Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының сараптау комиссиясы мақұлдаған



Pdf көрінісі
бет1/139
Дата24.12.2021
өлшемі1.17 Mb.
#148293
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   139
Байланысты:
Қ.Бағашар. Ала жіпті аттама
Жоспарлау, Қ.Бағашар. Ала жіпті аттама, Зертханалық жұмыс №1, Күкіртсутек, 2 5273864873325892634



УДК 28

ББК 86.38

Б 13

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының 

сараптау комиссиясы мақұлдаған

Құдайберді Бағашар



, дінтанушы

Б 13 Ала жіпті аттама (кісі ақысы жайында) – Алматы;

“Көкжиек-Б” баспасы,

 

2012. – 216 бет.



ISBN 978-601-7271-49-7

Қазақ  халқы  ежелден-ақ  ұрпағының  сүйегіне  таңба  түсірмеуді  ойлап,  артынан  ерген  қарасын  адалдыққа,  ізгілікке

баулып,  «біреудің  ала  жібін  аттама»,  «жетімді  жылатпа»,  «біреудің  ақысын  жеме»,  «аманатқа  қиянат  жасама»  деп  құлағына

құйып, «ардың ісіне» жауапкершілікпен қарауға бұйырған. Тұманы қалың жаһандану дəуірінде «Алтын əзəзіл – аздырар, адал

еңбек – бойыңды жаздырар» деген қағида ұмыт қалып, адамның табан ақы, маңдай терінің өтелмеуі, құқықтардың тапталуы,

жемқорлықтың жібі үзілмеуі, қолдан келсе қоныштан басудың белең алуы кім-кімді болмасын толғандырары анық.

Ендеше, қолдарыңыздағы кітап елдің нанын емес, жұрттың қамын жеуге, Аллаһ алдындағы аманатымызды адал атқаруға

үндейтін бірден-бір еңбек.

УДК 28

ББК 86.38



ISBN 978-601-7271-49-7

© “Көкжиек-Б” баспасы, 2012



Аңдатпа


Қай  заманда,  қай  қоғамда  болмасын  адамзаттың  ең  бірінші  байлығы  өзінің  жеке  құқы

болған. Қоғамның бір мүшесі ретінде барлық адам баласы өзінің осы дүниеде бегілі бір құқыққа

ие, өмірден алатын өлшемді ақысы бар. Адам құқының қорғалуы бүгінгі күннің басты мəселесі

десек қателеспеген болар едік.

Ислам  дінін  ұстанған  еліміздің  Конституциясы  да  «Қазақстан  Республикасы  өзін  –

демократиялық,  зайырлы,  құқықтық  жəне  əлеуметтік  мемлекет  ретінде  орнықтырады,  оның  ең

қымбат  қазынасы  –  адам  жəне  адамның  өмірі,  құқықтары  мен  бостандықтары»  деп  бас-талып,

алдыменен адам құқының қорғалуына мəн береді. Ендеше, қасиетті Құран жолын өмірінің негізі

етіп,  Ата  заңына  бағынатын  иманды  азаматтар  қоғамымызда  кісі  ақысының  аяққа  тапталуына

жол  бермеуі  тиіс.  Бүгінгі  таңда  елімізде  жең  ұшынан  жалғасқан  жемқорлық  пен  қалтаны

қалыңдатар  парақорлыққа  қарсы  мемлекеттік  дəрежеде  күрес  жүргізіліп  жатқаны  баршамызға

аян.  Бұл  өз  кезегінде  мұсылманмын  деген  адамға  да  үлкен  жауапкершілік  жүктейді.  Адам

құқығын  қорғауда  бұрын-соңды  Ислам  дініндегідей  кешенді  жүйе  өмірге  келген  емес.  Осы

орайда қоғамда əділдіктің орнауына Ислам дінінің қосар үлесі орасан зор.

Бұл  еңбекті  шығарудағы  мақсат  –  жұрт  арасындағы  кісі  ақысының  қорғалуына  назар

аудартып,  Исламның  бұл  тақырыпқа  қатысты  əмірлерінен  халықты  хабардар  ету.  Жаһандануға

қадам басқан жалпақ жұрттың тамырын дөп басатын бұл кітаптың маңыздылығы жоғары десек,

артық  айтпағандығымыз  болар.  Өйткені  адам  баласы  Ислам  діні  негізінде  тура  жолға  түседі.

Небір қоғам індетін тек Құран ақиқаты ғана түп-тамырымен жоя алады. Адам баласы жаратушы

Иемізден имене отырып қана ақыретке кісі ақысын арқалап барудың алдын алады.

Шыны керек, бүгінгі таңда елімізде мұндай еңбектер жоқтың қасы. Кітаптың маңыздылығы

да  сонда  шығар.  Еңбекті  жазу  барысында  негізінен  араб,  түрік  əдебиеттері  пайдаланылған.

Себебі  жоғарыда  айтқанымыздай  бүгінге  дейін  дəл  осы  тақырыптар  төңірегінде  ана  тілімізде

ислами  еңбектер  жарыққа  шыға  қойған  жоқ.  Сол  себепті  мұсылман  ғұламаларының  бірнеше

жылдар бұрын жазған еңбектерін қажетімізге жаратуды жөн көрдік. Кісі ақысы туралы кітапта

жан-жақты талқыланатындықтан, «құқық» ұғымын Құран мен Пайғамбарымыздың 

(саллаллаһу алəйһи уə сəллəм)

нұсқауы  бойынша  белгіленген  заңдар  жүйесі  негізінде  адам  баласына  ортақ  қарым-қатынаста,

іс-əрекетінде сақталуға тиіс ортақ адамгершілік өлшемдер деп айтсақ қателеспейміз.

Діннің қоғамдағы бір қызметі – құндылықтарды жеткізуі. Дін тек қана Аллаға ғибадат ету

мен  мына  дүниеде  сауап  жинау  ғана  емес.  Діннің  осы  дүниелік  пайдалары  елдің  кемел

жарастығының  сақталуы  мен  жаратылыстың  парасатындай  болған  əділеттің  орнауы.  Адамдар

арасын жарастыру, байлардың кедейлерге қарайласуы, ата-анаға қарсы шықпау, басшыға бағыну

дегендер соның көрінісі. Кісі ақысына қатысты Құран аяттары мен пайғамбар хадистерінің бір

шоғырының  өзі  байыбына  бара  білген  кісі  үшін  заң  ғылымы  мен  мораль,  пəлсапа  мен

əлеуметтанудың том-том кітабына негіз боларлық құндылықтар.

Бүгінгі  мұсылмандардың  бет-бейнесі  қандай  болуы  керек?  Кітап  осы  сұраққа  аят  пен

хадисті  ұштастыра  отырып  дəлме-дəл  жауап  беруді  мақсат  тұтады.  Кітаптың  негізгі  тұшымды

ойы «мұсылман өзгелерге қолымен де, аузымен де зиян келтірмеген адам» деген хадиске саяды.

Баласын  «ешкімнің  ала  жібін  аттама»  деп  тəрбиелеген  атам  қазақ  қай  уақытта  болмасын

кісі  ақысына  үлкен  мəн  берген.  Қабан  жыраудан  бастап  Құлтумаға  дейін,  Бұқар  жыраудан

бастап  кешегі  Мəшһүр  Жүсіп,  Əбубəкір  Кердеріұлы,  Дулат  Бабатайұлы  мен  Шортанбай

Қанайұлына  дейінгі  қазақтың  маңдайына  біткен  даналардың  сөзінен  имандылық  пен

адамгершіліктің  нұры  саулай  ағып  тұрғанын  байқайсыз.  Бұл  да  кітаптың  тақырып  аясын  аша

түскендей.  Онымен  қоса  кітаптың  тағы  бір  ерекшелігі,  оқырманға  ой  салу  үшін  жəне  аят  пен

хадисте  айтылған  ойдың  өміршеңдігін  ұқтыру  мақсатында  арасында  шағын  діни  əңгімелердің

көрініс табуы. Ғибраты мол қиссалар кітаптың тұздығы іспетті.

Кітап  кісі  ақысы  деп  аталғанымен  қамтылатын  тақырыптары  төмендегіше  болып  келеді.




Тақырыпқа кірместен бұрын құқық деген ұғымға жан-жақты түсінік беріліп, Ислам тұрғысынан

мəні айшықталады. Бұл тұста автор жалпы айтып кетпей Аллаһ тағаланың алдындағы міндеттер,

мұсылман үмбетінің ақысы, ата-ана ақысы, шəкірт-ұстаз, жұмыскер-жұмыс беруші, дос-жаран,

туған-туыс,  көрші-көлем,  ерлі-зайыптылардың  ақылары,  кедейлердің  байлардағы  ақылары,

жетімнің ақысы деп бөліп-бөліп көрсеткен. Кітапты оқып отырған адам бейне бір мына өмірді

тұнып  тұрған  жауапкершілік  ретінде  көреді.  Пайғамбарымыз 

(саллаллаһу  алəйһи  уə  сəллəм)

  да  əрқайсыларың

қарамағыңдағылардан сұраласыңдар демеді ме? Автор осы хадиске сүйеніп құқық ұғымын тағы

тарқата  түседі.  Мұсылманның  мұсылмандағы  ақысы  деп  қаламын  жай  ғана  сүйкей  салмай,

мемлекет  ақысының  үлкендігін,  парақорлықтың  күнə  екенін,  халықтың  көз  жасына  қалған

адамның екі дүниеде де бақытты болмайтынын тағы да баяндай түседі. Дəл осы тақырыпшалар

қазіргі  қоғам  үшін  өте  қажетті  сабақ  дер  едік.  Өйткені  белгілі  бір  ұжымды  басқару  мен

мемлекет  тарапынан  іс  жүргізу  біле-білген  адамға  үлкен  жауапкершілік  жүктейді.

Тақырыптарды  оқып  отырған  оқырман  мансаптың  жетістік  емес,  жауапкершілік,  артықшылық

емес, ауыртпалық екенін көреді. Алда-жалда шариғатқа томпақтау тиетін қадамға барса, тұтас

халықтың ақысын арқалайтынын бағамдай түседі.

Кісі ақысының көп сақтала бермейтін бір жері сауда ісі. Автор бұл жерді де назардан тыс

қалдырмаған. Саудадағы алдап-сулаудан бастап, пайыз, ұрлық, құмар ойын сынды мəселелерге

қатысты аят-хадисті алдыңызға табақтай тартады. Кісі ақысы осылайша талданып келіп, жанама

түрі  де  келтіріледі.  Уəдеде  тұру,  қоршаған  ортаға  зиян  келтірмеу,  тіпті  ысырап  етпеу  керек

екені сөз болады.

Нағыз  мұсылман  қолындағы  бар  байлығы  мен  мүмкіндігін  Аллаһтың  бергені  деп  түсініп,

оның  ақысын  береді.  Оның  ақысын  беру  дегеніміз  –  Аллаһтың  разы  болар  ісіне  қолданып,

мұсылмандардың игілігіне ұсыну. Мұндай мысалдарды білімнің ақысы, жүрген жол мен тұрған

жердің ақысы, уақыттың ақысы деп көрсетеді.

Кітапта  адамзат  ақысына  қатысты  тек  тыйымдар  ғана  айтылып  қоймай,  кісі  құқын  бұзып

алған  жағдайда  не  істеу  керек  екені  де  аят-хадистерден  алынып  алдыңызға  тартылған.

Алдыменен кешірім сұрап, ол кісінің разылығын алу керек екені, тек онымен шектемей Аллаһқа

тəубе  ету  керектігі  сөз  болады.  Бұл  жерде  өзгеге  ақысы  кеткен  адамның  ақысын  алуға  құқылы

болғанымен, шама келгенше кешіре білгені жөн дейді. Аллаһ тек кешірімді құлдарына кешірім

етпек.  Оның  үстіне  Пайғамбарымыздың 

(саллаллаһу  алəйһи  уə  сəллəм)

 мұсылман мұсылманға үш күннен артық

кек  сақтамайды  дегені  бар.  Біреудің  кемшін  тұсын  бетіне  салық  қылмай,  шама  келгенше  көз

жұма қараудың абзал екені айтылады.

Тəуелсіздігіміздің  жиырма  жылдығы  қарсаңында  жарыққа  шығып  отырған  бұл  кітап  тек

руханиятымыздың  ғана  емес,  ой  еркіндігі  салтанат  құрған  демократиялы  қоғамымыздың  да

жетістігі деуге толық негіз бар.

Лайым дініміз аман, жұртымыз тыныш болсын!





Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   139




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
сәйкес оқыту
Қазақстан республикасы
оқыту мақсаттары
білім беретін
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
республикасы білім
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
қызмет стандарты
арналған жиынтық
болып табылады
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
жалпы білім
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
Зертханалық жұмыс
оқыту әдістемесі
пәнінен тоқсанға
нтізбелік тақырыптық
Әдістемелік кешені
Инклюзивті білім
республикасының білім
туралы жалпы
білім берудің
Қазақстанның қазіргі
туралы хабарландыру
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
пайда болуы