Дене шынықтыру, спорт және туризм факультеті Дене шынықтыру, спорт және туризм теориясы мен практикасы кафедрасы

Loading...


Дата31.03.2020
өлшемі19.84 Kb.

Дене шынықтыру, спорт және туризм факультеті Дене шынықтыру, спорт және туризм теориясы мен практикасы кафедрасы 5В010800 «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы Орындаған: Байманова Г.А 1-курс, ТОП: ДШЖС-19-11 Тексерген: Ташетов А.А, Маканова А.Ж. Костанай ,2020г

Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Ө.Сұлтанғазин атындағы Қостанай мемлекеттік педагогикалық университеті


ТАҚЫРЫБЫ:

Эмоциялар мен сезімдер.


Жоспар:

  • Эмоция туралы жалпы ұғым.
  • Эмоцияның негізгі қызметтері мен қасиеттері.
  • Эмоцияның түрлері.
  • Эмоция теориялары.
  • Сезімнің психологиялық сипаты. Жоғары сезімдер.
  • Оқушылардың эмоционалдық-сезімдік аумағының дамуы.

Эмоция туралы ұғым.

Эмоция дегеніміз – адамның органикалық мұқтаждықтарын қанағаттандыру не қанағаттандырмауға байланысты туатын психикалық күйлер.

“Эмоция” ұғымы– “емовера” деген латын сөзінен, “эмоцион” дейтін француз сөзінен шыққан. Қазақша мәні – тітіркендіру, толқу. Бұл – жан дүниесінің сыртқы және ішкі әсерлер салдарынан ызалану, каһалану, қорқу мен шаттану сияқты жағдайларының көрініс беруі.

Эмоция – адамдар мен жануарлар дүниесінде де көрініс беретін кейіп. Эмоциялық күй адамды іс-әрекеттерге шабыттандырып, тиісті нәтижелерге жеткізеді немесе көңіл-күйін жабырқатып, іс-әрекетін бейберекетсіздікке ұшыратады.

Iс-əрекетке ықпал жасау тұрғысынан эмоциялар стеникалық жəне астеникалық болып бөлiнедi. Стеникалық эмоциялар адамға қуат берiп, iс-əрекетке ынталандырады. Бұл жағдайда адам "тау қопаруға" дайын тұрады.

Эмоцияның қазіргі заман тарихы У. Джемстің 1884 ж. жарияланған “Эмоция деген не” атты мақаласынан басталады. У. Джемс және Г. Лангенің пайымдаған теориялары бойынша: сезімнің туындау себебі – сыртқы ырықты қозғалыстар, сонымен бірге, ішкі ырықсыз жүрек толғаныстарынан болатын адамның кейіп өзгерістері. Осы өзгерістерден туындайтын адам әсерлерінің бәрі – эмоциялық күйді танытады. “Біздің қайғыруымыз – жылағанымыздан; қорқуымыз – қалтырауымыздан; қуанғанымыз – күлгенімізден” делінген (У. Джемс).

Эмоцияның негізгі қызметтері мен қасиеттері.


Бейнелеу қызметі

Ниеттендіру не/се ынталандыру қызметі

Қолдаушы қызметі

Бейімделу қызметі

Коммуникативтік қызметі

Ықпал жасау қызметі

Эмоцияның негізгі атқатын қызметтері:

,

  • ,

Эмоцияның түрлері

Жағымды, жағымсыз

Жоғарғы, төменгі

Астеникалық, стеникалық

Қарапайым, күрделі

Аффект, стресс

фрустрация


  • Эмоцияның түрлері.

ЭМОЦИЯ

ІС-ӘРЕКЕТКЕ ЫҚПАЛ ЖАСАУ ТҰРҒЫСЫНАН

СТЕНИКАЛЫҚ

АСТЕНИКАЛЫҚ

Жауапкершілік

Жолдастық

Достық

Айбаттылық



Уайым

Енжарлық

Көңілсіздік


Эмоция теориялары.


Ч.Дарвин теориясы (инсттинкт).

П.К.Анохиннің биологиялық теориясы.

П.В.Симоновтың ақпарттық теориясы.

Г.И.Косицкийдің теорисы.

Орталық теория

Қыртыс-қыртыс асты теориясы.

Эмоция тудыратын стрестің пайда болу ағымында биологиялық танымдықтың 3 буыны болатыны белгілі болды:


Күйзеліс тудыратын бағалар; күйзелістің анық қаталдығы, онша үлкен мөлшерде болмағанымен проблема оны өз еліне, біліміне жəне түсінігіне қарай бағалануында

Оқиғаның өзіне немесе оның бағасына деген физиологиялық, биохимиялық жəне биологиялық жауабы. Адренологиялықбиохимиялық əсер етеді

Алдағы уақытта күйзелісті болдырмайтын, оның неше түрлі себептерін жоюға арналған іс-əрекет (мінез-құлық)

Сезімнің психологиялық сипаты.

