Дипломдық ЖҰмыс қазақстан географиясының 9 сынып оқулығының мазмұнында оқушыларға экономикалық білім мен тәрбие беру мәселелері


Қазақстан географиясы курсында оқулық мазмұны бойынша экономикалық білім мен тәжірибе беруде маңызды тақырыптарды практикалық тұрғыда талдау



бет10/23
Дата11.06.2022
өлшемі1.53 Mb.
#268129
түріДиплом
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   23
Байланысты:
Дипломдық жұмыс Онор
Диплом окончательный
2 Қазақстан географиясы курсында оқулық мазмұны бойынша экономикалық білім мен тәжірибе беруде маңызды тақырыптарды практикалық тұрғыда талдау


2.1 Оқушылардың ғылыми-зерттеу тәжірибесін қалыптастыру үшін "Қазақстан географиясы" курсында оқулықты пайдалану мүмкіндіктерін талдау
Білім беруді жаңғырту жағдайында Қазақстан Республикасында оқушылардың өзін-өзі жетілдіруге, өзін-өзі дамытуға, жеке тұлғалық өсуіне бағытталған құзыреттілікке бағытталған оқытуға "Орталық білім" моделінен ауытқып, үлгілік мектеп бағдарламалары мен оқулықтарына қойылатын талаптар күрт өсуде.
Мазмұнның негізгі тасымалдаушысы бола отырып, мектеп оқулықтары оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамытуда ерекше рөл атқаруға арналған. Қазіргі оқулықтар оқушыларды білім қорымен қаруландырып қана қоймай, оларды өз бетінше игеру дағдыларына баулуы керек.
Аталған жағдайлар біздің зерттеуіміздің тақырыбын таңдауды анықтаған қолданыстағы оқулықтарға сыни талдау жасауды көздейді.
Д. Д. Зуевтің көзқарасы бойынша мектеп оқулығы екі жақты сипатқа ие. Ең алдымен, ол мектеп курсының мазмұнын ашатын негізгі ақпарат көзі ретінде әрекет етеді, оқушы білім берудің осы кезеңінде игеруі керек білім мен дағдылардың қажетті көлемін анықтайды. Екінші жағынан, оқулық тәуелсіз тәжірибені дамытуға ықпал ететін оқытудың маңызды құралы шығармашылық қызмет болып табылады [1, 5 б.].
Оқулықтарды оқушылардың өз бетінше білім алуына, олардың танымдық қабілеттерін, шығармашылық және репродуктивті емес ойлауын дамытуға бағыттау 1991 жылы В. П. Максаковский жасаған жаңа буын география оқулығы тұжырымдамасының негізгі ұстанымдарының бірі болып табылады. [2, 70 б.].
И. Я. Лернер өз еңбектерінде атап өткендей, мектеп оқулықтарының көпшілігі оқушылардың шығармашылық ойлауын қалыптастыруға, танымдық қабілеттерін дамытуға ықпал етпейтін жүйелі білімнің тасымалдаушысы болып табылады. Бұл тапсырманы дидактикалық аппаратта оқытудың ішінара іздеу және зерттеу әдістерін жүзеге асыратын практикалық-бағытталған сипаттағы сұрақтар мен тапсырмалар жүйесін қолдану арқылы жүзеге асыруға болады.
Зерттеу процесінде оқушылардың танымдық қабілеттері қалыптасады, оқушылардың жеке өсуін, олардың өзін-өзі жетілдіруі мен өзін-өзі дамытуын қамтамасыз ететін жеке қасиеттер дамиды. [3, c. 24].
А. И. Власенковтың пікірінше, мектеп оқулығы белгілі бір ақыл-ойды дамытуға бағытталған тапсырмалар мен сұрақтар болған жағдайда ғана оқушылардың танымдық, оның ішінде зерттеу қабілеттерін дамытуға ықпал етеді. Сонымен қатар, оқулық оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға, олардың бастамашылығын, тәуелсіздігін дамытуға ықпал ететін әдістер мен әдістерді қолдануға бағытталуы керек. [4, 92 б.].
Біздің зерттеуіміздің мақсаты Қазақстан география оқулықтарының (8-9-сынып курсы) оқушылардың зерттеу қызметінің тәжірибесін алу мүмкіндігін талдау болып табылады.
Зерттеу үшін авторлық ұжымдар білім беру мазмұнының базалық минимумы негізінде әзірлеген және Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі ұсынған оқулықтар таңдалды:
1. Қазақстанның физикалық географиясы / К. Қарпеков, А. Бейсенова, М.Қалиев, Н. Молдағұлов. – Алматы: Рауан, 1996.
2. Есназарова У. А. Қазақстанның физикалық географиясы. – Алматы, 2004.
3. Бейсенова А., Карпеков К. Қазақстан географиясы. – Алматы: Атамұра, 2004.
4. Бейсенова А., Карпеков К. Қазақстан географиясы. – Алматы: Атамұра, 2008.
5. Есназарова У. А. Қазақстан физикалық географиясы. – Алматы, 2012.
6. Қазақстанның физикалық географиясы / Е. А. Ахметов, Ш. Т. Рафикова, Г. Е. Головина, Б. К. Асубаев. – Алматы: Мектеп, 2016.
7. Ахмедова К. Б. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. – Алматы: Рауан, 1996.
8. Ярмухамедов М. Ш. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. – Алматы: Рауан, 1997.
9. Экономикалық және әлеуметтік география Қазақстан: 2 сағ. / В. В. Усиков, Т. Л. Казановская, А. А. Усикова, г. Б. Забенова. – Алматы: Атамұра, 2005.
10. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы / В. В. Усиков, Т. Л. Казановская, А.А. Усикова, Г. Б. Забенова. – Алматы: Атамұра, 2009.
11. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы / Е. А. Ахметов, Н. Н. Карменова, Ш.Ш. Қарбаева, Б. Қ. Асубаев. – Алматы: Мектеп, 2013.
Біз таңдаған оқулықтарды талдау келесі параметрлер бойынша жүзеге асырылады:

  • оқулықтың мәтіндік компоненті: негізгі және қосымша мәтін; мәтіннен тыс компонент:

  • меңгеруді ұйымдастыру аппараты (сұрақтар мен тапсырмалар жүйесі), сондай-ақ иллюстрациялық материал [5, 183 б.].

Оқулықтардың осы параметрлері және оларды өзгерту серпінінде – 1993 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін қаралды.
Талдауға ыңғайлы болу үшін оқулықтардың әрқайсысына белгілі бір реттік нөмір берілген.
Ұсынылған параметрлерге сәйкес қарастырылып отырған оқулықтардың негізгі және қосымша мәтініне презентацияның зерттеу стилі тұрғысынан талдау жүргізілді. Негізгі анықтамалардың, тұжырымдардың, фактілердің тұтас авторлық презентациясын ұсына отырып, негізгі мәтін оқулықтың негізгі функцияларын орындауды қамтамасыз етеді: білім беру, білім беру, дамыту.
Зерттеу баяндаудың сипаттамалық стилінің басым екендігін көрсетті-қарастырылған барлық оқулықтардағы негізгі мәтіннің 90% - дан астамы, бұл зерттелетін пән саласының ерекшеліктерімен байланысты. Мәтіннің жалпылама мазмұны (шамамен 8%) № 4, 5, 9, 10 оқулықтарда оқушылардың білімін жүйелеуге және жалпылауға ықпал ететін жеке тұжырымдар, түрінде ұсынылған. Айта кету керек, ұсынылған оқулықтарда физикалық және экономикалық - географиялық құбылыстар мен процестердің мәнін түсіндіретін авторлық түсініктемелер берілген (2%-дан кем) түсіндірме стилі іс жүзінде ұсынылмаған. Сонымен қатар, қарастырылып отырған оқулықтарда мәтінді ұсынудың проблемалық және зерттеу стилі жоқ. Сірә, бұл ұқсас мәтіндерді құрастыруда туындайтын айтарлықтай қиындықтарға байланысты. Сонымен бірге, кейбір зерттеушілер тек оқу мәтіндерінің белгілі бір түрлерін зерттеу принципі негізінде жасауға болады деп санайды [6, 286 б.].
География оқулықтарының маңызды мәтіндік компоненті негізгі мәтінмен қатар қосымша мәтін болып табылады, оның ішінде қызықты қосымша және нақтылайтын фактілер мен ақпаратты, құжаттарды және т.б. авторлық презентациясы бар. Жүргізілген зерттеу қарастырылып отырған оқулықтардағы мұндай материалдардың шамалы үлесін анықтады – Қазақстанның физикалық география курсы бойынша оқулықтардағы шамамен 2-3% – дан экономикалық және әлеуметтік география курсы бойынша 7-8% - ға дейін. Талданған оқулықтардағы қосымша мәтіннің төмен үлесі осы пәндік аймақтың ерекшеліктерімен байланысты, өйткені анықтамалық материал түріндегі қосымша мәтіннің едәуір бөлігі кестелерде, карталарда, диаграммаларда, диаграммаларда, яғни иллюстрациялық материалда болады. Дегенмен, Қазақстанның география оқулықтарына зерттеу сипатындағы қосымша мәтіндерді енгізу негізгі мәтінді түрлендіруге және сұрақтар мен тапсырмалардың белгілі бір жүйесі болған жағдайда оқушыларды зерттеу қызметіне тартуға ықпал етуге қабілетті.
Мектептегі география курсының ерекшелігі - мәтін компонентінің танымдық әлеуетін арттыруға ықпал ететін фотосуреттер, суреттер, сызбалар, карталар, картодиаграммалар және т.б. түріндегі иллюстрациялық материалдардың әртүрлілігі тән «1-ші кестеге сәйкес».
Зерттеуде иллюстрациялардың жалпы саны туралы түсінік беретін абсолютті көрсеткіштер ғана емес, сонымен қатар салыстырмалы критерийлер де қолданылды – иллюстрациялар (лар) санының мәтіннің жалпы көлеміне (Т) қатынасын көрсететін және бөлшек көрсеткішпен көрсетілген иллюстрациялық қанықтылық (насыщенность) [7, с. 37]:
Жүргізілген талдау Қазақстанның физикалық, сондай-ақ экономикалық және әлеуметтік географиясындағы оқулықтардың көрнекілік қанықтығының өскенін көрсетті. Сонымен бірге, мазмұны немесе практикалық тапсырманы толықтыру функциясын орындайтын иллюстрациялар санының көбеюін және мәтінді сүйемелдеу функциясын орындайтын иллюстрациялар үлесінің төмендеуін атап өткен жөн. Бұл үрдісті біржақты оң деп бағалауға болады. Алайда, біздің ойымызша, оқушылардың зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру үшін мұндай материалдар жеткіліксіз, әсіресе Қазақстанның географиясын оқытуда (1 кестеге сәйкес).
Кесте 1 - Курстар бойынша оқулықтардың иллюстрациялық аппараты элементтерінің арақатынасы Қазақстанның физикалық, экономикалық және әлеуметтік географиясы

