Ақпараттық технологиялар



бет1/3
Дата03.06.2020
өлшемі0.6 Mb.
#27361
  1   2   3
Байланысты:
Акпараттык техн УМКД
Абайдын кара создери 20, Документ Microsoft Word, физиканы силлабус, лаборатория-2019-2020, AZhK3324 Ақпараттық жүйелер құрылымы, ЫТЖС оқу құралы Егізбаева Ж., Сабақ жоспары, мхэжә прог, Таубай.Б 5.4, ОБ АДҚП англ , Analysis and selection of CRM systems на конкурс, Дінтану силл, 1-2 саб ХПЗН, балалар әдебиеті сил

ПОӘК 042-14-2-02-01-20-47/03-2008

01.09.2008 ж.

№1 басылым




беттің -сі





ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

шәкәрім атындағы семей мемлекеттік университеті


3 деңгейлі СМК құжаты

ПОӘК

ПОӘК 042-14-2-02-01-20-47/03-2008

«Ақпараттық технологиялар» пәнінің оқу-әдістемелік кешенінің оқу-әдістемелік материалдары

01.09.2008 ж.

№1 басылым



«Ақпараттық технологиялар»

пәнінен оқу-әдістемелік кешені
050703-«Ақпараттық жүйелер» мамандығына арналған

оқу-әдістемелік материалдар

Семей , 2008

Мазмұны


1.

Қысқартылып қолданылған тізім

2.

Оқытушыға арналған пәнін жұмыстық бағдарламасы

3.

Жалпы ережелері

4.

Студенттерге арналған пәнін жұмыстық бағдарламасы

5.

Сабақтың түрлері бойынша оқу-әдістемелік материалдар

6.

ОЖСӨЖ

7.

СӨЖ

8.

Әдебиеттер


1. Қысқартылып қолданылған тізімдер

АИС - автоматтандырылған ақпараттық жүйе .

АИТ - автоматтандырылған ақпараттық технологиясы

АРМ – автоматтандырылған жұмыс орны

БД – мәліметтер базаасы

ВТ - есептеуіш техника

ГВС – ауқымды есептеуіш желі

ИС - ақпараттық жүйе

ИТ - ақпараттық технология

ЛВС - жергілікті есептеуіш желі

ПК - дербес компьютер

ПО - бағдарламалық қамтамасыз ету

ПЭВМ – дербес электрондық - есептеуіш машина

СУБД – мәліметтер базасын басқару жүйесі

ЭВМ - электрондық - есептеуіш машина .

ЭИС - экономикалық ақпараттық жүйе.

World Wide Web - дүние жүзілік ақпараттық торы

2. Оқытушыға арналған пәнін жұмыстық бағдарламасы
Кесте 1 – Пән мазмұны. Сабақ түрлері бойынша сағаттарды бөлу

Тақырып атаулары және оның мазмұны

Сағаттар саны

Әдебиет

1

2

3

Дәрістік сабақтар


1 . Басқарудың технологиялар негіздері.

Ақпараттарды басқару және алмасу функциялары

Басқару процесіндегі тура және кері байланыс функциялары.


1

(8.1.1)

9-13 бет.



2. Ақпараттық жүйелердің экономикада қолданылуы

Ақпараттық жүйе туралы түсінік

Мәліметтерді компьютерлік өңдеу әдістері


1

(8.1.1)

13-17 бет.



3. Ақпараттық технологияның жобалау негіздері

Ақпараттық технологияның даму кезеңдері. Қазіргі технологиялық процестің ерекшелігі. Басқарудағы автоматтандыру процесінің құралдары. Бағдарламалық өнімнің жіктелуінің элементтері. Ақпараттық технологияның таңдау критериясы. Ақпараттық технологияның құрылуының методологиялық негіздері



2

(8.1.1)

17-26 бет.

(8.1.2.)

80-84 бет.



4. Экономикалық жүйедегі ақпараттың сипаттамасы

Экономикалық ақпараттың ерекшеліктері. Ақпараттың сипаттамасының құрылымы, құжаттар, көрсеткіштер, реквизиттері. Экономикалық ақпараттың сапасының критериясы.



1

(8.1.1)

26-37 бет.



5. Экономикалық ақпараттың кодталуы. Кодтаудың жүйесі және жіктелуі.

Ақпаратты кодтаудың (таңбалаудың) жүйесі. Жіктелу жүйесі.



1

(8.1.1)

38-46 бет.



6. Ақпараттық технологияның дамуының тенденциясы

Ақпараттық өнімнің қиындауы.Ұқсастықпен қамтамассыз ету. Глобализация. Конвергенция.



1

(8.1.2.)

52-57 бет.



7. Ақпараттық технологияның түрлері

Мәліметтерді өңдеудің ақпараттық технологиясы. Басқарудың ақпараттық технологиясы. Автоматтандырылған кеңсе (офис). Сараптама жүйесіндегі ақпараттық жүйе

2

(8.1.2.)

331-362 бет.



8. Ақпараттық жүйенің және ақпараттық технологияның сапасы мен стандарты

Ақпараттық технологияның стандарттау жүйесі. Ақпараттық жүйенің өмірлік циклінің моделі.



1

(8.1.1)

47-52 б.


(8.1.2.)

29-33 б.


9. Ақпаратық технологияның құқықтық қамтамасыз етілуі

Ақпараттық заңнама. Ақпараттық қауіпсіздік. Компьтерлік технологиядағы вирус мәселесі. Антивирустік бағдарламалар



1

(8.1.1)

53-64 б.


(8.1.2.)

22-28 б.


10. Желілік технологияның сипаттамасы және тағайындалуы

Компьтерлік жүйенің мүмкіндіктері. Компьтерлк жүйенің құрылу жіктелуі. Ақпараттық ресурстардың сақталу технологиясының таратылуы



1

(8.1.1)

65-72 б.


11. Желілік технологияның мінездемесі және тағайындалуы

Компьютерлік жүйенің негізгі компоненттері. Желілік бағдарламалық қамтамассыз ету. «клиент-сервер» технологиясының негіздері.



1

(8.1.1)

73-78 б.


12. Жергілікті есептеуіш желінің жалпы сипаттамасы

Жергілікті есептеуіш желісі. Интернет желісінде доменді жүйе атауы. Интернет желісінде ақпараттық ресурстар. Интернет. Электрондық пошта. Корпоративтік желілер



2

(8.1.1)

79-93 б.


(8.1.2.)

58-65,


362-377 беттер

Практикалық (семинарлық) сабақтар


1 . Басқарудың технологиялар негіздері.

Ақпараттарды басқару және алмасу функциялары

Басқару процесіндегі тура және кері байланыс функциялары.


1

(8.1.1)

9-13 б.


2. Ақпараттық жүйелердің экономикада қолданылуы

Ақпараттық жүйе туралы түсінік

Мәліметтерді компьютерлік өңдеу әдістері


1

(8.1.1)

13-17 б.


3. Ақпараттық технологияның жобалау негіздері

Ақпараттық технологияның даму кезеңдері. Қазіргі технологиялық процестің ерекшелігі. Басқарудағы автоматтандыру процесінің құралдары. Бағдарламалық өнімнің жіктелуінің элементтері. Ақпараттық технологияның таңдау критериясы. Ақпараттық технологияның құрылуының методологиялық негіздері



2

(8.1.1)

17-26 б.


(8.1.2.)

80-84 б


4. Экономикалық жүйедегі ақпараттың сипаттамасы

Экономикалық ақпараттың ерекшеліктері. Ақпараттың сипаттамасының құрылымы, құжаттар, көрсеткіштер, реквизиттері. Экономикалық ақпараттың сапасының критериясы.



1

(8.1.1)

26-37 б.


5. Экономикалық ақпараттың кодталуы. Кодтаудың жүйесі және жіктелуі.

Ақпаратты кодтаудың (таңбалаудың) жүйесі. Жіктелу жүйесі.



1

(8.1.1) 3

8-46 б.


6. Ақпараттық технологияның дамуының тенденциясы

Ақпараттық өнімнің қиындауы.Ұқсастықпен қамтамассыз ету. Глобализация. Конвергенция.



1

(8.1.2.)

52-57 б.


7. Ақпараттық технологияның түрлері

Мәліметтерді өңдеудің ақпараттық технологиясы. Басқарудың ақпараттық технологиясы. Автоматтандырылған кеңсе (офис). Сараптама жүйесіндегі ақпараттық жүйе



2

(8.1.2.)

с. 331-362



8. Ақпараттық жүйенің және ақпараттық технологияның сапасы мен стандарты

Ақпараттық технологияның стандарттау жүйесі. Ақпараттық жүйенің өмірлік циклінің моделі.



1

(8.1.1)

47-52 б.


(8.1.2.)

29-33 б.


9. Ақпаратық технологияның құқықтық қамтамасыз етілуі

Ақпараттық заңнама. Ақпараттық қауіпсіздік. Компьтерлік технологиядағы вирус мәселесі. Антивирустік бағдарламалар



1

(8.1.1)

53-64 б.


(8.1.2.)

22-28 б.


10. Желілік технологияның сипаттамасы және тағайындалуы

Компьтерлік жүйенің мүмкіндіктері. Компьтерлік жүйенің құрылу жіктелуі. Ақпараттық ресурстардың сақталу технологиясының таратылуы



1

(8.1.1)

65-72 б.


11. Желілік технологияның сипаттамасы және тағайындалуы

Компьютерлік жүйенің негізгі компоненттері. Желілік бағдарламалық қамтамассыз ету. «клиент-сервер» технологиясының негіздері.



1

(8.1.1)

73-78 б.


12. Жергілікті есептеуіш желінің жалпы сипаттамасы

Жергілікті есептеуіш желісі. Интернет желісінде доменді жүйе атауы. Интернет желісінде ақпараттық ресурстар. Интернет. Электрондық пошта. Корпоративтік желілер



2

(8.1.1)

79-93 б.


(8.1.2.)

58-65,


362-377 б.

Microsoft Excel формуласын және функцияларды пайдаланып есептерді шешу. Жалпы қасиет есепттер

2

(8.1.3, 8.1.4)

Microsoft Excel формуласын және функцияларды пайдаланып есептерді шешу. Массивтер және матрицалармен жұмыс

2

(8.1.3, 8.1.4)

Microsoft Excel текстік функциясымен жұмыс. Уақыт және мерзім функциялары.

2

(8.1.3, 8.1.4)

Microsoft Excel текстік функциясымен жұмыс. Сілтеме және қарау функциялары.

2

(8.1.3, 8.1.4)

Шешім іздеу көмегімен есептерді шешуді оңтайландыру.

2

(8.1.3, 8.1.4)

Microsoft Excelде тізімдерді басқару. Тізімдер және диапазондар.

