Дәріс №1 Тақырыбы: Психологияға кіріспе Мақсаты



бет37/52
Дата22.11.2022
өлшемі0.65 Mb.
#360991
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   52
Байланысты:
Лек ООД Психология

Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Годфруа Ж. «Что такое психология». Том 1.- М.:Мир,2005-496с.

  2. Даниел Гоулман. «Эмоциональный интеллект. Почему он может значить больше, чем IQ». Изд-во Мани, Иванов и Фербер: 2018.-560с.

Джакупов С.М. «Введение в общую психологию». – А.: Қазақ университеті,2014.

  1. Ильин Е.П. «Психология общения межличностных отношений». –СПб.: Питер,2009.-576с.ил.- (Серия «Мастера психологии»).

  2. Майерс Д. «Әлеуметтік психология»/ Д.Г.Майерс, Ж.М. Туенж: ауд№ Г.Қ.Айқынбаева№ -12бас№ - Астана : «Ұлттық аударма бюросы» ҚҚ,2018.-559с.: сур. (Рухани жаңғыру)

  3. Руденко А.М. «Психология в схемах и таблицах»: учебное пособие. –М.: Феникс,2016. -379 с.

Сандық білім беру ресурстары:

  1. http://www.psychology-online.net/

  2. http://psynet.narod.ru/main.htm

http://psyfactor.org/

Дәріс № 11
Тақырыбы: Қарым-қатынастың интерактивті жағы
Мақсаты: Психологиялық әсер етудің мәнін түсіну, түрлерін талдау
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Дәрістің жоспары:
1. Психологиялық әсер етудің мәні. Психологиялық әсер ету түрлері. Әсер ету механизмдері: жұқтыру, еліктеу, сендіру.
2 . Сендіруді тиімді ету факторлары.
Қарым-қатынастьщ интерактивті жағы – адамаралық қарым-қатынастың, адамдардың бір-бірімен әрекеттесуімен байланысты аспектілерін белгілеуге арналған шартты термин. Қарым-қатьшас барысьшда қатьнасқа түсу үшін тек мәліметпен алмасып және өзара түсіністікке қол жеткізумен шекгелу жеткіліксіз, әрекеттермен алмасу, ортақ іс-әрекетті жоспарлап, бірлескен әрекетгердің формалары мен нормаларын қалыптастыру да маңызды.
Қарым-қатынастың осы жағын сипаттағанда жеке адамаралық қарым-қатынастың түрлерін талдау мен қарым-қатынасқа түсушілердің әрекеттесудің қай түрін тандауға итермелейтін мотивтерін де қарастыру керек.
Жеке адам аралық әрекеттесу стратегаясының сипаттамасы төмендегідей болады.
Әртүрлі зерттеулерде, адамньщ басқа адамдармен қарым-қатынасқа түсуінде бірнеше маңызды әлеуметтік мотивтер айқьшдалған.

  1. Ортақ жетістікті барынша жоғарылату мотиві (немесе

  2. Өзінің жетістігін барынша жоғарылату (немесе
    индивидуализм);

  3. Салыстырмалы жетістікті барынша жоғарылату мотиві
    (конкуренция);

  4. Басқаның жетістігін барынша жоғарылату (альтруизм);

  5. Басқаның жетістігін барынша төмендету (агрессия);

  6. Жетістіктердегі айырмашылықты неғүрлым төмендету(тендік).

А нүктесі — аластаушылык,, басқаның жетістігін төмендету мақсатымен, өз мақсатын жою (индивидуализм, агрессия).
К нүкгесі “көнгіштік” стратегиясын көрсетеді (альтруизм мотиві). Бүл жағдайда адам өз мақсаттарын басқаның мүдесіне айырбастайды (көндіреді).
Ы нүктесі – ымыраға келу (компромисс), жетістіктер арасындага айырмашылықты неғүрлым төмендету. Шартты теңдікке жету үшін өз мақсаттарын толық іске асырмау (тендік).
Б нүктесі — бірлескен әрекет (ынтымақтастық) әрбір қатынасушының мүдесін толық қанағаттандыруға бағытталған. Бүл жағдайда әлеуметгік мотивтердің екеуінің біреуі (кооперация мен бөсекелесгік) іске асырылады.
Соңгы стратегаяны әрекеттесу нәтижелілігі түрғысынан да, әрекегтесушілердің өзара қарым-қатынасы мен өзін сезінуі тұрғысынан да ең нәтижелісі деп қарастыруға болады. Сонымен бірге іске асырылуы тұрғысынан ең қиыны, себебі қарым-қатынасқа түсушілерден, басқаның мүддесін түсіне білу, туындайтын қарма-қайшылықтарды шеше білу талап етіледі. Көбінесе, адамдарды бірлескен әрекет жасатуға үйрету, белсенді әлеуметгік—психологиялық біліммен қаруландыру әдістері арқылы шешілетін дербес психологиялық міндет.
Әрекеттесу процесінің маңызды сипатгамаларын қарастырудың бірнеше жолдары үсьшылған. Мәселен, Т.Парсонс теориясы бойьшша, әрекеттесудің әрбір бөлек актісінің мынандай әлементтері бар: а) әрекет етуші; ө) “басқа объект” (әрекет бағытталған объект); б) нормалар (әрекеттің ұйымдастырылуы); в) құндылықтар (әрбір әрекеттесушінің қабылдағандығы); г) ситуация — жағдай (әрекет жасалынатын кездегі). Бұл өте “абстрактылы” теория, экспериментте қолданылуы күрделі болгандықтан көп пайдаланылмайды.
Екінші бір түрі, әрекеттесу сатыларын қарастырумен байланысты. Поляк социологы Я.Щепаньски ұсынған, осыған жақын схеманы В.Н.Панферов та (1987) қарастырады.
Тағы да бір, әрекеттесудің қүрылымдық сипаттамасы транзактілі талдауда – қатынасушылардың әрекеттерін олардың позициясы, ситуацияны есептеу және әрекеттесу стиліне байланысты реттестіруде үсынылады (Берн, 1988). Осы әдіс кейінгі кезде практикада кең қолдау табуда. Транзактілі талдау бойынша әрбір әрекетке қатысушы үш позицияның біреуінде болады. (2 схема) Шартты түрде бұл позицияларды — Ата-ана, Ересек, Бала деп, белгілеуге болады. Балалық позицияның психологиялық сипаттамасы “Қалаймын!”, Ата-ана позициясы “Керек!”, Ересек позициясы “Қалаймын” мен “Керектің” бірлесуі.
Әрбір әрекетте мінез-құлық пен әрекеттің өз стилі болады. Негізінен стиль үш түрлі: ритуалды (салт- жоралары), манипулятивті жөне гуманистік болып ажыратылады. Ритуалды стиль негізінде стильді ситуациямен сәйкестевдіру қажеттігінен анық көрінеді.
Стиль әдетте белгілі мәдениетпен анықталады. Мысалға, амандасу стилі. Американдық мәдениетте “Хал қалай?” дегенде “өте жақсы” деген жауап алынса, орыс мәдениетінде сұрақтың мәнісіне жауап беріледі, хал нашарлау болса, оны жасырмай айту тән, қазақ мәдениетінде “аралық” стиль қалыптасқан. Қазақтар көбіне “жаман емес,” “орташа”, “жайлап жүріп жатырмыз” деген жауаптар береді. Бір салттың адамы екінші бір салттың жауабын естігенде түсініспеушілік туындауы мүмкін. Манипулятивті және гуманистік стильдер практикалық әлеуметтік психологиядағы, өздігінен үлкен проблема болып есептеледі.
Әрекеттесудің инвариантты сипаттамаларын қарастыруды Р.Бейлс 4 категорияның көмегімен көрсетеді: позитивті (оң) эмоциялар аймағы, негативті (теріс) эмоциялар аймағы, проблемаларды шешу және проблемаларды кою аймақтары. Өз кезегінде әрбір категория бірнеше маңызды көріністермен айқындалады (схема түрінде 2- суретте көрсетілген).

Әрекеттесуді талдау категориясы

Маңызды
мінез-қүлықтық көріністер

Оң эмоциялар аймағы

Ынтымақтастық, шиеліністі шешу, келісім

Проблеманы шешу аймағы

Ұсыныс, нұсқау, пікір басқалардың бағдары

Проблема қою аймағы

Мәлімет туралы өтініш, пікір
айтуға ұсыныс, нүсқауга ұсыныс

Теріс эмоциялар аймағы

Келіспеушілік, шиелініс тудыру,
қарама-қарсылық көрсету



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   52




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
бағдарламасына сәйкес
тоқсан бойынша
Реферат тақырыбы
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
сәйкес оқыту
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
оқыту мақсаттары
білім беретін
Қазақстан республикасы
бағалау тапсырмалары
Қазақстан тарихы
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
мерзімді жоспар
Жалпы ережелер
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
рсетілетін қызмет
нтізбелік тақырыптық
жалпы білім
болып табылады
арналған жиынтық
Зертханалық жұмыс
оқыту әдістемесі
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
қызмет стандарты
бағалаудың тапсырмалары
Инклюзивті білім
білім берудің
тақырыптық жоспар
пәнінен тоқсанға
туралы жалпы
Қысқа мерзімді
атындағы жалпы
пайда болуы
Жұмыс бағдарламасы
әдістемелік ұсыныстар
республикасының білім
қарым қатынас
Әдістемелік кешені