылады. Тұжырымдама - бұл заттардың жалпы және маңызды белгілерін, берілген объектінің басқалармен байланысын, оның пайда болуы мен дамуын білдіретін адам ойлауының бір түрі. Мұғалім бұрыннан бар білімді қолдануы керек, оны ашу және жалпылау арқылы ұғымдар қалыптасады. Жалпылау процесінде Тұжырымдаманың құрылымы дамиды, оның белгілерін анықтайды және нақтылайды, нәтижесінде тұжырымдаманы жаңа деңгейде байытады. Тұжырымдамаларды қалыптастыру процесінің күрделілігі-онымен қатар дерексіз ойлаудың қалыптасуы. Оны қалыптастыру үшін тек ұғымдар ғана емес, сонымен бірге фактілер, бағалау, себеп-салдар, қорытындылар мен қорытындылар қажет, олармен жұмыс тікелей сабақта жүреді.
Мектеп географиясында ұғымдар заттар мен құбылыстардың маңызды қасиеттерін, байланыстары мен қатынастарын көрсететін ассимиляцияның маңызды бірлігі болып табылады. Ұғымдар қатаң логикалық анықтамаға ие, оның ішінде маңызды белгілерді тізімдейтін жалпы сөз бар. Тұжырымдаманы қалыптастыру барысында мұғалім осы маңызды белгілерді түсіну үшін оқушылардың мақсатты ойлау әрекетін ұйымдастырады [11].
Ұғымдарды ассимиляциялау бірнеше кезеңнен тұрады:

  • оқушыларға заттар мен құбылыстарды көрсету немесе сипаттау, бейнелер, көріністер қалыптастыру;

  • ұқсас объектілермен немесе құбылыстармен салыстыру;

  • маңызды белгілерді анықтау және талдау;

  • оларды терминге бекіту арқылы таңдалған қасиеттерді абстракциялау, қалыптасқан Тұжырымдаманың анықтамасын енгізу;

  • оқу мәселелерін шешуге тұжырымдаманы қосу [11].