2

(8.1.3, 8.1.4)

Microsoft Excelде тізімдерді басқару. Берілгендерді талдау.

1

(8.1.3, 8.1.4)

Microsoft Excel командасын автоматты жазылуы. Құралдар тақталарын және менюді жөндеу.

2

(8.1.3, 8.1.4)



3. Студенттерге арналған пәнін жұмыстық бағдарламасы

1 апта


Басқарудың технологиялар негіздері.

- Ақпараттарды басқару және алмасу функциялары. Басқару процесіндегі тура және кері байланыс функциялары.

2 апта

Ақпараттық жүйелердің экономикада қолданылуы.

- Ақпараттық жүйе туралы түсінік. Мәліметтерді компьютерлік өңдеу әдістері

3 апта

Ақпараттық технологиялардың жобалау негіздері.

- Ақпараттық технологияның даму кезеңдері. Қазіргі технологиялық процестің ерекшелігі. Басқарудағы автоматтандыру процесінің құралдары. Бағдарламалық өнімнің жіктелуінің элементтері. Ақпараттық технологияның таңдау критериясы. Ақпараттық технологияның құрылуының методологиялық негіздері

Microsoft Excel- дің формулалары мен функцияларын қолданып есептер шығару

4 апта


Ақпараттық технологиялардың жобалау негіздері .

- Ақпараттық технологиялардың даму кезеңдері. Замандас технологиялық процес ерекшеліктері. Басқару процес автоматтандыру құралдары . Бағдарламалық өнімдердің таптастыру элементтері. Ақпараттық технология таңдау белгілері. Ақпараттық технологиялардың жасау әдістемелік негіздері .

Microsoft Excel- дің формулалары мен функцияларын қолданып есептер шығару.

5 апта


Экономикалық жүйедегі ақпараттың сипаттамасы.

- Экономикалық ақпараттың ерекшеліктері. Ақпараттың сипаттамасының құрылымы, құжаттар, көрсеткіштер, реквизиттері. Экономикалық ақпараттың сапасының критериясы.

Microsoft Excel- дің формулалары мен функцияларын қолданып есептер шығару.

6 апта


Экономикалық ақпараттың кодталуы. Кодтаудың жүйесі және жіктелуі.

Ақпаратты кодтаудың (таңбалаудың) жүйесі. Жіктелу жүйесі

Microsoft Excel- дің формулалары мен функцияларын қолданып есептер шығару.

7 апта


Ақпараттық технологияның дамуының тенденциясы

- Ақпараттық өнімнің қиындауы.Ұқсастықпен қамтамассыз ету. Глобализация. Конвергенция.функциялармен қарау функция Microsoft Excel . және сілтемелердің .

Microsoft Excel- дің формулалары мен функцияларын қолданып есептер шығару.
8 апта

Ақпараттық технологияның түрлері

- Мәліметтерді өңдеудің ақпараттық технологиясы. Басқарудың ақпараттық технологиясы. Автоматтандырылған кеңсе (офис). Сараптама жүйесіндегі ақпараттық жүйе.

9 апта

Ақпараттық технологияның түрлері

- Автоматтандырылған кеңсе (офис). Сараптама жүйесіндегі ақпараттық жүйе.

Microsoft Excel- дің формулалары мен функцияларын қолданып есептер шығару.

10 апта


Ақпараттық жүйенің және ақпараттық технологияның сапасы мен стандарты

- Ақпараттық технологияның стандарттау жүйесі.

- Ақпараттық жүйенің өмірлік циклінің моделі.

11 апта


Ақпаратық технологияның құқықтық қамтамасыз етілуі

- Ақпараттық заңнама. Ақпараттық қауіпсіздік. Компьтерлік технологиядағы вирус мәселесі. Антивирустік бағдарламалар.

Microsoft Excel – де тізімдер және диапозондар.

12 апта


Желілік технологияның сипаттамасы және тағайындалуы

Компьтерлік жүйенің мүмкіндіктері. Компьтерлік жүйенің құрылу жіктелуі. Ақпараттық ресурстардың сақталу технологиясының таратылуы

13 апта

Желілік технологияның сипаттамасы және тағайындалуы

- Компьютерлік жүйенің негізгі компоненттері. Желілік бағдарламалық қамтамассыз ету. «клиент-сервер» технологиясының негіздері.

- Microsoft Excel – де тізімдерді талдау.

14 апта


Жергілікті есептеуіш желінің жалпы сипаттамасы

- Жергілікті есептеуіш желісі. Интернет желісінде доменді жүйе атауы. Интернет желісінде ақпараттық ресурстар. Интернет. Электрондық пошта. Корпоративтік желілер

15 апта

Жергілікті есептеуіш желінің жалпы сипаттамасы

Электрондық пошта. Корпоративтік желілер

Microsoft Excel – де командаларының автоматты жазуын құралдар тақтасы қалыпты күйге келтіру


3. Сабақтың түрлері бойынша оқу-әдістемелік материалдар

3.1. Дәрістер



1 дәріс. Басқарудың технологиялар негіздері.

Ақпараттарды басқару және алмасу функциялары.

Әрбір қоғамда ақпаратты өңдеумен жұмыс жүргізуге тура келеді. Экономиканың дамуымен тұрғындарының санының өсіміне байланысты, өзара байланысты мәліметтердің көлемі өседі. Соңғы жылдары ақпараттың үлкен көлемі өндірісте, саудада, қаржылық және банктік салада бақыланады. Бұл нарықтық экономикаға өтуге байланысты болғанымен қатар, мәлімет өңдеудің ғылыми әдістерін қолдануға негізделген экономикалық объектілерді басқарудың жаңа әдісін өтуімен де байланысты. Экономикалық объектілерді меңгеруге негізделген ақпараттық ағымдарды қолдана отырып, бақылау, жоспарлау, есеп, талдау, объектілерді басқаруды сәтті жүргізуге болады.

Қазіргі заманғы экономика эффектік басқарусыз мүмкін емес,оның сәттілігі дамуының динамикасы мен әржақты факторларды ескеретін интегралданған шешімдердің қабылдануымен анықталады. Бүгінгі күрделі де тез өзгеретін әлемде көптеген альтернативтер басқарушылардың қолында болады, және адамдардың алдына бір мақсат қойып, оған жету үшін көптеген сұрақтарға жауап беру керек. Ол басқару объектісі толығымен меңгерілген уақытта ғана мүмкін болады.

Әрбір басқарылатын функция шын мәнінде бірнеше жалпы және өмірлік қажетті шешімдермен байланысты болады. Өнеркәсіп, фирма, сала және жалпы экономика жұмыстары сәтті болу үшін, бұл объектілер туралы толық ақпарат болуы керек және бұл ақпаратты басқару процесінде қолдану керек. Қолданылатын объект туралы ақпарат көлемі неғұрлым үлкен болса, қабылданған шешілдер соғұрлым сауатты, ал басқару соғұрлым күшті болады.

Басқару процессі,алға қойылған мақсатқа жетуге бағытталған,өзара байланысты іс-әрекеттердің жиынтығы арқылы бейнеленеді. Ғылыми менеджменттің қазіргі заманғы теориясы тұрғысынан, басқару процесі әртүрлі деңгейде қарастырылады.


  • Стратегиялық басқару-басқарылатын объетілердің даму бағыттары және ғаламдық мақсаты өңдеуге негізделген, перспективаға бағытталған басқару;

  • Оперативтік басқару-фирманың түрақты функциялануын қамтамасыз ететін және жақын арадағы (ай,квартал) оның даму потенциалын қүруға бағытталған басқару;

  • Ағымдағы басқару-ақпараттың тіркеуі, жинақталуы және анализіне негізделген басқару.

Басқарудың барлық деңгейлеріне бірнеше категориаларға бөлінетін әртүрлі функциялар кіреді: жоспарлау, ұиымдастыру, мотивация және бақылау. Бүл функциялар-үздіксіз, өзара байланста дамиды және процесстің басқару объетісі болып табылады. Бастапқы қойылған мақсаттар мен тапсырмалар өндірістің дамуын кеңейту арқылы өзгере алады.

Жоспарлау функциясы өнеркәсіптің мақсатына жету процессінде оның мүшелерінің міндеттерін айқындайды. Ұйымдастыру функциясы жоспарланған мақсаттарға жету үшін тапсырмалардың орындалу процессіндегі субъектілер арасындағы міндеттерді бөлуі мен қүрлымына негізделген.

Мотивация функциясына қажетті іс-әрекеттерді орындауға талпынс және бүкіл жүмысшылардың жүмыс міндеттерінің орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған іс -әрекеттер кіреді.

Бақылау функциясы мақсатқа жету процессіндегі қателер мен мүмкін түзетулерді уақытында байқауды қамтамасыз етеді.

Басқару бақылауының мынадай түрлері бар:


  • стандартты орнату - бұл жүмыстың уақытында орындалуы және сапалылығының дәл анықталуы;

  • жетістіктерді өлшеу нәтижесі және оларды күтіммен салыстырғандағы болжау мәндері;

  • моделдердегі арифметикалық және логикалық қателерді шығаруға бағытталған іс-әрекеттер.

Жоғарыда айтылған функциялардың барлығы басқарушының шешім қабылдауын қамтамасыз етеді және олардың орындалуы үшін, бағытталған іс-әректтерді жүзеге асыру коммуникация немесе ақпарат алмасуды талап етеді.

Барлық бағандар арасындағы байланыс процестері шешім мен коммуникацияны қабылдау болып табылады, олар басқарылатын функциялардың үздіксіздігін және олардың басқару процесіндегі әсердің эффектілігін қамтамасыз етеді.



Шешім қабылдау – бұл басқарудағы басты компанент ,олар өзінде әдістерді таңдап, амалды жоспарлау, бақылау мен мотивацияны ұйымдастыруды іске асырады.

Шешім қабылдау көптеген ақпаратты ағымдарды өңдеуге болжайды және осы көптің ішінен алынған жалғыз белгілі проблеманың шешімі болып табылады.Ақпарат алмасу немесе коммуникация адамдар арасындағы құрылымдық типтегі қарым – қатнастарды сипаттайды. Бұл басқару функциясы коммуникацияның сапалығына тәуелді.

Сонымен шешім қабылдау мен ақпарат алмасу – басқарушының жұмысындағы негізгі мазмұны және негізгі мақсаты. Басқару қарастырылатын объект компоненттері мен ақпарат алмасумен байланысты. Ақпарат алмасудың сапалығы шешім қабылдаудың сапалылығын көтереді. Сондықтан ақпараттық технологияларды таңдағанда және өңдегенде коммуникацияға ерекше көңіл аударады.