№ Оқулық номері

Иллюстрациялық аппарат

Карталар

Карта- диа- граммалар

Карта- сызбалар

Диаграмма, гра- фиктер

Сызбалар

Кестелер

Суреттер, фотография

Барлығы

Иллюстрациялық қанықтылығы

Жалпы оқулыққа қатынасы, %

1

14

-

-

3

9

6

12

44

0,34

22,2

2

14

-

3

6

3

9

71

106

0,41

19,2

3

19

-

7

19

4

7

75

131

0,51

22,0

4

18

-

7

18

4

7

101

156

0,57

22,0

5

14

-

7

6

6

8

107

148

0,61

28,0

6

7

1

6

2

15

24

116

171

0,69

24,6

7

12

-

-

-

9

9

-

30

0,17

11,5

8

16

-

-

9

9

15

14

63

0,49

23,8

9

22

9

26

39

56

73

50

275

0,61

22,3

10

23

35

18

39

51

58

47

271

0,73

25,7

11

15

1

2

24

14

49

15

120

0,36

20,9

Біздің көзқарасымыз бойынша, зерттеу сипатындағы тапсырмаларды жасау үшін айтарлықтай әлеуеті бар, № 9, 10 оқулықтарда үстемдік ететін схемалар, картограммалар, картосхемалар үлкен қызығушылық тудырады.


Картографиялық және статистикалық материалдарды қолдана отырып, мұндай тапсырманың мысалы: «сіз дизайнерсіз. Ел аумағында инновациялық өндіріс құруға болатын орынды таңдаңыз – металл кендерін тасымалдау бағыты бар «қара металлургия географиясы» картосхемасын, Болат балқытылатын аудандарды көрсететін картодиаграммаларды, сондай-ақ әртүрлі типтегі электр станцияларында электр энергиясын өндіруді қолдана отырып, электрометаллургиялық комбинат» (№10 оқулық).
Біздің ойымызша, оқулықтардың мазмұнына осы типтегі иллюстрациялық материалдарды кеңінен енгізу қажет, өйткені иллюстрацияның бұл түрі зерттелген құбылыстардың сандық сипаттамаларын олардың "Географиялық мекен-жайымен" бірге береді. Сонымен бірге картограммалар мен картодиаграммалардың сандық көрсеткіштерін қарапайым математикалық есептеулер арқылы шешілетін зерттеу сипатындағы тапсырмалар үшін пайдалануға болады. Талданған оқулықтарда (№9, 10 оқулықтардан басқа) иллюстрациялардың бұл түрі негізінен көрсеткіштерді салыстыру кезінде немесе материалды зерттеу барысында қарапайым оқу кезінде қолданылатындығын атап өткен жөн.
Мектеп географиясы курсы, әсіресе экономикалық және әлеуметтік география циклы, кесте түрінде берілген статистикалық материалдардың көптігімен сипатталады, оларды екі түрге бөлуге болады: бірінші типтегі кестелер, негізінен статистикалық, оқулық мәтінін толықтыратын және байытатын кестелер. Осындай кестелер негізінде оқушылар әртүрлі тапсырмаларды өз бетінше орындай алады. Бұл жағдайда кестелер ақпарат көзі ретінде әрекет етеді. Біздің ойымызша, оқушылардың өздері толтыратын немесе толықтыратын екінші типтегі кестелер үлкен қызығушылық тудырады, өйткені олар тек шаблон, жұмыс үлгісі болып табылады (кесте. 2).
Айта кету керек, екі типтегі кестелер барлық талданған география оқулықтарында ұсынылған, ал олардың ең көп саны экономикалық және әлеуметтік география циклінде байқалады, бұл статистикалық материалдардың үлкен көлемімен байланысты. Сонымен қатар, кейінгі оқулықтарда (№ 6, 9, 10) көбінесе сұрақтар мен тапсырмалар жүйесіне қатысатын екінші типтегі кестелердің өсу тенденциясын атап өтуге болады. Бұл жағдайда кестелер енді иллюстрациялық материал емес, дидактикалық аппараттың элементі болып табылады.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   23




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы