Бөлме өсімдіктері

Loading...


бет1/2
Дата30.03.2020
өлшемі470.71 Kb.
  1   2
Мазмұны







бет




Кіріспе

3

1

Бөлме өсімдіктері

4

1.1

Мәңгі жасыл өсімдіктердің жалпы сипаттамасы

4

1.2

Шөптесін мәңгі жасыл өсімдіктердің сипаттамасы

5

1.3

Қырыққұлақтар

5

1.4

Үй қоянқұлағы

6

1.5

Қасқыржем

7

2

Аспалы және шырмалғыш өсімдіктердің сипаттамасы

8

2.1

Шырмауық

8

2.2

Традесканция

9

2.3

Хлорофитум

9

3

Су өсімдіктерінің сипаттамасы

10

3.1

Құйық, папирус, қоғашық

10

3.2

Суккуленттердің сипаттамасы

10

3.3

Алоэ, жүзжылдық

10

3.4

Кактустар

11




Қорытынды

13




Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі

14




ҚОСЫМША А - Бөлме өсімдіктерінің суреті

15-16


Кіріспе

Гүл өсімдіктері эстетикалық құндылықтардан басқа, қалалар мен елді мекендерді түтіннен, сарқынды шаңнан, шаңнан және т.б. қорғайтын үлкен санитарлық құндылықтарға ие. Көптеген өсімдіктер фитонцидтік қасиетке ие. Парктер, бақтар, аллеялар мен бульварлар қаланың ластанған ауасын тазартатын айрықша артериялар болып табылады. Ағаш және бұта екпелері температура ауытқуларының амплитудасын көп мөлшерде тегістейді, ыстық күндерде ауа ылғалдылығын арттырады, мелиорациялық және су үнемдеуге ие.

Әсіресе өнеркәсіптік және көше шуылдарына қарсы жасыл екпелердің маңызы өте зор. Жасыл ғимаратқа арналған шешімдер жиынтығы ірі елді мекендерде орналасқан табиғи орман алаңдарын жақсы күтілетін орман саябақтарына ауыстыруды қамтиды. Зауыттардың, фабрикалардың, балалар мекемелерінің және басқаларының көгалдандыруына үлкен мән беріледі. Жаңа тұрғын үй учаскелері комиссиямен көгалдандыру жұмыстары аяқталғаннан кейін ғана қабылданады. Мұның бәрі елдің мәдени деңгейінің өсуінің ең жарқын көрсеткіштерінің бірі. Тірі гүлдер жыл бойы қажет. Олар көгалдандыру алаңдарын жобалауға, сондай-ақ ашық және жабық жердегі шламды өндіруге арналған, әртүрлі шараларға қолданылады (гүл шоқтары, себеттер, композициялар және т.б.). Көптеген гүлді өсімдіктер эстетикалық құндылықтардан басқа, утилитарлы, яғни, тамақ, эфир майы, дәрілік өнеркәсіпте қолданылады.

1БӨЛМЕ ӨСІМДІКТЕРІ



1.1 Мәңгі жасыл өсімдіктердің жалпы сипаттамасы.

Сәндік бағбандықта бөлме өсімдіктері маңызды орын алады. Олар заманауи интерьер құруға көмектесетін үй-жайларды безендіреді және микроклиматты жақсартуға жағымды әсер етеді. Бөлме өсімдіктері ауаның құрғақтығын жұмсартады, шаңды жинайды және сақтайды, фитонцидтерді босатады және ауаны оттегімен байытады. Жабық жердегі мәңгі жасыл өсімдіктер әдетте, вегетативті түрде таралады, яғни шлам, бұталарды, қабаттарды және т.б. бөлу, сондай-ақ тұқым. Шөптесін және барлық гүлдеуші өсімдіктер жарықты көбірек қажет етеді. Боялған, жалтыраған жапырақтары бар өсімдіктер үшін көп жарық қажет. Тығыз, былғары жапырақтары бар фикус, аспидистра, мирта, аукуба, филодендрон және басқа өсімдіктер жарықты мейлінше аз қажет етеді. Олар жарықтың аздаған жетіспеушілігін көтере алады. Олардың қатарына күннің тікелей күн сәулелерінен күйік алатын және тіпті өліп те кетуі мүмкін қырықбуындарды да жатқызуға болады. Бөлмедегі ауа тым құрғақ болмаған кезде гүлдер жақсырақ өседі. Оны ылғалдандыру үшін ашық тамырларын суға салып қою ұсынылады. Олардың айналасындағы ауаның ылғалдануына өсімдіктердің жапырақтарын бүрку өте пайдалы. Құмырадағы өсімдіктердің мәдениетінде негізгі рөлді тамырдың тамақтануы алады. Жер асты өсімдіктерінен айырмашылығы тамыр жүйесі тамырларға жылдам еніп, таусылған топырақтың шектеулі көлемінде орналасқан. Сондықтан, бөлме өсімдіктері үшін топырақ қоспаларын дайындау қажет, әсіресе өсу мен өсірудің фазаларында тыңайтқыштарды азықтандыруға арналған. Бөлме өсімдіктерін өсірудің маңызды әдісі оларды топырақтың таусылған және зиянды тұздар жинақтағандықтан, жердің өзгеруімен және ескі шірік тамырларын ілуімен бірге үлкен ыдыстарға ауыстырады. Бөлме өсімдіктерін әртүрлі материалдардан (күйдірілген балшықтан, ағаштан, пластмассадан) жасалған ыдыстарда өсіруге болады, бірақ керамикалық ыдыс-аяқтар жақсырақ болып келеді. Түрлі өсімдіктерде жылу қажеттілігі де бірдей емес. Жылуға байланысты бөлме өсімдіктерін топтарға бөлуге болады: 1. Салқын бөлмелерге арналған гүлдер. Температура қысқы кезеңде – 10-14°С. 1) сәндік жапырақты – аралия, аукуба, лавр ағашы, құйық, аспидистра және хлорофитум, 2) әдемігүлдеушілер – олеандр, мирта, азалея, раушан гүлдері, гортензия, фуксия, пеларгония, примула және гибридті цинерария, 3) аспалы – аспарагус, саксифрага, традесканция, 4) шырмалғыш – шырмалғыш жүзім, шырмауық және басқалар. Мұнда хамеропс пальмасын, кипарис, шығыс туясы, самшит. 2. Жылы бөлмеге арналған гүлдер. Температура 14-18°С. 1) сәндік жапырақты – антириум, фикус, филодендрон (монстера), бегония және басқалар., 2) сәндік-гүлдеушілер – антириум, бромелия, глоксиния, гибискус және басқалар., 3) аспалы – түйнекті бегония, түйнекті қоңыраугүл, 4) шырмалғыш – ағаш шырмауық, шырмалғыш раушан гүлдер, циссус және басқалар. Кокос, құрма, кентия пальмалары жақсы өседі. 3. Оңтүстік бағыттағы терезелері бар бөлмелерге арналған гүлдер. Бөлме үйеңкісі (бұйдакендір),кринум, цитрустық мәдениеттер және басқалар., кактустар, жасаңшөп тұқымдасы, азалея, гелиотроп, бөлмелік жасмин, камелия, олеандр, қытай раушан гүлдері, аукуба, королевалық бегония (рекс), мирта, пальмалар, амариллис, антириум, аққанаттар, кливия және басқалар. 4. Солтүстік бағыттағы терезелері бар бөлмелерге арналған гүлдер. Аспидистра, қырыққұлақ, хлорофитум, бегония, шырмауық, традесканция, шырмалғыш жүзім, кипарис, туя.

1.2 Шөптесін мәңгі жасыл өсімдіктердің сипаттамасы.

Шөптесін мәңгі жасыл өсімдіктер бөлме жағдайында өсірілетін түрлердің көбін құрайды. Оларды қолдану бойынша сәндік-жапырақты және гүлдеушіге бөлуге болады. Сонымен қатар, барлық шөптесін өсімдіктер тұрпаты бойынша кішкентайдан (шекіргүл, пеперомия) ірі мөлшерге дейін (қышқыл бегония, құйық және басқалар). Мәңгі жасыл шөптесін өсімдіктер көбею тәсілдеріне, пайдалану кезеңдеріне, өсу жағдайына және ең бастысы, олардың декоративтілігіне байланысты ажыратылады. Жапырақтың мөлшері, пішіні, түсі әртүрлі болғанын елестету қиын. Олар жыл мезгілінде және өмір бойы өсіп келе жатқан жағдайлардан - өсімдіктердің түріне байланысты өте қысқадан ұзаққа созылады. Әрқашан мәңгілік шөпті өсімдіктер мен дәмнің ассортиментін білуімен, түпнұсқа композиттік бұрыштарды, алаңдарды және т.б. жасауға болады.



1.3 Қырыққұлақтар.

Қырыққұлақтәрізділер немесе қырыққұлақ (лат. olypodіophyta) жоғары сатыдағы споралы өсімдіктер. Палеозой эрасында өскен риниофиттерден дамыған. Қырыққұлақтардың басым көпшілігі ылғады және қараңғы жерлерде өседі. Кейбір түрлері құрғақ жерлерде, жартастарда, тау баурайларында өседі. Эпифиттерге жататын қырыққұлақтар ағаштарда өседі. Дүние жүзіне кең тараған 3 класы, 300-дей туысы, 12 мыңдай түрі бар. 4 класының (''Aneurophytopsіda'', ''Archaeopterіdopsіda'', ''Cladoxylopsіda'', ''Zygopterіdopsіda'') қазба қалдықтары табылған. Қырыққұлақтәрізділердің арасындағы ксерофиттің суда өсетін де түрлері бар. Тропикте эпифит түрлері көп кездеседі.

Қырыққұлақ көркем жапырақты көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның таулы аймақтарында кездеседі. Жер шарында он бір мыңға жуық түрі табиғатта, көгалдандыруда және бөлме гүлі ретінде үйде өсіріледі. Күтімді көп қажет етпейді, кез келген жағдайда жақсы өседі. Табиғаттағы қырыққұлаққа қарағанда үй жағдайында өсірілетіндерінің жапырақтары әдемі болып келеді. Жапырақтары ұсақ, жіңішке, жиегі ирек, жылтыр түрлері де бар. Қырыққұлақ – өсімдіктер әлеміндегі бірден-бір гүлдемейтін өсімдік. жапырақ астындағы споралары арқылы көбейеді. Үй жағдайында жеңіл өсірілетін қырыққұлақтардың бірі – нефролепис. Сабағының биіктігі әр түрлі (бірнеше мм-ден 25-30 м-ге дейін жетеді). Олар жер бетінде тік не шырмауық түрінде өседі. Жапырағы (вайя деп аталады) жас кезінде ұлу тәрізді оратылып жатады, өсе келе көп тілімді, саусақ салалы, кейде тұтасып кетеді, ал оның ұзындығы 2-4 мм-ден 30 м-ге (Lygodium artucatum түрінде) дейін жетеді. Жапырақтарында, негізінен, фотосинтез процесі жүреді және споралар жетіледі. Онда дамитын спорадан гаплоидты ұрпағы - қос жынысты гаметофит дамиды. Оның пішіені жіңішке, жасыл түсті табақша тәрізді, ені 5 мм-дей. Жапырағының төменгі жағында жыныстық органдары (антеридий - аталық, архегоний - аналық) жетіледі. Ұрықтанғаннан кейін қайтадан жыныссыз ұрпақ дамиды. Қырыққұлақтәрізділердің көпшілік түрінің жапырағын тағам ретінде пайдаланады. Кейбір түрінен дәрі алынады (усасыр қырыққұлақ (Dryopterіs)), көпшілігін әсемдік үшін өсіреді.



1.4 Үй қоянқұлағы.

Үй қоянқұлағы әрбір мектеп пен балабақшада және жеке үйде де көп өсірілетін гүлдің бірі. Отаны Африка мен Азияның тропикалық аймақтарынан болғандықтан, жылу сүйгіш, өсімі жай боп келеді. Үй жағдайында өте сирек гүлдейді. Бұл өсімдіктің бар әдемілігі қияқтанып, шымыр орналасқан қатты жапырақтарында. Жапырақтарының түсі сары ала, қара-ала, оның тек жасыл және цилиндр секілді иіріліп өсетін түрлері үлкен сәндік қолданыста. Ерекше күтімді көп қажет етпейтіндіктен көпшіліктің сүйікті гүліне айналды. Үй жағдайында өсірілетін 60-70 шақты түрі болса, соның оншақтысы елімізде кең қолданылады. Мол жарық түсетін, ашық жерде өскенді қалайды. Аздап көлеңкеге де шыдамды. Алажапырақтылары көлеңке жерде жапырағының әдемі түстерін жоғалтады. Қыс кезінде ауа температурасы 14-16°С төмен болмағаны абзал. Көктем мен жаз мезгілдерінде топырағы құрғаған уақытта суғарса, қыста сирек суғару керек. Ылғалдылықты көп қажет етпейді. Ең бастысы, жапырағындағы шаңды дымқыл матамен сүртіп тұрған жөн. Көктемнен күзге дейінгі аралықта айына бір рет кірпігүлге арналған минералды тыңайтқышпен қоректендіреді. Топырағы құнарлы болса семсер секілді жапырақтары биіктеп өсіп, түсі қанық болады. Көп аурумен ауырмайды. Жиі суғарғаннан тамыры мен жапырағы шіріп кетуі мүмкін. Түбін бөлу, жапырағын қалемшелеу арқылы көбейтеді. Сарыала жапырақты түрлерін қалемшелеп көбейткенде сары түсі жоғалып кетеді. Сондықтан оның түсін сақтап қалу үшін тек түбін бөліп көбейтеді.

1.5 Қасқыржем.

Қасқыржем немесе Аспарагус (лат. Asparagus) – қасқыржемдер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік; көкөніс дақылы. Табиғатта Еуропа, Азияныңшалғындары мен ормандарында өседі. Ақтөбе облысында, Ұлытауда, Алтай өңірінде, далалық және су алабындағы шалғында, қалың бұта арасында, ағаштары сирек қайыңды орманда өседі. Мамыр-шілдеде гүлдейді. Биіктігі – 70-120 см, сабағының сырты тегіс, бұтақтанып біткен. Жапырағы қабыршақты, 1-2 ұсақ гүлі болады. Құрамында С, Д витаминдері, қант, белок, каротин бар. Оның 300-ге тарта табиғи түрі бар. Соның ішінде 2-3 түрі ғана елімізде үй гүлі, біржылдық өсімдік және әрлендіруші ретінде қолданылады. Әдемілігі ине секілді ұсақ жапырақтары бар. Осы жапырақтарының ерекшелігінің арқасында ол қыста үй жағдайында, жазда бақшада өсірілсе, флорашы мамандар оның сабағын кесіп, гүлдестелерді әрлендіру үшін қолданады. Сондықтан да ол баршаға әрлендіруші гүл ретінде көбірек таныс. Бойының биіктігі 40-150 см аралығында. Үй жағдайында да және бақшада да ақ түсті кішкентай гүл жарып, артынан қызыл түсті кішкене моншақ секілді жидек салады. Үй жағдайында көп өсірілетіні. Ине қылқанды аспарагус (лат.Asparagus acutifolius). Бойы биік, жартылай бұтақты болып өсетін бұл түрдің жер асты бөлігі тамыртүйнекті болғандықтан жақсы дамыған. Отаны — Оңтүстік Африка. Бөлме сәні үшін қауырсынды және Шпренгер аспарагустері өсіріледі. Қауырсынды аспарагус (лат.Asparagus setaceus) — тікенек жапырақты, ұсақ ақ гүлді, жемісі қызыл, мәңгі жасыл бұта. Жарық талғамайды, бірақ жылылықты қалайды. Топырақ салынған қыш құмыраларда (ыдыстарда) өсіреді; топырақ құрамының бір бөлігі шым топырақ, бір бөлігі қарашірік топырақ, бір бөлігі жапырақ шіріндісі қосылған топырақ болуға тиіс. Бұған өзен құмын қосады. Қыста бірқалыпты, ал жазда қандырып суарады. Құрғақ ауада бұтақшалары түсін қалады, сондықтан өсімдікке су бүркіп тұру керек. Аспарагус тұқым және бұтағын кесіп алып - отырғызу арқылы көбейтіледі. Аспарагус тұқымын мамыр-сәуір айларында құм араластырылын, жапырақ шіріндісі қосылған жұмсақ топыраққа себеді. Көктем шыққан аспарагустерді кішкентай қыш құмыраларға көшірт отырғызады. Ал бұталан көбейткенде ең алдымен әр бұтаны жеке бөледі. Қауырсынды аспарагустың кесіп алынған бұтақшаларын сән беріп тұру үшін гүл дестелерге қосылады.

2 Аспалы және шырмалғыш өсімдіктердің сипаттамасы

Аспалы өсімдіктер, Ампель өсімдіктері — ампельдерде яғни аспалы вазалар мен құмыраларда т. б. өсірілетін өсімдіктер тобы, олардың сабақтары жайылып, салбырап немесе өрмелеп өседі. Бұлар — әдетте мәңгі жасыл, көпжылдық, сәндік жапырақ жаятын немесе әдемі гүл шашатын өсімдіктер. Аспалы өсімдіктерді терезе алдына немесе қабырғаға бекітілген тіреуіштер арқылы сәндік құмыраларға, аспалы кашполарға, ағаш немесе тоқыма кәрзеңкелерге отырғызып, іліп қояды. Гулдейтін аспалы өсімдіктер: 1. Қалампыр тектес эписция. 2. Әдемі эсхинантус. 3. Боз шырмауық-хы хойя. 4. Жалаң хипоцирта. 5. Геспериев тұқымдасына жататын аспалы өсімдіктер. 6. Әсем колумнея.



2.1 Шырмалғыш өсімдіктер.

Сабағымен бір тірекке оралып, жерден едәуір биікттікке дейін көтеріліп өсетін шөптесін не ағаш тектес өсімдіктер. Шырмалғыш өсімдіктердің бұл қасиеті көлеңкелі орманда, қалың шөп арасында өз жапырағын күн сәулесі түсетін жерге жеткізуіне мүмкіндік береді. Шырмалғыш өсімдіктер өркенінің басқа өсімдік сабағына оралған жерінің сырт жағы тезірек орала өседі. Шырмалғыш өсімдіктер солға қарай не оңға қарай шырмалып өсе береді. Шырмалғыш өсімдіктер шырмауық, бұршақ, түйе шырмауық тұқымдастары т.б. арасында көбірек кездеседі.



2.2 Шырмауық.

Шырмауық – аралия тұқымдасына жататын, аты айтып тұрғандай шырмалып өсетін өсімдік. Отаны – Еуропа, Азия мен солтүстік Африка аймақтарына таралған. Табиғатта ауа тамырымен ағаштарға оралып, 15-20 м биіктікке өседі. Ал, үй жағдайында 3-4 метрге жетеді. Сонымен қатар жоғарыдан төменге қарай жайыла және жерге төселіп те өседі. Табиғи 15-ке жуық түрі белгілі, 400-ге жуық сұрыпты түрі бар. Шырмауық-әдемі жапырақты өсімдікке жатады. Қою жасыл, ала, көкшіл түстері бар. Сонымен қатар ұсақ жапырақты және жай өсетін сұрыптары бар. Күтімі жеңіл. Ол әртүрлі жағдайларға шыдамды әрі бейімделгіш келетіндіктен гүлпаздардың, флорашылар мен дизайнерлердің көптеп қолданатын сүйікті гүліне айналған. Үй жағдайында аспалы түбектерде, композициялар мен ыдыста орналастырылған шағын бөлме бақшаларын жасауға қолданады. Түбек ішіне бамбуктен немесе темір сымнан доғал, үшбұрыш, ирек пішінді тіреу орнатуға болады. Өсімдік тіреуге шырмалып, белгілі бір пішін сақтап өсуі үшін сабағын байлап, кесіп, реттеп отыру керек.

2.3 Традесканция.

Традесканция (лат. Tradescantia) – коммелиналар тұқымдасына жататын, мәңгі көгеріп тұратын, көп жылдық шөптесін өсімдік. Отаны — Америка. Оның бірнеше түрі өсіріледі, бұлардың жапырақтары көк болып келеді де, сабақтары тік немесе жайылып өседі. Жапырағының формасы жұмыртқа тәрізді сопақша болады. Сабағы жайылып өсетін традесканцияны және ол тектес коммелинаны аспалы өсімдіктер сияқты бөлмеле өсіреді. Традесканция жылы бөлмеле де, салқын бөлмеле де жақсы өседі. Бұл өсімдіктерді ең жарық жерге қойған жөн. Жаз айларында жиірек, ал қыста көп суармау керек. Традесканцияны көктемнен күзге дейін бірнеше данадан отырғызып көбейтеді. Оны жапырақ араластырған қара-шірікке отырғызады. Өсімдік тез тамырлануы үшін оның бетін жауып көлеңке түсіреді. Бұдан кейін өсімдікті қайта отырғызудың қажеті жоқ. Традесканцияның отаны – Солтүстік Америка. Ол ерекше күтімді талап етпейтін үй гүлі ретінде танымал. Гүлдің атауы атақты саяхатшы Традесканттың құрметіне қойылған. XVII ғасырда саяхатшы осы гүлге ең бірінші болып сипаттама берген екен. Жапырақтары жұмыртқа пішіндес, қысқа сабақты. Гүлдері ақ түсті, үй жағдайында сирек гүл жарады. Гүлдері бір күн ғана гүлдеп тұрады. 30-дан астам түрлері бар. Сабақтары ұзын, шырмауық тәрізді болғандықтан көбінесе аспалы түбектерге отырғызылады. Тез өседі. Сондықтан жылына бір рет түбегі мен топырағын ауыстырып тұру керек. Жарық сүйгіш өсімдік. Тіке түскен күн сәулесіне төзімді.

2.4 Хлорофитум.

Хлорофитум (лат. Chlorophytum) – қасқыржемдер тұқымдасының агавалар тұқымдас тармағына жататын көпжылдық өсімдік. Хлорофитум (гүл) – бөлмеде өсетін гүл. Грек тілінен аударғанда «chloros» - жасыл, «phyton» - өсімдік деген мағынаны білдіреді. Отаны – Оңтүстік Африка. Тропикалық және субтропикалық аймақтарда – Оңтүстік Америка, Африка, Мадагаскар аралы, Оңтүстік Азия, Австралияда тараған. Хлорофитум тұқымдасына жататын өсімдіктердің 215-ке жуық түрі бар. Жапырақтары қияқ тәріздес, гүлдері ұсақ, төрт күлтелі, ақ түсті болады. Ғалымдар хлорофитумның ауаны формальдегид пен улы тұншықтырғыш газдан жақсы тазартатынын анықтап, бұл гүлді әсіресе ас бөлмесінде өсіру керектігін айтқан. Ала жапырақтыларына жарық қажет, көлеңкеде түссізденіп кетеді. Жасыл жапырақтылары көлеңкеде де өсе береді. Жазда 15-20°С, қыста 70°С-дан төмен түспегені абзал. Жазда жиірек, қыста сирек суғарылады. Құрғақ, ыстық ауада жапырақтарының ұшы қоңырқай тартып, қурап кетеді. Сондықтан су бүркіп тұру қажет. Әдемі жапырақтыларға арналған тыңайтқышпен көктемнен күзге дейін екі аптада бір рет қоректендіріп тұрған жөн. Ауруға сирек шалдығады. Алайда щитовка, өсімдік биті, ақ ұнтақ құртының әсерінен ауруы мүмкін. Балапандары және түбін бөлу арқылы көбейтеді.

3 Су өсімдіктерінің сипаттамасы

Әдетте үй өсімдіктерін өсірушілер өсімдікке суды көп құнды, соның салдарынан өсімдіктің тамыры шіриді. Өсімдікке құятын судың температурасы бөлме температурасына шамалас немесе одан 5—70 жоғары болуы керек. Ол үшін өзен, жаңбыр, қар, тоған немесе құбыр суын пайдалануға болады. Құбыр суын хлорынан тазарту үшін алдын-ала ыдысқа құйыл, тұндырып қояды. Өсімдікке су құйғанда топырақтың түйіршіктері жібіп, су ыдыстың түбінен ағуы тиіс. Тығыз топыраққа отырғызылған өсімдіктің аңқай суын сол бойда, ал жеңіл топырақтық артық суын 30 минуттай немесе 1 сағаттап кейін төгіп тастайды. Кейбір ылғал сүйетін өсімдіктердің (циперус) табандығында үнемі су жатқаны жөн. Егер топырақ өте қурап, кеуіп кетсе, онда өсімдіктің топырағы жібіп, судың бетіне шыққан көбік басылғанша ыдысымен суға салып қояды. Өсімдікке су құйғанда су құйғыштың шүмегі гүл тостағанының ернеуіне тиіп, тұруы қажет. Пиязға, бүлдіргенге су құйғанда оларға су тимеуін қадағалау керек. Өсімдіктерді әсіресе күн ыстықта бүркіп те суару қажет. Өсімдік жапырақтарын таза ұстау үшін жылы суға малын алынған мақтамен не губкамен екі жағын бірдей сүртіп отырады; ал науа жапырақтарды — жұмсақ кистімен сүртеді. Түкті жапырақтарды сумен жууға болмайды (бегония, глоксиния), мұндай жапырақтардың шаңын щеткамен немесе кистімен тазартады. Өсімдіктерді аптасына бір рет жуып отырады, өйткені жапырақты, көздерін шаң басып, ауруға тез шалдығады, сонымен бірге зиянкестер зақымдан, өсіп-өнуіне кедергі жасайды.



3.1 Құйық, папирус, қоғашық.

Қияқөлеңдер тұқымдасының өсімдігі. Батпақ өсімдігі.

Көптеген тегіс өсімдіктер сабақтарының ұштарында 70-120 см биіктікке жетіп, сабақтармен жиналады. Негізінен жасыл және сирек кездесетін циперус. Кішкентай, әдеттегідей ақшылтқыш гүлдер гүлдейді. Кесінділермен таралуы, ескі өсімдіктердің бөлінуі және тұқымдармен жиі аз болуы. Топырақ бос, жеңіл және қоректік болуы керек - жасыл, кедейлер үшін - өзгермелі. 12-15°С температура кезінде өсіруге болады. Аквариум мен құмырада өсірілген бөлме өсімдігі ретінде пайдаланылады, ол міндетті түрде сумен тұғырға тұруы керек.



3.2 Суккуленттердің сипаттамасы.

Суккуленттер – бұл құрғақ топырақтарда жақсы өсетін және шырынды сабақтар мен жапырақтарда жиналған ылғал қорлары салдарынан құрғақшылықты жеңілдететін әртүрлі тұқымдықтың өсімдіктері. Көптеген суккуленттердің отаны шөл және шөлейт болып табылады, сондықтан олар жарық сүйгіш, ыстыққа және құрғақшылыққа төзімді. Олардың көпшілігі өздерінің өмірінде өте қалыпты суарумен қанағаттанады және шамадан тыс дымқылдықты, қарапайым болмауға жол бермейді, сондықтан олар көбінесе жылыжайларда жақсы өсетін үй-жайларда кеңінен пайдаланылады, өйткені олар құрғақ ауаны жақсы көреді. Көптеген суккуленттер пішінінің арқасында өте сәндік, түсі, популяциясы және кейбір түрлерінде әдемі гүлдер мен жарқын жемістер бар. Суккуленттер тобы құрамына тек кактус қана емес – мұнда агава, алоэ, гастериялар, сүттіген, жасаңшөп және шырынды, суға бай сабақтары мен жапырақтары бар басқа да өсімдіктер. Суккуленттерді тұқымдарды себу, қаламшалау және егу арқылы көбейтеді. Жас өсімдіктерді жыл сайын отырғызады, ал ескілерін – 2-3 жылдан кейін. Суккуленттерді отырғызу кезінде жақсы дренаж қажет. Бұл өсімдіктерге арналған жердің құнарлы құндылығы өте маңызды емес, себебі табиғи жағдайда олар жұқа, құмды топырақта өседі. Суккуленттерді қалыпты жылы бөлмелерде, жақсы жарықтандырылған терезелерде қамтиды.



3.3 Алоэ, жүзжылдық.

Алоэ – лалагүлділер тұқымдасына жатататын өсімдік. Ол салыстырмалы түрде тез өсіп, тармақталған сабақтарға ие. Жапырақтары созылған, ұзартылған, қисық, жарқыраған, сары, ашық-жасыл, ал кейбір түрлерінде ала –құла. Жапырақ жүзінің шеттерінде кішігірім жақтары бар. Сирек гүлдейді, негізінен құстар арқылы тозаңданады. Тұқымынан кейде өсімді (вегетативті) жолмен де көбейеді. Тұқымы жалпақтау қоңыр түсті. Көбейту үшін сабағының түбінен шығатын атпа бұтақтарын аналық өсімдіктен бөліп алып, құнарлы топыраққа отырғызу керек. Жапырақ құрамында глюкозид, эфир майы т.б. дәрілік заттар бар, сондықтан шырынын түрлі ауруларды емдеуге қолданады.

3.4 Кактустар.

Кактус (Cactaceae) – қос жарнақты көп жылдық, шырын сабақты шөптесін өсімдік; әдетте, жуан, етженді, шырынды сабақтары тікенекті, түкті, қылтанақты болады. Кактустың бұта, ағаш, лиана тәріздес түрлері де кездеседі. Кактустердің Американың шөлді аймақтарында, Оңтүстік және Оңтүстік Американың ылғалды жерлерінде, тропиктік Африкада және Мадагаскар аралы мен Шри-Ланкада өсетін 220 туысы, 3000-дай түрі бар. Сондай-ақ, Австралияда, Үндістанда, Жерорта теңізі жағалауындағы елдерде жерсіндірілген. Қазақстанда сәндік өсімдік ретінде үйде, немесе оранжереяда өсіріледі. Кактус сабағы шар, жұмыртқа, цилиндр, діңгек, жапырақ сияқты жалпақ пішінді, бунақталған болады, түсі жасыл. Сабағының биіктігі 2 – 5 см-ден 10 – 15 м-ге дейін жетеді. Сабағының қабығы мен өзегінде су жиналады, мысалы, кейбір ірі кактустердің сабағында 2000 л-ге дейін су болады. Олардың бір ерекшелігі – суды үнемді пайдалануында. Техас кактустерін зерттеу нәтижесінде, үш ай қуаңшылық кезінде де көпқылтанды опунция (Opuntіa polyacantha) сабағының құрамында 81% су сақталғаны байқалды. Көпшілігінің жапырақтары болмайды (нағыз жапырақ тек – перескияда сақталған), кейбір түрлерінде біз сияқты (опунцияда), немесе қабыршақ тәрізді (рипсалисте) келеді. Гүлі дара орналасқан, алуан түске боялған. Аналығы 3, кейде көптеген жеміс жапырақтарынан тұрады. Аталығы өте көп (мысалы, карнегиде 3500-ға жетеді). Жемісі – етті, жидек тәрізді. Кактус тағам (жемісі мен шырынды сабағы), діңі – отын және құрылыс материалы ретінде пайдаланылады. Кейбір түрлерінен (лофофора, селеницереус) дәрілік препараттар жасалады.

Пайдасы Кактус гүлі компьютер бөлмеде тұрғаны өте пайдалы. Ол көздің бұзылмауына үлкен үлесін тигізеді. Бірақ жатар бөлмеге қоюға тыйым салынады. Одан көптеген дәрі-дәрмектер жасайды.

Қорытынды

Гүл өсіруді дамытудағы жетістіктер осы саладағы міндеттердің шешімдерін шешпейді, олар келесідей:

1. Питомниктерді кеңейту, көгалдандыру және көгалдандыру материалдарын өндіру бойынша шаруашылықтар мамандандыру және т.б.

2. Көкөністерді жылыжайларды кешенді пайдалану.

3. Гүл өнімдерін алу мезгілін жою.

4. Гүл өсіруде үлкен маңызы бар, әсіресе климаттық аймақтарда гүл өсімдіктерінің ассортименті.

5. Жергілікті жағдайларға (климатқа, топыраққа) бейімделген, аурулар мен зиянкестерге төзімді гүл өсімдіктерінің жаңа сорттарын шығару.

6. Индустриалды диапазонды кеңейту жолдарының бірі жабайы флора өсімдіктерін дамыту болып табылады.

7. Жоғары сапалы, жоғары сапалы тұқым мен отырғызу материалын өсіру.

Осы міндеттерді орындау гүлденуді дамытудағы кемшіліктерді жойып, еліміздің тұрғындарын жыл бойы өсімдік өнімдерімен толық қамтамасыз етіп, гүлдер күнделікті қолданылатын зат болып табылады. Бұл мәселелерді шешудегі басты маңызды кадастрлық кадрларды дайындау болып табылады.



Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі

1. Бибикова В.Ф. және басқалар. Гүл өсіру. М.: Жоғары мектеп Баспа үйі, 1992 ю – 318 бет

2. Гүл өсірушінің оқу кітабы / А.А. Чувикова және басқалар. – М.: Колос баспа үйі, 1980 224 бет.

3. М.Ф. Киреева және басқалар. Ауылдық жердегі гүл өсіру. – М.: Росагропромиздат, 1989. – 127 бет.

4. Гүл өсірушінің анықтамалығы / И.Е.Ботяковский және басқалар. – Минск.: Ураджай, 1985. – 208 бет.

ҚОСЫМША А – Бөлме өсімдіктері.




Сенполия



Пуансетия



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
жалпы конкурс
Барлы конкурс
білім беретін
республикасы білім
ызмет регламенті
бойынша жиынты
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
Республикасы кіметіні
идаларын бекіту
облысы кімдігіні
мемлекеттік ызмет
рсетілетін ызметтер
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
мемлекеттік мекемесі
дебиеті маманды
Мектепке дейінгі
дістемелік сыныстар
дістемелік материалдар
ауданы кіміні
конкурс туралы
жалпы білім
рметті студент
облысы бойынша
білім беруді
мектепке дейінгі
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
Конкурс жариялайды
дарламасыны титулды
дістемелік кешен
ызметтер стандарттарын
мелетке толма
разрядты спортшы
аласы кіміні
директоры бдиев

Loading...