Дәрістер тезистері


Газдардың ішкі үйкелісі (тұтқырлығы)



бет7/18
Дата22.11.2022
өлшемі0.73 Mb.
#361108
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   18
Байланысты:
Д?рістер тезистері (копия)
Ұзақбаева Сәнімай Фко-201 срсп 5 4, Тесты для раздачи Основы бизнеса 1 часть Без правил ответа КАЗ
Газдардың ішкі үйкелісі (тұтқырлығы)
Газдың қабаттары әр түрлі жылдамдықпен қозғалғанда олардың арасында ішікі үйкеліс күші пайда болады: жылдамырақ қозғалатын қабат жайырақ қозғалатын қабатты өзімен ілестіріп шапшаңдатады, ал керісінше, жайырақ қозғалатын қабат жылдам қозғалатын қабатқа бөгет жасайды. Осындай жағдайда пайда болатын ішкі үйкеліс күштері газ қабатына жанама бағытпен әсер етеді. Молекулалық-кинетикалық тұрғыдан газ молекулаларының қозғалыстары бейберекет (хаосты) болатындықтан, олар ағысы жылдам қабаттан ағысы баяу қабатқа ұшып келгенде, өздерімен бірге қозғалыс мөлшерінің үлкен құраушысын әкеледі де, баяу қабаттың қозғалысын шапшаңдатады. Керісінше, баяу ағатын қабаттан жылдам ағатын қабатқа өтетін молекулалардың қозғалыс мөлшерінің құраушысы аз болатындықтан, олар жылдам ағатын қабатты бөгейді.
Газдың ішінен ойша әр түрлі жылдамдықпен ағатын қабаттарға параллель етіп ауданы бөліп алайық (3.4-сурет). Бұл қабаттардың аралығымен ауданына дейінгі ара қашықтары ға, яғни молекулалардың еркін жолының орташа ұзындығына тең. Сонда 1-қабаттан ауданға қарай ұшқан молекулалар оған басқа молекулаларға соқтықпай жетеді. Сонымен, уақыт ішінде 1-қабаттан ұшып шығып, ауданы арқылы өтетін молекулалар саны жоғарыда (§3.2) айтылғандай мынаған тең:

мұндағы көлем бірлігіндегі молекулалардың саны. молекулалар
ауданы арқылы қозғалыс мөлшерін тасымалдайды, ол мынаған
тең:

Сондай-ақ ауданның үстіңгі жағындағы аралықта жатқан жылдамдығы қабаттан уақыттың ішінде ұшып шығатын молекулалар ауданы арқылы мынадай қозғалыс мөлшерін тасымалдайды:

Сонда қозғалыс мөлшерінің қарама-қарсы бағытталған осылайша екі рет тасымалдануының нәтижесінде ауданы арқылы мынадай қозғалыс мөлшерінің айырымы тасымалданады:



Жылдамдықтардың айырымы 2-мен 1-қабаттардың ара қашықтығымен жылдамдық градиентінің көбейтіндісіне тең осыны ескеріп, жоғарыдағы өрнегін былай жазамыз:

газдың тығыздығы екекнін ескеріп, бұдан мынаны аламыз:
(3.19)
бұдан неғұрлым жай қозғалатын қабаттың жылдамырақ қозғалатын қабатқа әсер ететін күші мынаған тең болады:
(3.20)
мұндағы ішкі үйкеліс коэффициенің сипаттайды, сонда
(3.21)
үйкеліс күшін сипаттайтын Ньютон теңдеуін алдық.
Сонымен, газдардың молекулалық-кинетикалық теориясы ішкі үйкеліс коэффициентін (динамикалық тұтқырлық коэффициенті) газдың құрылымын сипаттайтын шамалар арқылы, яғни молекулалардың еркін жолының орташа ұзындығы, олардың орташа жылдамдығы және газдың тығыздығы арөқылы өрнектеуге мүмкіндік береді екен. қысымға байланысты емес, ал қалған екі шаманың ішіндегі тығыздық газдың қысымына тура пропорционал болады да, молекулалардың еркін жолының орташа ұзындығы қысымға кері пропорционал болады. Сондықтан көбейтіндісі газдың қысымына тәуелді емес, ал олай болса, газдың ішкі үйкелісінің коэффициенті де газдың қысымына тәуелді болмайды. Бұл жағдайды тәжірибе нәтижелері растайды.
Ішкі үйкеліс коэффициентінің өрнегіне молекулалардың жылулық қозғалысының орташа жылдамыдығы енетіндіктен ол да тура пропорционал түрде өзгереді. Шын мәнінде тұтқырлық қарағанда тезірек өседі. Бұл температура жоғарылаған сайын өсуімен байланысты.
Енді тасымалдау құбылысының тағы бір түрін, атап айтқанда, газдағы жылу өткізгіштік құбылысын қарастырайық.



1

9

9 Дәріс


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   18




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
бағдарламасына сәйкес
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
сәйкес оқыту
жиынтық бағалауға
оқыту мақсаттары
арналған тапсырмалар
білім беретін
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
мерзімді жоспар
Жалпы ережелер
тоқсанға арналған
бекіту туралы
Қазақстан республикасының
рсетілетін қызмет
жалпы білім
нтізбелік тақырыптық
болып табылады
арналған жиынтық
Зертханалық жұмыс
оқыту әдістемесі
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
қызмет стандарты
Инклюзивті білім
бағалаудың тапсырмалары
білім берудің
тақырыптық жоспар
туралы жалпы
пәнінен тоқсанға
Қысқа мерзімді
атындағы жалпы
пайда болуы
Жұмыс бағдарламасы
әдістемелік ұсыныстар
қарым қатынас
республикасының білім
Әдістемелік кешені