Басқару процесіндегі тура және кері байланыс функциялары.

Ақпараттық жүйелерді басқаруда тура және кері байланыс принципі жүзеге асады.Мысылы, өнеркәсіп басшысы жұмысшылардың сағаттық төлемақысы мен жаңа жұмыс тәртібі туралы бұйрық шығарады. Бұндай шешім қабылдау, өнеркәсіптегі басқару объектісіне әсер етеді және осылай тура байланыс жүзеге асады.

Шешім өз күшіне енгеннен кейін кері байланыс орнығады. Кері байланыс – басқарылатын объектідегі қабылданатын шешімге әсерінің бақылау жинынтығы.

Басқарушы аламын деген өлшемдер, шешімнің бағалылары немесе фактылық нәтижелердің алмастыруы осы фазада жүреді. Басқарылатын объектің режимі , ақпараттардың сарапталуы, іс-әрекеттің нәтижесінің бағалауға мүмкіндік береді , осының нәтижесінде жаңа шешім қабылданады .Мысалы жарғы сөз күшіне енгенең кейін өнеркәсіп жұмыс істеу басты көрсеткіштері туралы мәлімен , басдарманың алдына түседі. Ол көрсеткіштер : өндірілетін өнімнің көлемі, өнеркәсіптің кірісі, орташа күндік ( айлық ) өнім нормасы. Ескі көрсеткіш пен жаңа көрсеткіштерді салыстыра отырып басқарушы, қабылданылған шешімнің эффектілігі бағалай алады, осы бағыттағы жұмыстын нәтижесі және келешектегі іс-әрекетті анықтайды. Кері байланыс – басқарушыға шешімді реттеуге мүмкіндік береді, бүл кезде обътіге көп зияны тимеу керек .Бақылау функциясының көмегімен бірінші орында басқарушы бағалау шешімін анықтайды.



1-сурет. Басқару процесіндегі тура және кері байланыс схемасы.


Тура және кері байланыс үшін үнемі ақпараттын алмасу қажет сондықтан экономикалық объектілермен басқару процесінде, комуникатция онімдері манызды роль атқарады.

Менеджменттің қайта құру процестері дамуға және қазіргі заманға сай компютерлендіруге бейімдеуілуіне бағытталған.

Жедел (оперативті) басқару негіздері қазіргі кезде жаңа компютенлік және телекоммунизациялық техникаға арқа сүйейді, сонымен қатар жоғары дәрежелі ақпаратты басқару технологиясын қүру үшін пайдаланады. Жаңа компютерлік технологиалар методологиялау басқаруды радикалды өзгерістер әкеледі ақпараттық менеджменттегі ақпараттық ресурстардың өсуін қолданылуы және кеңейтілген қорларды пайдалану мүмкіндігі нің арқасында басқару процестері объектінің кең және терең ауқымда шарпиды. Бұл өнімдегі және ауыл шаруашылығындағы бағандарды және барлық деңгейлерді тігінен және көлденең меңгеруге мүмкіндік береді .

2 дәріс. Ақпараттық жүйесінде экономикада қолдану



Ақпараттық жүйе туралы түсінік

Жетекшінің ұйымның мақсаттары қандай болу керектігі, өнімді қалай жақсарту, басқару бөлімінің құрылымын қалай шыңдау жайындағы сұрақтарына тек басқарылушы объект туралы бар ақпаратты толық пайдалану арқылы ғана жауап беруге болады. Мысалы, өндірістің күнтізбелік жоспарлары бар тапсырыстар, олардың материалдық ресурстармен қамтамасыз етілуі, өндірістік қуаттардың жүктелу дәрежесі мен олардың әрбір тапсырыстың орындалуының келісімді мерзіміне байланысты пайдаланылуы туралы мәліметтер негізінде құрылады. Өндірістің күнтізбелік жоспарларында қолда бар қуаттардың реконструкциясының, жабдықтарды ауыстыру мен жаңа кәсіпорындарды құру, жұмыс күшін оқыту шығындары қарастырылады. Олар өнімді өткізу, шетелдік лицензиялау, техникалық қызмет көрсетумен қамтамасыз ету және тағы басқа жоспарлардан тұрады. Егер бұл мәліметтердің күнделікті жаңарып отыру керектігін, ал бүкіл өндіріс процесін зерттеуде жиналатындығын ескерсе, онда ақпаратпен жұмыс істеуді автоматандыру қажеттілігі айқын көрінеді.

Объект туралы мәліметтер бақылаулардан, құжаттардан, тәжірибелерден, статистикалық есеп берулерден, архивтерден, кітапханалардан және басқа ақпарат көздерінен күделікті түсіп отырады. Басқару процесінде әрбір нақты уақыт моменті кезіндегі объекттің күйі жайлы ақпарат бар болуы қажет. Бұл ақпаратты барынша толық, рационалды және сауатты пайдалану үшін, берілгендерді оперативті тіркеу, оларды берік және қауіпсіз қорғау, керекті көрсеткіштерді тез іздеп табу, математикалық және статистикалық анализ әдістерін пайдаланала отырып ақпаратты жан-жақты өңдеу және ақпарат пен оны өңдеу нәтижелерін уақтылы беру қажет. Сол үшін ақпараттық жүйелер енгізіледі және әрдайым пайдаланылады. Олар қолданушыға зерттелуші объектті сауатты басқару мен басқару процессінде максималды жетістіктерге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Компьютерлік технологияларды пайдалану ақпаратты жинау мен өңдеуді, жоспарлардың әртүрлі варианттарын жасау және экономиканы басқару процесінде мамандар стратегиясы мен тактикасының оптималды жоспарларын табуды жеңілдетеді және тездетеді. Кез-келген рангылы қолданушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін экономика және басқару саласының барлық облыстарында ақпараттық жүйелер мен комплексткер интенсивті дамытыла және енгізіле бастады.

Ақпараттық автоматандырылған жүйе деп бөлек алынған компьютерді немесе бірнеше аппараттық компьютерлік құралдар бірлестігін, программалық қамтамасыз етуді, қосымша жабдық және белгілі бір мақсаттар мен қажеттіліктерді қанағаттандыру мүмкіндігін қамтамасыз ететін адамдарды түсінеміз.

Ақпараттық жүйе – өздерінің есептеу техникасы мен байланыс құралдарының көмегімен пайдалану үшін құрылған ұйымдаса реттелген құжаттар мен ақпараттық технологиялар бірлестігі.

Ақпараттық ресурстар деп бөлек құжат немесе ақпараттық жүйелердегі құжаттар массиві түсіндіріледі: кітапханалар, архивтер, деректер банкілері, білімдер базасы, деректер базасы. Ақпараттық ресурстарды пайдалану мен олармен жұмыс істеу үшін пәндік облыс объектісі ақпаратық рксурстар болып табылатын ақпараттық технологиялар және қолданушыға ақпараттық ресурстар негізінде берілетін ақпараттық өнім мен қызмет ету қолданылады. Автоматтандырылған ақпараттық жүйелер мен технологияларды қамтамасыз ету құралдары – ақпараттық жүйелерді жобалауда құрылатын немесе қолданылатын және олардың эксплуатациясын қамтамасыз ететін программалық, техникалық, лингвистикалық, құқықтық, ұйымдастырушылық құралдар.

Ақпараттық жүйелерді құру мен функциялану процесіне субъектілердің 2 категориясы қатысады:



  • Ақпараттық жүйелерді кұрушылар, олармен қамтамасыз ету құралдары мен технологияларын жасаушылар (интегралдық микросхемаларды жобалаушы-инженерлер, программисттер, информацияны жеткізушілер және т.б.)

  • Ақпараттық жүйелерді эксплуатациялайтын қолданушылар немесе тапсырыс жасаушылар (кәсіпорындар, фирмалар, ұйымдар, заңды және жеке тұлғалар, мемлекеттік билік органдары)

Қазіргі таңдағы ақпараттық орта жағдайында экономикалық объектілерді оперативті басқаруға тек компьютерлік техниканы қолдану арқылы ғана қол жеткізуге болады. Адам жұмысының барлық сферасының компьютеризациясы әрбір сауатты маманның ақпаратты қолдана алуына әкелді. Бүгінгі таңда жұмыс есептерін шешу үшін есептеуіш техникасын пайдалануды қажет ететін әр түрлі саладағы мамандар саны артып келеді. Қазіргі кезде өздерінің күнделікті жұмыстарында бухгалтерлік есепті жүргізуде, тапсырыстар мен келісімшарт орындалуын бақылауда, іскерлік құжаттарды дайындауда есептеу техникасын қолданбайтын кәсіпорын, фирма немесе акционерлік қоғам кемде кем. Нарықтық экономикалық қатынастар орнығуының барысында, негізінен орта және кіші кәсіпорындардың қосылу есебінен, есептеу техниксының және программмалық құралдардың қолданылу аясы айтарлықтай кеңейді.

Экономист жұмысының әр алуан сфераларындағы есептерді шешуге арналған ақпараттық жүйелер жасалған және ендірілген. Оларды жүзеге асыру барысында мәліметтерді компьютерлік өңдеудің келесі әдістері қолданылады:



  • Мәліметтерді сақтау, іздеу және өңдеу

  • өндірісті басқару және бақылау

  • экономикадағы процестер анализі және диагностикасы

  • мәліметтерді жинау және статистикалық өңдеу

  • банкілік есеп айырысу

  • қоғам құрылымының талдауы

  • әртүрлі деңгейлер байланысының және ұйымдардың зерттелуі

  • шешім қабылдаудың автоматтандырылған жүйелері

  • ғылыми жұмысты басшылық ету

  • стохастикалық (ықтимал) болжам модельдері

  • жасанды интеллект жүйелері

  • автоматандырылған бухгалтерия

  • складтау және сауда

Жаңа ақпараттық жүйелерге көшу тек қана ой еңбегінің қиындаған операцияларын автоматтандырып қоймай, сонымен қатар толықтай шығармашылық процесті кешенді автоматтандыруға әкелді. Білімдерді өңдеудің компьютерлік жүйелері мәліметтерді логикалық өңдеуді жүзеге асырады, қолданушыға қорытындылар жасауға, ақпаратты ойлап түсінуге, нақты мақсаттар мен олардың қолданылу аясына қатысты фактілер арасындағы логикалық байланыстар орнатуға көмектеседі.
3, 4 дәрістер. Ақпаратттық технолгияларды жобалау негіздері

Жаңа ақпараттық технологиялар

Компьютерлік жүйелерді құру үшін қазіргі заманғы (жаңа) ақпараттық технрлогиялар жасалуда және ендірілуде. Бұл технологиялар басқару процесінің автоматтандырылуымен тығыз байланысты.

Жаңа ақпараттық технология - ақпараттық жүйелер мен есептеу техникасының құралдарын пайдалану арқылы ақпаратты жинау, жинақтау, іздеу және өңдейдің әдістер мен тәсілдер жиыны.

ЮНЕСКО-ның қабылдаған анықтамасы бойынша, ақпараттық технология – ақпаратты өңдеу және сақтаумен айналысатын адамдар еңбегін ұйымдастырудың эффективті әдістерін зерттейтін өзара байланысты ғылыми, технологиялық, инженерлік дисциплиналар кешені; есептеу техникасын, ұйымдастыру әдістерін, адамдармен және өндірістік жабдықпен өзара әрекеттесуін, олрадың практикалық қосымшасын, сонымен қатар осылардың барлығымен байланысты әлеуметтік, экономикалық және мәдени проблемалар. Жаңа ақпараттық технологиялар компьютерлер мен телекоммуникациялық техниканы қолдануға негізделген.



Жаңа ақпараттық технология жоғарғы деңгейдегі достық қолданушылық интерфейстің ақпараттық поцесіне қолданушылардың активті қатысуымен жүретін техникалық құралдарды қолдануға негізделген. Ол ортақ және проблемалық қолдануға арналған қолданбалы программалар пакетін, қолданушыға жойылған мәліметтер базасына және ЭЕМ желілері көмегімен программаларға кіру мүмкіндіктерін кеңінен қолданады.

Жаңа ақпараттық технологияның негізгі қасиеттерін бөліп көрсетуге болады:

  • Бұл қағазсыз технология, ол бойынша ақпаратты негізгі тасушы компьютер жадында немесе дискіде құрылатын және монитор экранында көрсетілетін электронды документ болып табылады.

  • Жоғарғы мүмкіндікті интерактивті (диалогты) режим арқылы колданушы кез келген жұмыс шешілуінің барысын оперативті басқара алады.

  • Қолданушының компьютермен сұхбаттасу әдісі (достық интерфейс) дайындығы әр түрлі деңгейдегі қолданушыға жүйелік меню, көмектесулерді және анықтамаларды пайдалана отырып, ақпаратпен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

  • Ақпарат беру формаларының сәйкестілігі оның өңделуінің барлық кезеңдерінде ақпараттық көмек беруді жүзеге асыруға көмектеседі.

  • Барлық қолданушыларға жүйенің кез келген техникалық, программалық және ақпараттық ресурстарына оперативті кіруді қамтамасыз ететін ақпараттық желілер мен коммуникациялық желілер негізінде есептерді ұжымдық шешу әдістерін пайдалану.

Ақпараттық технологиялардың даму кезеңдері

Бөлудің әртүрлі белгілері бойынша анықталатын компьютерлерді пайдаланатын ақпарттық технологиялар дамуына байланысты бірнеше көзқарас түрлері бар.

Төменде көрсетілгендердің барлығына ортақ болып табылатыны – дербес компьютердің пайда болуымен ақпарттық технология дамуының жаңа кезеңі басталды. Профессионалдық және тұрмыстық сфераның басты мақсаты адамдардың дербес ақпараттық қажеттіліктерін камтамасыз ету болып келеді.

Бөлу белгісі – ақпаратты өңдеу процесі мен есептерінің түрі.

1-кезең (60-70 жж.) – деректерді ұжымдық қолдану режимінде есептеу орталықтарында өңдеу. Ақпараттық технология дамуының негізгі бағыты адамдардың қиындаған лперациялық іс әрекеттерін автоматтандыру болды.

2-кезең (80 жылдардан бастап) – стртегиялық есептерді шешуге бағытталған ақпарттық технологияларды құру.

Бөлу белгісі – қоғамды ақпарттандыру жолындағы проблемалар.

1-кезең (60 жылдардың аяғына дейін) ақпараттық құралдар мүмкіндіктерінің шектігі жағдайында деректкрдің үлкен көлемін өңдеудің қиындығымен сипатталады.

2-кезең (70 жылдардың аяғына дейін) 1ВМ/360 сериялы ЭЕМ-дердің таралуы. Бұл кезең проблемаы – программалық қамтамасыз етудің аппараттық құралдардың даму деңгейінен қалып қоюы.

3-кезең (80 жылдардың басынан бастып) – компьютер профессионалды емес қолданушының құралына, ал ақпататтық жүйелер оның шешім қабылдауын қолдайтын құралға айналды. Проблемалар - қолданушының қажеттіліктерін максималды қанағаттандыру және компьютерлік ортада сәйкес жұмыс интерфейсін құру.

4-кезең (90 жылдардың басынан бастап) – ұйымаралық байланыстар мен ақпараттық жүйелердің қазіргі уақыттағы технологияларын құрылуы. Бұл кезеңнің проблемалары айтарлықтай көп. Солардың тоқталарлықтайлары:


  • Келісімдерді қалыптастыру және компьютерлік желілерге арналған стандарттар мен протоколдарды бекіту.

  • Стратегиялық ақпаратқа кіруді ұйымдастыру

  • Ақпаратты қорғау мен қауіпсіздігін ұйымдастыру

1-кезең (60 жылдардың басынан бастап) есептеу орталықтарының ресурстарын орталықтандырылған ұжымдық пайдалануға бағытталған қиындаған операцияларды орындаудағы ақпаратты айтарлықтай эффективті өңдеумен сипатталады. Құрылып жатқан ақпараттық жүйелердің эффективтілігі бағасының негізгі критериі жасалуға кеткен шығындар мен өндірлу нәтижесінде үнемделген қаражаттар арасындағы айырма болды. Осы кезеңдегі негізгі проблема психологиялық болды: көзқарастары мен шешіліп жатқан поблемаларды ұғынуларының сәйкессіздігінен туындаған қолданушыларға арнап ақпараттық жүйелерді жасаған құрастырушылар мен қолданушылар арасындағы өзара әрекеттесудің нашарлығы.

Осы проблемалар салдарынан, қолданушылар жаман қабылдаған және өздерінің үлкен мүмкіндіктеріне қарамастан қуаты толық пайдаланылмаған ақпараттық жүйелер құрылып жатты.

2-кезең (70 жылдардың ортасынан бастап) дербес компьютерлердің пайда болуымен байланысты. Ақпараттық жүйелерді құруға басқа қырынан келдік, бағыт дербес қолданушының қабылдайтын шешімдерін қолдау үшін соның жағына ауысады. Қолданушы құрастырылып жатқан жұмыстарына қызуғышылық танытады, құрастырушылармен қарым-қатынас жөнделеді, мамандардардың екі тобының арасында өзара түсіністік пайда болады. Бұл кезеңде бірінші кезеңге тән мәліметтерді орталықтандырылған және локальдық есептерді шешу мен қолданушының жұмыс орнындағы локальдық мәліметтер қорымен жұмыс істеуіне негізделген деорталықтандырылған өңдеу колданылады.

3-кезең (90 жылдардың басынан бастап) бизнестегі стратегиялық артықшылықтардың анализі түсінігімен байланысты және ақпаратты таратушылық өңдеудің телекоммуникациялық жетістіктеріне негізделген.

Ақпараттық жүйелердің мақсаты тек деректерді өңдеудің эффективтілігін арттыру мен басқарушыға көмектесу ғана емес. Сәйкесінше ақпараттық технологиялар ұйымға бәсекелестік қүреске шыдай алып, артықшылықты иемденуге көмектесу керек.

Бөлу белгісі – технологияның құрал-жабдықтар түрі

1-кезең (XIX ғасырдың екінші жартысына дейін) - «қолмен жасалған» ақпараттық технология, құрал-жабдығын қауырсын, сия, кітап құраған.

Коммуникация почта арқылы хаттарды, пакеттерді қолмен өткізу жолымен іске асырылды. Технологияның негізгі мақсаты – ақпаратты қажетті формада жеткізу.

2-кезең (XIX ғасырдың басынан бастап) - «механикалық технология», құрал-жабдығын жазу машинасы, телефон, диктофон, жеткізудің әлдеқайда жетілдірілген құралдарымен жабдықталған почта құраған. Технологияның басты мақсаты – ақпаратты қажетті формада бұрынғыдан ыңғвйлырақ құралдармен жеткізу.

3-кезең (ХХ ғасырдың 40-60 жылдары) - «электрлік» технология, құрал-жабдықтарын үлкен ЭЕМ мен сәйкес программалық қамтамасыз ету, электрлік жазу машиналары, ксерокстар, портативті телефондар құраған.

Технология мақсаты өзгерді. Ақпараттық технологиядағы екпін ақпараттың берілу формасынан оның мазмұнының қалыптасуына аударылады.

4-кезең (70 жылдардың басынан бастап) – «электронды» технология, негізгі құрал-жабдықтары үлкен ЭЕМ мен олардың негізінде құрылатын базалық және мамандандырылған программалық комплекстердің кең спектрімен жабдықталған автоматтандырылған басқару жүйелері (АБЖ) мен ақпараттық-іздеу жүйелері (АІЖ) болды. Қоғамдық өмірдің әртүрлі сферасының басқару ортасы, әсірісе аналитикалық жұмысты ұйымдастыру үшін ақпараттың мазмұндық жағын қалыптастыруға баса көңіл бөлінеді. Көптеген объективті және субъективті факторлар ақпараттық жүйелердің жаңа концепциясының алдына қойылған есептерді шешуіне мүмкіндік бермеді. Бірақ басқару ақпаратының мазмұндық жағын қалыптастыру тәжірибесі пайда болды және технология дамуының жаңа кезеңіне өтуге кәсіптік, психологиялықәлеуметтік база дайындалды.

5-кезең (80 жылдардың ортасынан бастап) – «компьютерлік» («жаңа») технология, құрал-жабдығы қызметі әртүрлі стандартты программалық өнімдімдердің кең спектрін қамтитын дербес компьютер болып табылады. Бұл кезеңде белгілі бір мамандардың шешім қабылдауды қолдау жүйелерін жасауынан көрінетін АБЖ-рін дербестеу жүзеге асады. Бұндай жүйелер анализ бен басқарудың әртүрлі деңгейлеріне арналған интеллекттің әржақты элементтеріне ие, дербес компьютерде жүзеге асады және телекоммуникацияларды пайдаланады. Микропроцессорлық базаға көшуге байланысты тұрмыстық, мәдени және басқа да қызметтегі техникалық құралдар да айтарлықтай өзгеріске ұшырады.

Әр түрлі сфераларда глобальды және локальды компьютерлік желілер кеңінен қолданыла бастады.