  • Сезiм - бұл адамның қоршаған болмыс заттары жəне құбылыстарымен қатынас жасауынан туындаған əрқилы формада көрiнiс беретiнтолғаныс, күйзелiстерi.
  • Адам сезiмi тiршiлiк үшiн керектi де пайдалы қасиет. Толғаныссыз өмiр - өшкен өмiр. Ұлы ғұлама Ə. Науаи "Сезiмсiз адам - кесек, махаббатсыз адам – есек", - деген екен. Көп сезiмдерге адамның өзi құштар. Егер сол сезiмдер қандай да себептермен болмай қалса, адам "эмоциялық ашырқауға" келiп, оның орнын толтыру үшiн əн-күй тыңдайды, əсерлi фильмдер көрiп не қым-қиғаш оқиғалы кiтаптар оқиды.

Жоғары деңгейдегі сезімдер


Жоғары деңгейдегі сезімдер тек адамға ғана тән:

Ақыл-ой сезiмi -адамның таным əрекетiмен байланысты. Сезiмнiң бұл түрi -балалардың оқып бiлiм алуға, ересектердiң өз қызметiне, шығармашылық пен өнерге деген көңiл-күй қатынасы. Адамның шындықты тануға деген ақыл-ой сезiмi ең алдыментаңданудан басталады.

Эстетикалық сезiм - объектив шындықты бейнелеп, оның əсемдiгi мен сұлулығын, жарасымдылығы мен сенiм-дiлiгiн қабылдап, оған əсерленудегi көңiл-күй. Əсемдiктiқабылдап, оған сүйсiну, лəззаттанып, рухани күшiн арттыру сезiмi - адамның өмiр тiршiлiгiнде бiртiндеп қалыптасатын жағдай. Əсемдiктi қабылдау туа пайда болмайды.

Адамгершiлiк-моральдық сезiмдер -қоғам талабына орай адамның өз мiнезiнiң

лайық не лайық еместiгiн сезiнген көңiл-күйiн бiлдiредi. Адамгершiлiк сезiмi моральдық

сезiм деп те айтылады. "Мораль" - "морале" деген француз сөзi. Мағынасы -

адамгершiлiк. Адамгершiлiк сезiм қоғамның тарихи дамуына байланысты.


Оқушылардың эмоционалдық-сезімдік аумағының дамуы.


1. Бала эмоциялары мен сезімдерін тек құрғақ сөз бен жалаң үгіт арқылы тәрбиедеуге болмайды. Озі күйініп көрмеген адамның біреудің қацғысына ортақтаса алмайтыны сияқты, ген өзінің және айналасындағылардың табысына қуанып, сәтсіздігіне жаны күйзеліп отырмаса, сезім тәрбиесі өзінің пәрменділігін жояды. Мәселен, баланы Отанды сүю сезіміне тәрбиелеу ісі оының жас төлді күту, бау-ьақша жұмыстарына қатысу, пайдалы еңбекке қолбғыс тигізу сияқты нақтылы іс-әрекетімен үштастырылып отырылуы қажет.

2. Сынып мектеп ұжымында берік орын алған салт-дәстүрлер- бала эмоцияларын дамытып, тәрбиелеуде таптырмайтын құрал А.С.Макаренко осындай дәстүрлердің зор тәрбиелік мәнін көре білген. «Дәстүрлер менің ұжымымда өте көп еді,- деп жазды ол,- тіпті жүздеп санауға болатын. Мен олардын бәрін біле бермеші ем, бірақ балалар білетін және балалар білгенде бір жерге жазылған түрінде емес, өздерінің бір сезімімен білетін. Осылайша істеу керек десетін. Ұлкендердің тәрбиесін, үлкендердің логикасын құрметтеу , олардың коммуна құру жөніндегі еңбегін құрметтеу және оның өкілдерінің құқықтарын құрметтеу ұжымының аса маңызды қасиеті болып табылады және олар дәстүр арқылы сақтанып отырады. Мұндай дәстүрлер, балалардың тұмысына ажар беріп, гүлдендіріп отырады. Осындай дәстүрлердің арқасында өмір сүріп, өздерінің ұжымдық ерекше заңымен тұратындығын сезеді, ол заңды мақтаныш етіп, жақсартуға тырысады.»

Бастауыш сыныптарда осы әдіс кең өріс алған жөн. Мәселен, 1 – сынып мұғалімдерінің әліппе кезеңін бітіргеннен кейін осы оқиғаның құрметіне «Әліппе күнін» өткізуіне болады. Бұл балалар үшін ұлкен қуаныш. Мұндай күнді олар жақсы оқу, үлгілі тәртіппен қарсы алуға тырысатыны сөзсіз.

5. Бала сезімін тәрбиелеушілердің де (ата-ана , мұғалім т.б.) сезімдері өз дәрежесінде болуы тиіс. Олардың өмірінде, іс-әрекетінде шынайы жақсы сезімдер орын тепсе, балға да үлгі-өнеге болатыны табиғи нәрсе. Бала еліктеуге жаралық үлгі өнеге көрмесе, оның сезімдері де дұрыс дамымайтын болады.

3. Сезімдерді тәрбиелеудегі басты жолдардың бірі-балаларды өз эмоцияларын басқара алуға, өзінің эффекттерін тежей білуге дағдыландыру. Бұл көп жаттығуларды, машықтануды қажет етеді. Мұғалім арнулы жаттығулар арқылы баланың оғаш мінезін же, сылбыр эмоциясын да қалыпқа келтіре алады.

4. Оқушылардың жоғары сезімдерін тәрбиелеу ісі оның дүниетанымы мен сенімін , жеке басын қалыптастыру ісімен қосарластыра жүргізілуі тиіс. Өтпеген жағдайда мұғалімнің осы саладағы әрекеті пәрменді болмауы мүмкін.

Қорытынды.

Сезімдерде мәнерлі қозғалыстар жөнді байқалмайды, тұрақты терең әсерлі сезім адам психологиясындағы басты белгілердің бірі, ал эмоция болса мәнерлі қозғалыстарға бай келеді, мұyда адам өзін тек организм тұрғысынан көрсете алады. Жоғары сезімдердің қалыптасуына, адамның өскен ортасы, отбасы, ұжымы елеулі әсер етеді, өсіресе халқымыз айтқандай "Сөз сүйектен өтеді ..." т.б. мәтелдері сезімді тәрбиелеу қажет екеніне дәлел болады. Осы тұрғыдан алғанда, сезім ми қабығының жұмысынан, ондағы динамикалық стереотип жасалып отыратындығынан тәуелді. Ал, эмоцияға келсек, мұның физиологиялық негізі ретикулярлық формацияның лимби жүйесінің, соңдай-ақ, ондағы гипоталамус бөлігінің (дененің зат алмасуы, температурасын реттестіретін жүйке) орталығымен ұштастырамыз. Мәселен, осы жүйке қызметінің орталықтарына зақым келсе, адам тойғанын білмейтін, немесе шөлі қанбайтын жағдайға ұшырайды. Бұл жерде де сезімдер мен эмоцияның бір-бірінен айырмашылығы байқалады. Адамның сезімдері ылғи да қоғамдық-тарихи сипатта болады. Мәселен, адамның адамгершілік сезімдері қоғамдағы өзгелерге байланысты өзгеріп отыратыны белгілі. Сезім — адамның өзіне, өзге адамдарға, айналасындағы заттар мен құбылыстарға көңіл-күйінің қатынасын білдіретін және оларды бейнелейтін психикалық үрдіс. Сезімінің психикалық үрдіс екендігін білдіретін тағы бір ерекшелігі — оның адам көңіл-күйіне байланысты әрбір үрдіске белгілі бір түрде рең беріп тұратындығы.. Сезім мен эмоцияның адам іс-әрекеті мен көңіл-күйіне ұнамды әсер етуі стеникалық — күшті сезім тудырса, ал ұнамсыз не теріс әсер етуі астеникалық — әлсіз, жағымсыз сезім тудырады. Адам сезімінің қайнар бұлағы — бізді қоршаған болмыс, объективтік шындық.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

  • Алдамұратов Ә. Жалпы психология – Алматы: Білім,1996-ж , 194-204 беттер.
  • Қ.Жарықбаев Жантану оқулығы –Алматы-2011, 470-471 беттер

Назарларыңызға рахмет!!!

Достарыңызбен бөлісу:
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
жалпы конкурс
білім беретін
Барлы конкурс
республикасы білім
бойынша жиынты
ызмет регламенті
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
идаларын бекіту
Республикасы кіметіні
облысы кімдігіні
рсетілетін ызметтер
мемлекеттік ызмет
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
мемлекеттік мекемесі
дістемелік сыныстар
Мектепке дейінгі
дебиеті маманды
дістемелік материалдар
білім беруді
ауданы кіміні
жалпы білім
конкурс туралы
мектепке дейінгі
рметті студент
облысы бойынша
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
дарламасыны титулды
Конкурс жариялайды
дістемелік кешен
мерзімді жоспар
разрядты спортшы
мелетке толма
ызметтер стандарттарын
директоры бдиев

Loading...