Ұғымдар олардың арасындағы бағыныштылық, абстракция дәрежесі, көлемі бойынша ерекшеленеді. Сонымен, географиялық-экономикалық білім жүйесінде қоғамның аумақтық ұйымдастырылуының тиімділігі "ұғымы маңызды орын алады. Бұл «Табиғатты пайдалану тиімділігі», «Өндірісті орналастыру тиімділігі» және «халықты қоныстандыру тиімділігі» ұғымдарына қатысты жетекші болып табылады. Бұл ұғымдар географиялық категориялардың қалыптасуына негіз болады: «Географиялық еңбек бөлінісі», «Өндірісті орналастыру факторлары» және т. б.
Жалпы ғылыми және жалпы географиялық ұғымдар да ерекшеленеді. Жалпы ғылымға тек географияда ғана емес, басқа ғылымдарда да қолданылатын ұғымдар жатады.
«Қазақстан географиясы» мектеп курсында «өнеркәсіп», «аумақ», «экономика» және т.б. ұғымдар жалпы ғылымға жатады.
Курсты оқу барысында көптеген ұғымдар күрделі, дамып, тереңдей түседі. Мысалы, «өнеркәсіп» ұғымы салалар мен кәсіпорындардың экономикалық жүйесі ретінде қарастырылады, яғни бұл ұғым «өнеркәсіп», «кәсіпорын» және т. б. жетекші ұғымдарға жатады.
Тұжырымдаманы мазмұн қызметінің бірлігі ретінде қарастыруға болады. Мазмұн қызметінің бірлігі ретінде тек ұғымдарды ғана емес, сонымен қатар модельдерді, схемаларды, білім жүйелерін, проблемаларды және басқа да ойлау әрекеттерін қарастыруға болады. Олардың барлығы әмбебап (метапәндік) сипатқа ие. Егер мұғалім жаңа экономикалық тұжырымдамада жұмыс істесе, оқушыға кез-келген пәндік тұжырымдамамен жұмыс істеудің жалпыланған әдісін берсе, онда ол пәндік деңгейден Мета-пәнге көтеріледі. Метапәндік тәсіл білімнің осы пәндік саласын анықтайтын маңызды ұғымдардың шығу тегін есте сақтауға емес, түсініктерді түсінуге, іздеуге, қайта ашуға мүмкіндік береді [13].
«Қазақстан географиясы» мектеп курсында «Экономика», «Кәсіпорын», «Сала», «Салааралық кешен», «Өндіріс», «Мамандандыру», «Бірлестік» және «Өндіріс кооперациясы», «Өнімнің өзіндік құны», «Еңбек өнімділігі» және т.б. сияқты экономикалық ұғымдар кеңінен қолданылады.
Оқулықтар мен әртүрлі авторлық желілердің «Қазақстан географиясы» курсының ОӘК-нің басқа компоненттерінің мазмұнында экономикалық ұғымдардың саны тұрақты емес, ол біршама көп немесе аз болуы мүмкін. Орташа алғанда, олар шамамен 10. санын ұлғайту экономикалық ұғымдарды орынсыз, себебі туындайды, оқу, қайта тиеу оқушы. Сондықтан көптеген терминдердің түсіндірілуін әдіснамалық қателік деп санаған жөн. Көптеген білім оқушылар арасында ғылыми ұғымдарды қалыптастырудың бастапқы кезеңі болып табылатын идеялар деңгейінде қалыптасады.
Жаңа ұғымдардың басым көпшілігі «Қазақстан географиясы» курсының экономикаға жалпы шолу"бөлімінде қалыптасады. Әрі қарай, салалар мен салааралық кешендерді қарастыру кезінде ұғымдар нақтыланады, теориялық білім әр түрлі тақырыптық карталар мен статистикалық материалдармен оқушылардың жұмысын ұйымдастыру арқылы жаңа географиялық көріністермен, фактілермен, номенклатурамен қанықтырылады. Бөлімдегі экономикалық ұғымдар өте дерексіз болғандықтан, оларды жақсы түсіну үшін визуалды схемаларды қолдану қажет: құрылымдық, генетикалық, жіктеу [11].
"Қазақстан географиясы" курсының аймақтық бөлімінің тұжырымдамалық аппаратында ұзақ уақыт бойы Орталық ұғым "экономикалық аймақ"болды. Мектеп географиясының мазмұнына кешенді көзқарастың күшеюімен және Қазақстандің күрделі табиғи және экономикалық аймақтарын зерттеуге көшумен "экономикалық аймақ" ұғымы бұрынғы мағынасын жоғалтты. Алайда, бұл тұжырымдамадан толығымен бас тарту мүмкін емес, өйткені бүкіл отандық аймақтық статистика осы негізде құрылуды жалғастыруда. Қазақстан экономикасы дамуының нарықтық сипатына қарамастан, экономикалық аудандар объективті түрде қалыптасқан аумақтық құрылымдар болып қала береді.
«Қазақстан географиясы» курсын зерттеу елдегі және жалпы әлемдегі экономика дамуының қазіргі заманғы шындықтарын ескеруді қажет ететіні анық. Курстың мазмұнында жаңа білім пайда болады және дамиды, бірқатар экономикалық ұғымдарды түсіндіру айтарлықтай өзгерістерге ұшырайды.
Мысалы, қазіргі уақытта кеңестік экономикалық-географиялық мектептің «комбинат», «өнеркәсіптік торап», «аумақтық-өндірістік кешен» сияқты маңызды түсініктері маңыздылығын жоғалтты. Қазіргі нарықтық экономикада комбинацияның рөлі өте шектеулі [7].
Сонымен бірге, мектептің географиялық білімінде қазіргі географиялық процестер мен құбылыстардың мәнін ашуға қажетті қазіргі экономикалық ғылымның жаңа маңызды ұғымдарын таңдау қажеттілігі туындады. Олардың арасында «дағдарыс», «тұрақты даму», «кластер», «еркін экономикалық аймақ», «еңбек нарығы», «фирма», «бәсекелестік», «шаруашылық жүргізуші субъект» және басқа да көптеген ұғымдар бар [2; 8; 12].
Қазақстан экономикасында жұмыссыздықтың әртүрлі формаларының болуымен, жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің төмендеуімен, мемлекеттік және жеке кәсіпорындар мен мекемелердегі бірдей білікті мамандардың жалақысындағы айырмашылықтармен және т. б. байланысты проблемалар пайда болды. өндірісті монополиялау, аймақтардағы жұмыс күшінің жетіспеушілігі, аумақтардың экологиялық ластануының жоғарылауы, жалпы өмір сапасының нашарлауы мектеп географиялық білімінде пайда болу үшін негіз болды бірқатар жаңа экономикалық идеялар мен ұғымдар.
Мектеп географиясын дамытудың қазіргі кезеңі оқытудың практикалық бағытын, зерттелетін материал мазмұнының өмірмен байланысын, оның ішінде Экономикалық оқу мәселелерін шешу арқылы күшейтуді талап етеді. Бұл қарапайым экономикалық есептеулерге, қорларды немесе ресурстарды өндіру көлемін экономикалық бағалауға, экономикалық салалардың даму деңгейіне, халықтың өмір сүру деңгейіне және т. б. бағытталған міндеттер болуы мүмкін.
Оқушылардың ұғымдарды меңгерудегі іс-әрекетін қызықты және қызықты етіп жасауға болады, оларды әр түрлі әдістер мен жұмыс формаларын қолдана отырып, белсенді шығармашылық процесс арқылы есте сақтауға болады. Оқушыларда жаңа экономикалық ұғымдарды қалыптастыру әртүрлі әдістемелік әдістерді қолдану негізінде жүзеге асырылуы мүмкін. Олардың арасында:

  • орыс экономистері мен географтарының ғылыми қызметін зерттеу, олардың әлемдік ғылымның, ғылыми прогрестің дамуы үшін қызметінің маңыздылығын анықтау;

  • жаңа экономикалық зерттеулер туралы, елдегі, облыстағы, қаладағы, ауылдағы материалдық ресурстарды үнемдеу тәжірибесі туралы қысқаша хабарламалар және (немесе) презентациялар дайындау;

  • терминнің этимологиясына жүгіну, ассоциацияларды құру;

  • әдеби әдістерді қолдану (антонимдерді, синонимдерді таңдау);

  • логикалық байланыстарды құру (тұжырымдама туралы ақпаратты қамтитын сөйлемдерді құру);

  • ұтымды есте сақтау әдістерін қолдану;

  • жаңа экономикалық ұғымдардың сөздігін жасау;

  • берілген сөздер жиынтығынан тұжырымдаманы құрастыру;

  • Жарыстық және рөлдік ойындар («эскалатор» құрастыру, сөзжұмбақтар және ребустар, білім аукционы, құру синквейна, ойын "контраргумент" және т. б.) [3; 9; 10].

Сонымен, жаңа экономикалық ұғымдар жүйесін игеру күрделі және ұзақ процесс. Ол оқушының жеке басының әлеуметтік қасиеттерінің қалыптасуына әсер етеді және" оқушының әлеуметтік позицияларының ойнауын "("мен - тұрғын"," мен - қызметкермін"," Мен - зерттеушімін") қамтамасыз етеді, бұл оның жеке дамудың алғашқы кезеңдерінде қоғам өміріне органикалық қосылуына ықпал етеді. Ұғымдарды сәтті қалыптастырудың маңызды шарттары жүйелі және оқытудың белсенді әдістері мен әдістерінің барлық арсеналын қолдану болып табылады.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   23




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы