Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі


-дәріс Гидробиоценоздар структурасы



бет19/41
Дата20.09.2021
өлшемі491.65 Kb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   41
11-дәріс Гидробиоценоздар структурасы.

1. Түрлік структураны жүйелеу.

2. Мөлшерлік структура

3. Трофикалық структура

Дәріс бойынша тапсырмалар

Лекцияның мәтіні :

1. Негізгі структураның үш аспектісі берілген. Бірінші компаненті биоценоздар – яғни сандық және әртүрлі популяциялардың жиналуының өзара байланысының өмірлік формалары. Екінші компаненті – жеке түрлердің әртүрлі кеңістікте таралуы. Үшінші компаненті – түрлердің әртүрлі байланысының қатынастары, яғни қоректену жүйесімен және тіршілік ету ортасына т.б.

Биоценоздар структурасы әртүрлі қиындықтармен жүйеленеді. Олар мына жолдармен көрінеді – яғни системадағы популяциялар санымен өзара байланыстарының қатарлануымен жүреді.

Биоценоздар құрамына популяциялар саны мен құрамының мөлшері кіреді. Түрлердің саны биоценоздардың структурасының биомассасын құрайды. Бұлардың ішінде гидробиоценоздың ерекше биомассасын – даминант деп атаймыз. Ал орташа түрлерін – субдаминант деп атаймыз. Қалған түрлерді - екінші реттік немесе кездейсоқ биомасса деп аталады. Түрлердің даминантылығы олардың тіршілік ету ортасына байланысты болады.

Биоценозда популяциялардың түрлерінің маңызды рөліне әртүрлі қарым – қатынаста болатын гидробионттардың даминант формалары, байланыстары, тұрақтылығы және өзгергіштігі мен ортаға бейімделгіштігімен көрінеді.

2. Мөлшерлік структураға продуценттердің, консументтердің және редуценттердің биоценоздағы популяциялық түрлерінің таралуына байланысты болады. Популяциялардың мөлшерлік құрамы - өте қажет ол болмаса организмдердің активтілігі судың жоғарғы, ортаңғы және төменгі бөліктерінде күрт төмендейді. Су асты үлкен таксондары түрлеріне қарай ірі топтағы аймақтарды көрсетумен ерекшеленеді.

Мөлшерлік структуралардың өзгерулері үлкен адаптациялық мәнге ие болады. Мысалы: диатомды балдырлар клеткаларының кішіреюіне байланысты консументтердің қоректенунің әлсіреуін көруге болады. Яғни олар қоректің мөлшеріне адаптацияланып қалған. Сондықтан консументтерде ауытқулар пайда болады. Балықтардың жыртқыш түрлерінің қоректік ортада болмауына қарай зоопланктондардың ірі даминант түрлерінің өсу темпі мен жылдамдықтарын ұлғайтады. Ал керісінше балықтар пайда болса онда даминант түрлердің массасы майда зоопланктондарға тиеді.

3. Трофикалық структуралардың ерекшеліктеріне қарай биоценоздағы гидробионттар автотрофтардың – яғни продуценттердің, гетеротрофтардың – яғни консументтердің және микроконсументтердің – яғни редуценттердің рөлдерінен көруге болады. Консументтер продуценттермен қоректенушілер қатары олар биоценоздың екінші құрамын құрады. Үшінші трофикалық аймақ екінші трофикалық аймақтың гидробионттарының қоректенуінен қалған қалдықтармен қоректенетіндер тобы.

Продуценттердің органикалық заттарының кезектесіп трофикалық структураларға өту жолдарын қоректік тізбек деп атаймыз. Биоценоздарда қоректік тізбектің жиналуы қоректік нишаны құрайды.

Тізбектердің қоректенуіне қарай қоректік нишалар ерекшеліктерін көруге болады. Мысалы жануарлардың қолданған қоректік ортасы – тірі организмдер немесе детриттер арқылы бұзылған жемістер тізбектері бола алады. Тізбектердің құрылуы саңырауқұлақтардың, микроорганизмдердің және бактериялардың органикалық заттарды минералдануына қатысуынан көрінеді.

Осыған байланысты қоректену тізбегінің әртүрлілігі омыртқасыздардың және омыртқалылардың, балықтардың осматикалық еріген органикалық заттар қажет етуімен ерекшеленеді.

Қоректену тізбектерінің әртүрлі ерекшеліктері биоценоздың структуралық – функцияналдық түрін көрсетеді.





Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   41




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
рсетілетін қызмет
тоқсан бойынша
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
бағалауға арналған
бекіту туралы
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
тоқсанға арналған
жиынтық бағалауға
Әдістемелік кешені
бағалау тапсырмалары
арналған жиынтық
республикасы білім
арналған тапсырмалар
туралы хабарландыру
білім беретін
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
пәнінен тоқсанға
арналған әдістемелік
Қазақстан тарихы
Реферат тақырыбы
Жұмыс бағдарламасы
Қазақ әдебиеті
болып табылады
Мектепке дейінгі
нтізбелік тақырыптық
бағдарламасына сәйкес
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
мамандығына арналған
туралы анықтама
оқыту әдістемесі
қойылатын жалпы
әдістемелік ұсыныстар
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
республикасының білім
жалпы білім
мемлекеттік әкімшілік
білім берудің
қазақ тілінде