Қазақстан республикасы білім жəне ғылым министрлігі е. Ы. Бидайбеков, В. В. Гриншкун, Г. Б. Камалова, Д. Н. Исабаева, Б.Ғ. Бостанов білімді

Loading...


Pdf көрінісі
бет148/189
Дата01.03.2021
өлшемі1.08 Mb.
түріОқулық
1   ...   144   145   146   147   148   149   150   151   ...   189
3-кесте. Білім беру облысындағы тезаурусты кесте түрінде ұсыну
t
1
t
2
t
3
...
t
n
t
1
v
1
...
t
2
...
v
3
t
3
...
v
4
...
...
...
...
...
...
t
n
v
2
...
v
i
 байланысын анықтау қағидасы əр түрлі болуы мүмкін. Іс-
тəжірибеге барынша жақындатылған мағынааралық байланыстың 
қалыптастырылу жүйесінің тəсілдерін қарастырайық. Жеке алғанда 
мағынааралық байланыстың құрылымдық жəне семантикалық 
бірізділігі белгілі. 
Құрылымдық байланысқа «бөлігі болу», «ие болу», «түр тармақ 
болу», «тұру» жəне т.б. байланыстардың анықтамасы жатады. 
Педагогикалық мағынаға ие семантикалық байланысқа «жалпы-
лау», «нақтылау», «ұқсастық», «анықтау», «жеңiлдету», «ауытқу» 
жəне «түзету» қағиадалары бойынша постулаттанған байланыстар 
жатады. 
Байланыстың тағы екі түріне сəйкес құрастырылған 
мағынааралық байланыстар бар: «мирасқор болу» (немесе «ата-ба-
ба болу») жəне «негізгі болу (немесе «көкейкесті болу «Мирасқор 
болу» қатынасының сипатында «конкретизация» немесе «анықтау» 
түріндегі қатынас таңдалуы мүмкін. 
Пəндік жəне білім беруші облыстағы тезаурусты жобалауда 
мультимедиа құралдарды мазмұнды толықтыру құрылымымен қатар 


262
өзі жасаушы сипатында таңдалатын қатынастардың бірі. Егер негізгі 
қатынас болып «ата-баба-мирасқор» таңдалса, онда тезаурус жалпы 
түсінік орналасқан жоғарғы деңгейдегі жіктеуді ұсынады. Бұндай 
ұғым жүйесі мен байланыс жүйесінің мысалы ретінде жануарлар 
мен өсімдіктердің биологиялық жіктелуі немесе жалпы білім беру 
ортасында жиі қолданылатын химиялық элементтердің деңгейлік 
жіктелуін қарастыруға болады. 
Егер өзіндік жасаушы сипатында «көкейкесті-негізгі» қатынасы 
таңдалған жағдайда тезаурус күрделі объект немесе үдерістің 
деңгейлік сипатын көрсетеді, ал оның жоғарғы деңгейлері өте күрделі 
объектілерге (құрылымдық немесе идеялық) сəйкес келеді. Мысал 
ретінде техникалық құрылғылардың (корабль, авто қозғалтқыш, 
компьютер) деңгейлес сипаттамасын немесе мектеп курсындағы ма-
тематика есептерін шешудегі иерархиялық мақсаттарды (əрекеттер, 
біліктер) алсақ болады. 
Білім беру облысының тезаурусын құрастыруда жəне оның 
мультимедиа-ресурстарды жасауда қолданылуда өзіндік жасау 
қатынасын таңдау жалпы білім беру жүйесіндегі оқу үдерісінде 
оның кезекті қолданылу мақсаты, формасы мен контекстімен 
анықталады. 
Тезаурустың анықтылығы үшін берілген кесте шын мəнінде t
i
 
төбесі бар граф, ал v
i
-дің а элементтері оның қабырғалары на сəйкес 
келеді. Граф дегеніміз көптеген төбелер-терминдер мен көптеген 
байланыстар-төбелер арасындағы байланыстар. Бірақ тəжірибе 
көрсеткендей айнымалылары бар графтар (графта қабырғалары 
бойынша төбесінен өзіне дейінгі жолдар) тезаурустың электрондық 
нобайларын жасауға, олардың құрастырылуына, тіпті мультимедиа 
құралдардың жасалуына арналған мінсіз құрылым емес. Берілген 
мəселенің шешілуі алдыңғы граф-тезаурустағы айнымалылардың 
жойылуы есебінде арнайы ішкі графтардың қолданылуы арқылы 
іске асады. 
Граф түсінігі тезаурус сипаттамасына көбірек сəйкес келетіні 
анық. Бұл анықтаманы нақтылау үшін информатика курсындағы 
жалпы білім берудегі кейбір түсініктердің қарапайым графтық 
ұсынылуы мысалын келтіруге тырысамыз. Бұндай түсініктер сипаты-
на «Ақпарат». «Визуалді ақпарат», «Дыбыс», «Мəтін», «Графикалық 
бейне», «Компьютер», «Алгоритм», «Берілгендер», «Бағдарламалау 
тілі» жатсын. Олардың байланысуының берілген əдістері суретте 
көрсетілген графты тудыруы əбден мүмкін. 


263
 
Ақпарат 
Визуалді 
ақпарат 
Берілгендер 
Бағдарламалау
  тілі
 
Дыбыс 
Алгоритм 
Графикалық 
бейне 
Компьютер 
Мәтін 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   144   145   146   147   148   149   150   151   ...   189
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
рсетілетін қызмет
Сабақ тақырыбы
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
ғылым министрлігі
бекіту туралы
Әдістемелік кешені
туралы хабарландыру
тоқсан бойынша
Сабақ жоспары
бағалауға арналған
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
тоқсанға арналған
Жұмыс бағдарламасы
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
арналған жиынтық
туралы анықтама
Қазақстан республикасының
білім беретін
республикасы білім
мамандығына арналған
қойылатын жалпы
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
мемлекеттік әкімшілік
жиынтық бағалауға
бағалау тапсырмалары
арналған әдістемелік
Қазақстан тарихы
жалпы конкурс
қатысушыларға қойылатын
арналған тапсырмалар
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
әдістемелік кешені
Мектепке дейінгі
ортақ біліктілік
Қазақстан облысы
қызмет регламенті
ткізу туралы
конкурс қатысушыларына
біліктілік талаптар
мамандығы бойынша

Loading...