Қазіргі технологиялық процестің ерекшеліктері

Материалдық өндірістің технологиялық процесін жүзеге асыру әртүрлі техникалық құралдар көмегімен іске асады; олардың құрамына: жабдықталу, станоктар, құралдар, конвейерлік түзулер және т.б.

Аналогия бойынша, ақпараттық процеске де арналған осындай бірнәрсе болу керек. Ақпарат өндірісінің бұндай техникалық құралдары осы процестің аппараттық, программалық және математикалық қамтамасыз етуі болып табылады. Олардың көмегімен алғашқы информацияның сапасы жаңа информацияға өңделуі жүреді. Осы құралдар ішінен программалық өнімдерді бөлек белгілеп алып, оларды құрал-жабдық деп, ал одан да анық болу үшін нақтылып, ақпараттық технологияның программалық құрал-жабдығы деп атаймыз.

Ақпараттық технологияның құрал - жабдығы – жұмыс істеу технологиясы қолданушы қойған мақсатқа жеткізе алатын компьютердің белгілі бір типіне арналған бір немесе бірнеше өзара байланысты программадық өнімдер.

Құрал-жабдық ретінде келесілерді пайдалануға болады: дербес компьютерге арналған программалық өнімдердің кең таралған түрлері; тексттік процессор (редактор), үстелдік баспалық жүйелер, электронды таблицалар, деректер базасын басқару жүйелері, электронды жазба кітаптары, электронды күнтізбелер, функционалдық қызметтегі ақпараттық жүйелер (қаржылық, бухгалтерлік, маркетингіге арналған және т.б.), эксперттік жүйелер және т.б.

Ақпараттық технология ақпараттық процеспен сипатталады және жүзеге асырылады.

Технологиялық процесс – ақпаратты алғаннан сол ақапаратты өңдеудің нәтижесін алған уақытқа дейінгі орындалатын өзара байланысты іс-әрекеттердің реттелген тізбегі. Қазіргі ақпараттық технологиялық процесс есептеу техникасы мен мәліметтерді желілік өңдеудің коммуникациялық құралдарын енгізуге байланысты барлық негізгі кезеңдерді автоматтандыру әдістеріне негізделген.

Технологиялық процесс келесі негізгі кезеңдерден тұруы мүмкін:



  • Ақпаратты енгізу

  • Деректерді бақылау және қателерді табу

  • Ақпараттық технологияның мүмкіндіктеріне сәйкес мәліметттерді түзету және форматтау

  • Мәліметтерді қолданушы сұранысы бойынша іздеу

  • Шешіліп жатқан есеппен сәйкес мәліметтерді өңдеу

  • Телекоммуникация құралдарын пайдалану арқылы ақпаратты жіберу

  • Қолданушылар сұраныстары бойынша ақпаратты беру

Ақпараттық технология сапасы үш негізгі құрамдас бөлік мінездемелерімен анықталады:

  • Аппараттық құралдар (компьютерлер, переферилі құрылғылар, арнайы жабдықтау, желі және басқа коммуникация құралдарының техникалық мінездемелері)

  • Программалық жабдықтау (желілік жәнелокальдық операциондық жүйелер, құрал-саймандық программалық құралдар, қолданбалы программалар)

  • Ақпараттың ерекшелігі (алу көздері және құралдары, көлеидері, берілу формалары т.б.).

Экономиканы басқаруда мақсаттарға жету үшін ақпараттық технологияны пайдалана отырып, техникалық, программалық және ақпараттық құрауыштардың мінездемелік ерекшеліктеріне көңіл аудару керек. Ақпараттық технологияны жүзеге асыратын техникалық құралдарды оқып зерттеу ерекшелігі - әрбір есептеу жүйесінің қайталанбайтындығы. Қолданушылар қажеттіліктерінің артуына және көлемі күрт өсіп келе жатқан ақпаратық фондыларды өңдеудің жаңа әдіс-тәсілдеренің пайда болуына сәйкес аппараттық құралдардың негізгі техникалық параметрлері, орташа алғанда, бір жарым-екі жылда екі есе артады. Осы себептер бойынша программалық қамтамасыз ету екі-үш жылда, ал стандарттар, интерфейстер, протоколдар базасы бес-жеті жылда бір рет ауысады.

Ақпараттық технологияларын жіктелуі

АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР

АЖ-дегі жүзеге ассырылу әдісі бойынша

Дәстүрлі

Жаңа ақпараттық технологиялар

Басқару есептерін қамту дәрежесі бойынша



Мәліметтерді электронды өңдеу

Басқару функцияларын автоматтандыру

Шешім қабылдауды қолдау

Электронды офис

Эксперттік қолдау

Жүзеге асырылатын технологиялық операциялар класы бойынша



Тексттік редактормен жұмыс

Кестелік процессормен жұмыс

ДББЖ-мен жұмыс

Графиктік объектілермен жұмыс

Мультимедиялық жүйелер

Гипертексттік жүйелер

Қолданушылық интерфейс типі бойынша

Пакеттік

Сұхбаттық

Желілік

Желінің құрылу әдісі бойынша



Локальдық

Көпдеңгейлі

Бөлінген

Қызмет көрсетілетін пәндік облыстар бойынша



Бухгалтерлік есеп

Банкілік іскерлік

Салықтық іскерлік

Сақтандыру іскерлігі

Басқалар

Басқару процесін автоматтандыру құралдары

Ақпараттық-басқару іскерлігін автоматтандыру процесінде үшінші (ең жоғарғы) деңгейлі ақпараттық технологиялар қолданылады. Олар толық ақпараттық циклды, ақпаратты сәйкестендіріп алуды, ғылыми зерттеу әдістерін пайдаланып оған жасалатын анализді, деректерді дифференциялдау және интеграциялауды, олардың жіберілуін, өңделуін, объектті өңдеу және басқару мақсаттарына жету үшін пайдалануды қамтиды.

Үшінші деңгейлі ақпараттық технологиялар менеджмент компьютеризациясының ең жоғарғы деңгейін білдіреді, ЭЕМ-ды шығармашылық процесте қолдануға, адам ақыл-ойының күші мен электронды техниканың қуатын біріктіруге мүмкіндік береді. Экономикалық және басқару есептерінің толық интеграцияланған автоматтандырылуы келесі ақпараттық-басқару процестерінің қамтылуын біліідреді:


  • Байланыс

  • Жинау

  • Қажетті ақпаратты сақтау мен оған кіру

  • Ақпарат анализі

  • Тексттер мен құжаттауды дайындау

  • Жеке кәсіпкерлікті қолдау

  • Шешім қабылдауды болжау және қолдау

  • Арнайы есептерді шешу

Ақпараттық басқару кәсіпкерлігін автоматтандырудың қазіргі техникалық құралдарына келесілер жатады:

    • желілерге біріктірілген дербес компьютерлер;

    • үлкен функционалдық мүмкіндіктері бар проблемалы бағытталған комптютерлік жүйелер;

    • коммуникациялық құралдар;

    • телефондық техника;

    • архивтік құжаттарды енгізуді және ақпаратты іздеуді (оларға дәстүрлі емес ақпаратты тасушылар жатады: магниттік дискілер мен ленталар, микрофильмдер, оптикалық жазулары бар дискілер) автоматтандыратын құралдар;

    • ақпаратпен алмасу құралдары – «электронды почта»;

    • видеоақпараттық жүйелер;

    • локальды компьютерлік желілер;

    • мекеменің интеграцияланған желілері.

Техникалық құралдарды таңдау мен олардың сиапаттамалары ақпараттық технологияның ерекшеліктерімен анықталады және оның сапасына әсер етеді.

Программалық өнімдер жіктелуінің элементтері

Қолданушыға деректермен әр алуан манипуляцияларды орындауға мүмкіндік беретін ақпараттық технологиялардан көбірек хабардар болу үшін, кейбір ең тұрақты белгілері бойынша программалық құралдардың жіктелуін пайдалану қабылданған. (1-кесте)



Пайдаланылған деректер типі

Ақпараттық технология түрі

  1. Сандық, символдық деректер

ДҚБЖ, кестелік процессорлар, алгоритмдік тілдер

  1. Тексттік ақпарат (текст)

Тексттік процессорлар

  1. График

Графикалық редакторлар, гипертексттік технологиялар

  1. Білім

Эксперттік жүйелер

  1. Шындық әлем көлемдері (олар сөйлейді және көрінеді)

Мультимедиялық технологиялар

Көрсетілген технологиялардың көбі ақпараттың басқа түрлерін қолдануға мүмкіндік береді, алайда осы технологиялардың әрқайсысы ақпараттың белгілі бір түрін өңдеуге бағыттылған.

  1. Программалық жабдықтау типі бойынша

Ақпараттық технологиялардың программалық жабдықталуын келесі категорияларға бөлуге болады:

  • Жүйелік программалар, оларға операциялық жүйелер мен орталар, жүйелік қабықшалар, драйверлер, утилиттер жатады;

  • құрал-сайман құралдары, олар дербес ақпататтық технологияларды жасауда пайдалады;

  • Қолданбалы программалар, олар белгілі бір функцияларды орындайды және бөлек алынған пәндік облыстың нақты есептерін шешуді қамтамасыз етеді, сонымен қатар мәліметтерді өңдеудің функционалды-технологиялық ерекшеліктері бар.

  1. Функционалдану әдісі бойынша (2-кесте)

    Функционалды:

    Жабдықтаушы:

    АТ қандай да бір пәндік технология жүзеге асырылатын жабдықтаушы модификацияны білдіреді.

    Бизнес-болжам. Касатка, Audit Expert, Project Expert және пәндік технологияларды жүзеге асыратын басқа да пакеттер, нақты пәндік облыстағы стандартты операцияларды орындауда пайдаланылатын АЖО (автоматтандырылған жұмыс орындары).



    АТ әртүрлі есептерді шешуге арналған әртүрлі пәндік облыстардағы ақпаратты өңдеуге арналған құрал-жабдық ретінде қолданылады. Оларды солардың шешетін есептердің класы бойынша классиифкациялауға болады. АТ әртүрлі платформаларда, әртүрлі орталарда, әртүрлі ЕТ базаланады. Сондықтан олардың біріктірілуі үшін стандартты, бірыңғай интерфейстер пайдалану керек. Оларға офистік пакеттер, МҚБЖ және басқалар жатады.

  2. Қолданушылық интерфейс типі бойынша.

Қолданушылық интерфейс – бұл адамның компьютермен сұхбаттасу әдісі, ол үш түсініктен тұрады:

  • компьютерлік жағдайдың адаммен сұхбаттасуы;

  • қолданушының компьютерлік қосымшамен сұхбаттасуы;

  • қосымшаны жасаушымен анықталған сұхбаттасу тілі.

Интерфейс қасиеттері: нақтылық, көрнектілік, қол жетерлілік.

Қолданушылық интерфейстің типтері бойынша келесі ақпараттық технологияларды ажырытуға болады:



Қомандалық: командалық интерфейс комнаданы енгізуге арналған шақыруды экранға шығаруды қамсыздандырыды.

Объектілі-бағытталған: бұл технология компьютермен сұхбаттасудың объектілі-бағытталған әдісін қамтамасыз етеді. Терезелер бейнелерден, программалардан және іс-әрекеттер менюінен тұрады. Объектті таңдау үшін көрсеткіш немесе позициялаушы құрылғы пайдаланыады.

Дыбыстық: дыбыстық командалар бойынша орын ауыстыруға және бейнелерді таңдауға мүмкіндік беретін ақпараттық технологиялар.

  1. Ішінара өзара әрекеттесу әдісі бойынша.

Дискретті технологиялар дербес алынған компьютерде технолгиялардың жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді.

Желелік ақпараттық технологиялар қолданушылардың өзара әрекеттесуін, деректерді бірге және бөлек пайдалануды, электрондық почта құралдары арқылы ақпаратты беруді қамтамасыз етеді.

Ақпараттық технологияны таңдау критерилері

Білімді қолданушы әрбір нақты жағдайда шешілетін есептердің шеңберіне сәйкес келетін және ең эффективті болып табылатын АТ-да өз таңдауын жасай алады. Алайда қазіргі заманғы нарық компьютерлік технологиялардың өте үлкен көлемін ұсынады, олардың ішінен таңдау оңай емес. Пәндік облыстың динамикалық өзгеруі экономика және менеджмент саласының мамандарынан білімнің ұдайы кеңейтілуін, үздіксіз және жүйелі білім алу мен өзгеріп отыратын жағдайларға қарай бағдарлана білуді талап етеді. Экономистке техникалық құралдардың негізгі сипаттамаларын, есеп жүзеге асырылатын операциялық орталарды білу керек, программалық жабдықтаудың сәйкестілігі сұрақтарын реттей алуы, өңделетін ақпараттың ерекшеліктерін көрсете білуі керек.

Мәліметтерді өңдеумен байланысты экономиканы басқарудың нақты сұрақтарын шешуге кіріспес бұрын, алдын ала өңдеудің мақсаттары мен есептерін қалыптастыру, қолданылатын есептеулердің алгоритмдерін дұрыс таңдап алу, математикалық модель мен осы модельді жүзеге асыратын ақпараттық технологияны таңдау қажет. Ол үшін компьютерлік ортада жақсы бағдарлана алу, жүйені баптай білу, өзгерген жағдайда ақпараттық технологияны енгізу және пайдалану қажет.

Ақпараттық технологияны таңдаудан ақпаратты енгізу мен бақылау ыңғайлылығы, сақтау мен архивтеу компакттілігі, мәліметтерді іздеудің жылдамдығы мен әмбебаптылығы, олардың өңделуі мен есептік кестелердің берілген есептің шешіміне сәйкестілігі тәуелді болады. АТ-ны таңдау шығатын кестелер мен графиктер сапасын, басқа АЖ-лермен опративті ақпарат алмасу, мәліметтерді желі арқылы беру иен өңдеу нәтижелерінің анализ мүмкіншілігін анықтайды. Бұл функциялар қазіргі компьютерлік технологияларда пайдаланылатын программалармен жүзеге саырылады. Сондықтан таңдаудың кейбір критерилері мен программалық құралдардың классификациялық белгілеріне тоқталған жөн болады.

Қазіргі компьютерлік технологиялар қолданушыға программалық өнімдердің үлкен таңдауын ұсынады, оларды пайдалана отырып, өндірісті бақылаудың, жоспарлаудың, есептеудің және анализінің экономикалық есептерінің ауқымды шеңберін шешуге болады. Әрбір басқару функциясы жүзеге асырылуды талап ететін бірнеше ортақ, өмірлік маңызы зор шешімдермен байланысты.

Программалық құралдарды таңдау әрбір нақты есеп үшін қажетті бағыт бойынша технологияны қолдану эффективтілігі шартымен анықталады. Бұнда программаларды таңдауда басшылық ететін ортақ критерилерді ескеру керек:



  • программа шешілетін есеп типіне, компьютердің техникалық сипаттамаларына, пайдаланылатын ақпараттың көлкмі мен құрылымына сәйкес болуы керек;

  • программа қолданушыға оперативті шешімдер қабылдау үшін қажетті көлемде ақпарат алу мүмкіндігін беруі керек;

  • программа оқып үйрену мен қолдануда жеңіл болуы және оның қолайлы достық интерфейсі болуы керек;

  • программада программист көмегінсіз барлық қажетті есеп берулер мне құжаттарды редакцияалйтын, олардың формаларын өзгететін, өздерінің меншікті форматтарын құру мүмкіндігі болуы тиісті;

  • программада мүмкін қателерді минимумға жақындататын бақылау поцедуралары болуы тиісті;

  • программа қандай да бір файлда кім және қашан өзгертулер енгізгенін және бұл өзгертулерге дейін қандай жазулар болғанын көру мүмкіндігін беруге тиісті;

  • программада деректерді қорғау жүйесі қарастырылуы керек;

  • программада деректерге кіру рұқсаты құқықтарын тарату функциялары қолданылуы керек.

Ақпараттық технологияларды құрудың методикалық негіздері

Ақпараттық жүйелер мен ақпараттық технологияларды құру жобалаудың күрделі процесі болып табылады. Жобалаудың мақсаты жобалаушы құжаттарды дайындау мен ұйымның басқарудың адам-машиналық жүйесін енгізу болып табылады. Жобалау процесінде экономикалық объектінің ең маңызды сиапаттамалары анықталады, оның ішкі және сыртқы ақпараттық ағымдары зерттеледі, зерттелуші жүйенің және оның элементтерінің математикалық және физикалық баламалары жасалады, адам мен басқарудың техникалық құралдарының өзара әрекеттесу шарттары белгіленеді.

Ақпараттық технологияның жобаланушы технологиялық жабдықтауының міндетті элементтері болып табылатындар: ақпараттық, лингвистикалық, техникалық, программалық, математикалық, ұйымдық, құқықтық, эргономикалық.


  1. Ақпараттық жабдықатау (АЖб) – АЖ-де циркуляцияланатын ақпараттың көлемдері, орналастырылуы, ұйымдастыру формалары бойынша жобалық шешімдердің жиынтығы.

  2. Линвистикалық жабдықтау (ЛЖ) – табиғи тілдің формалауына, қолданушылардың есептеу техникасының құралдарымен араласу барысында ақпараттық бірліктерді құру және сәйкестендіруге арналған тілдік құралдардың жиынтығы.

  3. Техникалық жабдықтау (ТЖ) – АТ жұмысын қамтамасыз ететін техникалық құралдар кешені болып табылады (ақпаратты жинау, тіркеу, беру, өңдеу, кескіндеу, тираждауға арналған техникалық құралдар, оргтехника т.б.).

  4. Программалық жабдықтау (ПЖ) – ақпараттық жүйелердің функциялары мен есеперін жүзеге асыратын және техникалық құралдар кешенінің тұрақты жұмысын қамтамасыз ететін программалар жиынтығын құрайды.

  5. Математикалық жабдықтау (МЖ) – функционалдық есептерді шешуде және жобаланушы жұмыстарды автоматтандыру процесінде қолданылатын ақпаратты өңдеудің математикалық әдістері, модельдері мен алгоритмдерінің жиынтығы.

  6. Ұйымдық жабдықтау (ҰЖ) – АЖ-ні жобалау процесінде құрылған, бекітілген және пайдалану негізінде жататын құжаттар кешені.

  7. Құқықтық жабдықтау (ҚЖ) – АЖ мен АТ-ны құруда және ендіруде құқықтық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалар жиынтығы.

  8. Эргономикалық жабдықтау (ЭЖ) – АЖ мен АТ-ны өңдеу және функционалдануының әртүрлі кезеңдерінде пайдаланылатын әдістер мен құралдар жиынтығы. Адамның АТ-дағы жоғары сапалы, жоғары эффективті және қатесіз жұмысының оптималды шарттарын құруға, оны тез меңгеруге арналған.

Ақпаратық жүйелерді жобалау технологиясы дегеніміз жүйе жобасы мен оның компоненттерін құрудың немесе өңдеудің ортақ концепциясын жүзеге асыруға бағытталған, логикалық бірізділік бойынша реттелген методикалық тәсілдер, техникалық құралдар мен жобалаушы әдістер терімі. Басқарудың АЖ-сын жасауда жобалау базасының сапасы мен құрамы өте үлкен мәнге ие.

АЖ мен оның басты компаненті – ақпараттық технологияны жобалаудың технологиялық тізбегінің міндетті базалық конструкциясы болып технологиялық операция – технологиялық процестің бөлек тетігі табылады.

Бұл түсінік ақпараттық технологияларды жасау процесін кибернетикалық тұрғыдан қарастыру негізінде анықталады. Берілген процесті автоматтандыру технологиялық процестерді формалау қажеттілігін алдын ала анықтайды, өзара байланысқан жобалық процедураларының тізбегін және олардың бейнеленуін технологиялық бірізді біріктіреді.

Пәндік облысты жоба-алдылық зерттеу объектінің барлық сипаттамалары мен ондағы басқару іс-әрекетін, ішкі және сыртқы ақпараттық байланыс ағымдарын, есептердің мен жаңа технологиялық жағдайларда жұмыс істейтін мамандар құрамын, жүйенің болашақ қолданушылары ретіндегі олардың компьютерлік және кәсіби дайындық деңгейін анықтаудан тұрады.

Бірінші түрді, яғни қолданбалы программалар пакетіне кіретін типтік жобалық шешімдерді пайдаланудың мүмкіншіліктерін қарастырайық. Бәрінен де эффективі ақпараттандырылатын жұмыс түрлеріне келесілер жатады:


  • бухгалтерлік есеп, басқару және қаржылық та кіреді;

  • экономикалық қызмет саласына анықтамалық және ақпараттық қызмет көрсету;

  • басшы еңбегін ұйымдастыру;

  • құжат айналымын автоматтандыру;

  • экономикалық және қаржылық іскерлік;

  • оқу.

Жобалаудың автоматтандырылған жүйелері – жобалау жұмыстарын жүргізудің екінші, жедел дамып келе жатқан түрі.

Құрылымдық методология автоматизациясынан басқа және жүйелік және программалық CASE инженериясының қазіргі заманғы әдістерін қолдану мүмкіншіліктері келесі негізгі артықшылықтарға ие:

автоматтық


  • автоматтық бақылау (ең алдымен жоба бақылауы) құралдары есебінен жасалатын АЖ (АТ) сапасын жақсартады;

  • қысқа уақыт ішінде болашақ АЖ (АТ) протатипін құруға мүмкіндік береді, бұл бастапқы кезеңдерде күтілетін нәтижені бағалауға мүмкіндік береді;

  • жүйені жобалау және жасау процесін жеделдетеді;

  • құрастырушыны созылмалы күрделі жұмыстан босатып, оған жобалаудың шығармашылық бөлімінде ойын толық жинақтауға мүмкіндік береді;

  • қазір функцияланып тұрған АЖ-ны (АТ) дамуын және жүруін қолдайды;

Жүйенің адаптациялық қасиеттері ұйымның өндірістік және ішкі басқару ортасының айналасындағы сыртқы фон өзгерістеріне бейімделу қабілеттілігін көрсетеді. Тапсырыс берушінің маңызды міндеті – жобалау кезеңінде бүкіл жүйенің функциялануында маңызды мәнге ие басқарушы және шығатын параметрлер мәндеріндегі ауытқулар жіберу шекараларын қалыптастыру.

Жалпы түрде есеп қойылуы төрт принципиалды маңызды компоненттерден тұрады:



  • ұйымдық-экономикалық схема және оның сипаттамалары;

  • қолданылатын математикалық модельдер жиыны;

  • есептеу алгоритмдерінің сипаттамалары;

  • жүйенің ақпараттық моделін құру концепциясы.

Математикалық модель және оның негізінде құрылатын алгоритмдер: анықтылыққа (мірмәнділікке), есептегі әртүрлі альтернативті жағдайларға қатысты инварианттылыққа және нәтижелілікке (оны қадамдардың соңғы санынан шешу мүмкіндігі) қойылатын барлық талаптарды қанағаттандыруы керек. Алгоритмдеудің нәтижесі логикалық құрылған және реттелген блок-схема болып табылады.

Есептердің қойылуы және кейіннен компьютерлік жүзеге асырылуы ақпараттық технологиялардың теориялық негізін тиек ететін негізгі ұғымдарды меңгеруді талап етеді. Оларға жататындар:



  • экономикалық ақпараттың қасиеттері, ерекшеліктері және құрылымы.;

  • шартты-тұрақты ақпарат, оның мазмұны мен мәні;

  • ақпаратты тасымалдаушылар, машиналық тасымалдаушының макеті;

  • ақпаратты формализациялы сипаттау құралдары;

  • алгоритм, оның қасиеттері және берілу формалары;

  • кіретін және нәтижелік ақпаратты бақылаудың қызметі және әдістері;

  • компьютер құрылғыларының құрамы және қызметі;

  • программалық құралдар құрамы, операциялық жүйелер, қолданбалы программалар пакеттері (ҚПП), АЖО менеджері, АЖО басшысы, АЖО (қаржыгері, АЖО бухгалтері т.с.с.) типті программалардың интеграцияланған пакеттерінің қызметі.


5 дәріс. Экономикалық жүйедегі ақпараттың сипаттамасы

Экономикалық ақпараттың ерекшеліктері.

Ақпарат ерекшеліктері еске алына, қолданылатынының басқару барысында, келесі белгілермен топтастыруға оны болады:

Білім аумағында:

- қаржылар;

- маркетингі;

- өндіріс ;

- ғылыми зерттеудің;

- еңбекті қорлар;

- әлеуметтік саясат;

- экономикалық саясат.

Шығу орнымен :

Сыртқы хабар , соғылады кіруші және шығатынды ;

- кіруші сыртқы - хабар , сырттан түседі ( енгізіледі ) және процестер қайтарады , қоғамда болатындар ;

- шығатын сыртқы хабар бәсекешілерге хабарласады, ел басқарулары органдарға кешіп өтеді, үкімет, министірліктер және ведомтствоның, сонымен қатар бұқаралық хабар құралдарына .

Ішкі хабар сонымен қатар соғылады кіруші және шығатынды ;

- кіруші ішкі бақылауға арналған бастықпен қолданылады , стандарттардың құруының және ішкі анықтаманың ұйым саясатшылары ;

- шығатын ішкі лауазымдардың таратуы жанында бастықтан аралап шығады және жалпы ішкі және сыртқы мінез-құлықтық бекітуде бағынышты саясатшылар .


  • Хабар жабдықтаушылармен және клиенттерге .

  • Техникалық құралдармен хабар тапсырулары:

- теледидар, радио, баспа;

- байланыс құралдары, телефон, телеграф, факс;

- компьютерлік желі

Хабар тұрақтылық дәрежесімен :

- статикалық емес өзгеретін немесе сирек алмастырылған ;

- динамикалық жүйелі өзгереді және уақыттың функциясымен келеді .

Тағайындау мінез-құлықтарымен :

- басқару субъектілерінің міндеттері құрылымды , анықтаушы ;

- есеп беру, берілетін сәйкестікте анықталған мезгілдермен есептеу нәтиже сияқты тапсырма орындалуы туралы .

Хабар өңдеу дәрежесімен :

- алғашқы , алынған түп деректен ;

- аралық , алынған - қайнардың ;

- құрама , алынған өңдеудің және материал талдауы нәтижесінде .

Құралдың ақпарат суреттеулері

Құжаттар, көрсеткіштер, реквизиттер

Экономикалық ақпарат объектілер туралы құжаттарда қалыптасады. Қағаз түрінде қалай құжаттар көз алдына келген бола алады, дәл осылай және электрондық түрде . Құжат көрсеткіштерден түзеледі .

Көрсеткіш - мынау сапалы - айқын мөлшер, елестету объектіге, құбылысқа, затқа, процеске сандық бағалауды беруші. Қарапайымдар сияқты көрсеткіштер бейнелеп түсіндіреді, дәл осылай және күрделілер, заттардың маңыздары, мысалы, жалпы экономикалық көрсеткіштер: тауарлардың көлемі, олардың орындауының көмек көрсету мөлшерінде қызметтердің көлемі кәсіпорын экономикалық қызметі көрсеткіштерімен келеді, жанұяға орта табыс ақшалыда қоғамда әл-ауқаттылық эквивалентте - көрсеткіші. Көрсеткіш реквизиттерден түзеледі .

Реквизит - мынау хабар сақтаушысы. Терминге синонимдармен реквизит ақпараттықтарды технологияларда сөз, атрибут , элемент келеді .

Реквизиттер жасай алады, екі түрдің болуы :

- реквизиттер - белгілер , елестету маңыздардың сипаттайтын сапалы қасиеттері ;

- реквизиттер - негіздің , көрсеткіш сандық маңызы сипаттайтындар .

Көрсеткіш реквизиттердің - белгілердің жиынын бола алады және бір реквизит - негіз тек қана . Реквизиттер - негіз ақпараттық технологиялары есептеулер үшін қолданылады және салыстырулардың сандық мінез-құлық есеп-қисаптары жанында, ал реквизиттер - белгілер - үшін іздеуді, теңестірулер және тап осы базаларда көрсеткіш таңдауының . Реквизиттермен - негіздердің үстінде өңдеу жанында выполняются арифметикалық операцияның , ал реквизиттермен - белгілермен - кисындылар.

Бөлек алынған реквизиттер - негіздер және экономикалық мән реквизиттер - белгілері болмайды . Үйлестіруде тек қана олар сондықтан қолданылады . Олардан компонуются хабар күрделі ақпараттық контрукциялар - құрама бірліктері көбірек . Объекті жақтары сандық және сапалы көрсеткіш мінездемі береді, ол хабарлылықпен ие болады және құжат құрастыруға дербес қабілетті. Мысалы, бір қатарлымен кез келген құжат бір көрсеткішті қосады. Ұйым жанында жаңа ақпараттық технологиялардың қолдану шарттарында алғашқы құжатнама жүйелері келесі негізгі принциптармен басшылыққа алады:

-алғашқы құжаттардың түрлері және олардың ұстауы ерекшеліктерді еске алынуға толық мәнінде тиісті және ана кәсіпорындардың ерекшілігін және ұйымдардың ЭАЖ жасалады ;

- үйлесімді қолданылатын құжаттардың саны тиісті болу, жүйені - құжатқа кіріспе өндіріс қажеттілікпен тиісті шақырылу және негізді болу ;

- құжат әрбір түрімен басқа құжаттармен оның тағайындауы, ұстау және өзара байланыс тиісті дәл айқын болу ;

- құжаттар тиісті қайталанбау әртүрлілерді бөлімшелерде және АЖ қызметтерінде;

- қолдық қолдануға арналған қалай алғашқы құжаттар тиісті лайықталған болу, дәл осылай және машиналы өңдеулердің артынан;

- толтыру жанында мөлшерлер, орналастыру және жүйелілік граф және құжатта жолдарды ең азы еңбек сіңіргіштік және барынша көп ыңғайлылық тиісті қамсыздандыру, өңдеуге және алғашқы құжат қолдануында;

- барлық машиналы - хабарланған құжаттардың түрлері тиісті болу және автоматтандырылған тәртіпте өңдеудің олардың мүмкіншілік қамсыздандыру;

- түрлерде, байлаулылардың аралық басқару өзімен барысында, жалпы реквизиттердің орналастыруы жанында бірдей жүйелілік орналастырады;

- электрондық түрге ұсынудың олардың құжаттарда реквизиттердің орналастыру жүйелілігі жүйеліліктер тиісті талапқа сай болу;

- тұрақты көрсеткіштер, ертіп келінушілер құжаттарда мен емес алмастырылғандар ішінде ұзақтың уақыттардың , тиісті толу жіңішке құжаттардың түрлерінің дайындауы жанында;

- толтыру автоматтандыруы тиісті қамсыздандырылған болу және алғашқы құжатнама басқаруының құжаттардың дәлмен - санынан, ақпарат көлемдерінің құжаттар соның ішінде, реквизиттердің ұзындықтары, жиіліктің олардың өзгертулердің және басқа қажетті элементтердің;

- нұсқаудың толтырумен және құжаттардың өтуіне олардың барысында айқын , бір мағыналы және барынша көп қарапайым толтырулар тиісті болу .

Құжаттардың бірыңғайлауы

Толық жетілдіру негізгі бағытымен құжатнама жүйелері оның стандарттауы және бірыңғайлау келеді. Бірыңғайлы құжатпен құжатты атайды, қосады өзінді барлық қажеттілер нақтылы тексеруде көрсеткіштер ұсыну стандартты түріне. Құжатнамамен нормативті - мәліметпен реквизиттердің ұсыну стандартты түр және белгілерді сәйкестікте анықталады, қолданылатынның тап осы пәндік облыста. Құжатнама бірыңғайлауы құжаттардың әр алуандық қысқартуына, жүйеде ұйымшылдық жоғарылауына ең алдымен бағытталған.

Ақпараттық жүйеге шаралардың кешен , кез келгенге құжатнама жұмыс жасау қамтамасыз етуші және нәтижелі дамуы өзімен жүйелік бірыңғайлау ұсынады . Ол қосады өзінді әртүрлі деңгейлер және бірыңғайлау кесулері және стандарттаудың жүйелік жақын келу негізінде құжатнама бірыңғайлы жүйелері әрекеттестік ерекшеліктері есепке ала сыртқымен ортамен , оның жұмыс жасауының және дамудың жүйе ішінде .

Кіріс бірыңғайлы құжатнама жүйеде тап осы интеграция принцибы тиісті іске асыру , негізі салынған енгізу бір дүркінділігінде. Сондай жақын келу хабар кіріс көлемін тек қана емес минимизация жасауға рұқсат етеді, бірақ қайшылықсыз және барлық есеп-қисаптардың ақпараттық бірлігі қамсыздандырады, ең ыңғайлы және бірыңғайлар барлық мақсаттардың артынан тап осы суреттеу тәсілдері. Жобалау жанында кіріс құжатнаманың ең алдымен еске алынатын бұқаралық енгізу автоматтандыру талаптары, көз алдына келгендердің құжаттарда, машиналы бақылаудың бұларды тап осылардың, сонымен қатар ЭВМ жадысы.

Ішкі ( аралық ) кез келгенге құжатнама құрылыммен функционалмен тап осы өңдеу жүйелері ақпараттық жүйеге ақпараттық әрекеттестік құралымен келеді. Мынау құжатнама жүйесінде компонентті көптегенде жүйе ішінде құжат легін көлемдері анықтайды. Құжат лектері рационализациялы көптегенде толық жетілдірумен және ішкі құжатнама бірыңғайлауымен анықталады .

Шығатын құжатнама тиісті , қалай және кіріс , бірыңғайлы жүйелердің құрамына қосылу , ол сондықтан көп жағдайда қарастырылып кім, не ретінде кіріс басқа автоматтандырылған жүйелері.

Белгілерді экономикалық ақпарат сапалары

Оның қасиетінің аналар хабар сапасы астында түсінеміз, тағайындаумен оныңмен сәйкестіктерге айқын қажеттіліктердің қанағаттандыруына арналған ақпараттық технологияда тап осы қолдану мүмкіншілігін анықтайды. Сондай мүмкіншілік және экономикалық хабар қолдану нәтижелілігі анықталады, оның сапа көрсеткіштерімен, анықтық сияқты және дәлдікдер кезлік және өзектілік, барабарлық және тұрақтылық, қол жетерлік, маңыздылық, жеткіліктілік, дәлдік және құндылық.

Анықтық және дәлдік

Анықтық хабар хабардың - қасиеті нақты бар болу объектілер дәл қайтару.

Дәлдік хабардың - мынау хабармен елестету мағына таяулық дәреже және көрсеткіш нағыз мағыналары, қабылданушы басқаратын шешімдер дұрыстық қамтамасыз етуші.

Ақпараттық қауіпсіздік астында бекітілмеген рұқсаттың хабар қорғанышымен өлшемдерді түсінеді , модификациялау, бұрмалаулар , қиратудың жасау барысында тап осылардың, олардың енгізуді, өңдеулер және шығару. Ақпараттық қауіпсіздік қосады өзіне заңға сүйінген, ұйымдық және техникалық өлшемнің хабар анықтығы қорғаныштайды.

Барабарлық және тұрақтылық

Хабар барабарлығы астында объекті берілген қасиеттерінің тойтарыс дұрыстығын түсінеді, оның сұрыптауы тәсілінен тәуелді болады және құрудың. Тұрақтылық хабардың - қасиет хабар результатнойы негізгі тап осы өзгертулерге сезіну , қажетті дәлдік сақтай .

Толықтық және қол жетерлік

Экономикалық хабар толықтығы білдіреді , не ол экономикалық көрсеткіштердің ең аз терімін асырайды , жеткілікті дұрыс басқаратын шешім қабыл алуына арналған. Басқаратын шешім қабыл алуы жанында пайдаланушыға арналған хабар қол жетерлігі шешуші факторлардан біреумен ғанамен келеді және тап осы өңдеу барысында ақпараттық технологиямен қамтамасыз етіледі.
6 дәріс. Экономикалық ақпараттың кодталуы. Кодтаудың жүйесі және жіктелуі.

Ақпаратты кодтаудың (таңбалаудың) жүйесі.

Объектілердің аттары және ұғымдардың, қолданылатындардың экономикада, жиірек барлығы ұзындықпен өте арбиған , әртүрлі және ұсыну түріне. Мысалы, кәсіпорындардың аттары, меншік түрлерінің, территориялық объектілерді символдардың үлкен санын асырай алады. Компьютер жадында сондай объектілердің ұсынуы диск тұлғалы кеңістікті шамадан тыс үлкейти алады, бұрылған олардың сақтауына арналған, желімен ақпарат тапсыру процесі маңызды бәсеңдету, тап осы енгізу, бақылау және өңдеуді қинау техникалық құралдар арқасында. Алу жанында , сақтауда , оның тапсыруға және хабар өңдеуіне маңызды ұсыну көбірек тұтас және ыңғайлының ақпараттық жүйе әртүрлі объектілеріне айқын кодты белгілеулер немесе кодтар түрге - кодтау немесе иелену. Кодтау барлық белгілердің ұсыну біркелкілік , түрге мәліметтер келтіруді орнатуға рұқсат етеді, ыңғайлының қолдануға арналған ақпараттықтарды технологияларда.

Цифрлардың, әріптердің немесе әріпті - цифрлік символдар арқасында код астында объекті шартты белгілеуін түсінеді, код әліпбиесімен аталады. Код ұзындықпен сипатталады. Ұзындық кодты - символдардың саны, код белгілері. Құрылыммен оның кодты белгілеуде белгілердің орналастыруы аталады. Элементтердің барынша көп сан сияқты код сыйымдылығы анықталады , кодтау тап осы әдісі жанында бір мағыналы белгілеуге болады . Код бір белгіден түзеле алады немесе белгілердің жүйелері , білімдінің айқын ережелермен. Таптастыру нақтылы объектілеріне кодты белгілеулердің иеленуі өзімен кодтау процесі ұсынады. Негізгі ақпаратқа кодты мағына өзгертуі кодпен ашумен аталады . Кодталған түрде хабар көз алдына келген көбірек ыңғайлы тұтастың түрі.

Кодтау және ақпараттық технология таптастыруы қажетті әр түрлілерді кезеңдерде технологиялық процес орындаулары.

Сақтау жанында , іздеуде және хабар тапсыруына кодтардың қолдануы жад үлкен көлемдерінің үнемділігі үшін қызмет етеді , тапсыру уақыттарының сақтауына арналған және өңдеу мүмкіншілігіне арналған қарапайым алгоритмдар көбірек хабар іздеуі жанында , дәл осылай код сияқты алып жүреді өзіме объекті белгілеуі тек қана емес , сонымен қатар сақтайды - оның белгілер.

Хабар өңдеуі барысында, объектілердің таптастырғыш белгілерінің кодтауының арқасында , тап осы жан-жақты талдау өндіруге болады сілемдер негізінде , таңдалғандардың сәйкестікте реквизиттердің сұралған терімімен . Мыналар жанында арнайы алгоритмдар код таптастырғыш құрылымын қолданады , не өңдеу процесі маңызды оңайлатады және тездетеді. Қорытынды кестенің, ереже сияқты, пайдаланушылардың ыңғайлылық қамтамасыз етуіне арналған кодпен ашылған хабарды асырайды. Өмірде біз хабармен кодталғанмен жиі кездесеміз : нөмір және төлқұжат серия, жүргізуші куәліктер, пошталық көрсеткіш. Хабар қысқартуына арналған тек қана емес көп жағдайда код қолданылады, сонымен қатар барынша көп хабар алуы мақсаттарында кодталған объекті туралы, кодтардың екі тобы ерекшелеуге сондықтан болады : тіркеу және таптастырғыштар. Бірінші топ кодтары кодталған объектілердің таптастыруынан тәуелді болмайды немесе әлсіз тәуелді болады . Олар талаптарға екігеге негізінде тиісті жауап беру :



  1. Кодты белгілеу ең аз ұзындығы;

  2. Кодты белгілеу бір мағыналы сәйкестігі объекті аймағы.

Екінші топ кодтардың кодтауы жанында требуется объектілердің міндетті алдын ала таптастыруы, таптастырғыш сондықтан оларды атайды. Сондай кодтардың өңдеуіне арналған мақсаттардың шеңберімен кодтау жүйелері және сәйкестікте таптастыруларды қолданылады , шешілушілердің ақпараттық технология қолдануымен.

Жиыны әкеле, айтуға болады, не ақпарат кодтауы оның өңдеуі процестерінің, жасаулар және жұмыс жасаудың бөліммен құрама қажетті жұмыс жанында ақпараттықпен технологиямен келеді. Кодтау жанында объектілердің ерекше ерекшеліктері керек еске алыну , технологияны олардың өңдеулер , тапсыру тәсілдері және сақтаудың, және кодтау өнерінің т.б. көптегенде ақпараттық технология сапасы тәуелді болады. Үшін мынаның хабар кодтау таптастырулары әр түрлі әдістер және жүйелерді қолданылады .

Ақпарат кодтау жүйесі

Ақпарат элементтерінің кодтау ережелерінің жиынтығы кодтау жүйесімен аталады . Бір мағыналы және көп белгілі кодтау барысында қолданады , бірбелгі және көпбелгі кодтар.

Бірбелгі - қарапайымдар , бөлектікте әрбір белгі кодтауын алдын ала ескереді, - құруда олар жиынылардың біреу дәреже автоматты алуы үшін жарамды.

Көпбелгі - алдын ала ескереді біріктіру екінің немесе көбірек белгілердің бір жалпы код. Ереженің, қайсы объектілермен кодтарды меншіктеледі, кодтау жүйесін құрастырады. Кодтау жүйелері ұзындықпен, құрылыммен, әліпбимен және код сыйымдылығымен сипатталады. Экономикалық объектілердің элементтерінің кодтауы жанында жүйелерді кең қолданылады : реттік , сериялы - реттік , разрядты , қайталаудың және қиыстырылған.

Нөмірлердің кіргізусіз реттік жүйе жанында кодталған жиын әрбір элементіне ретпен нөмір меншіктеледі . Жаңа элементтер тізім соңысында кодтарды алады, не код сыйымдылық толық қолдануы қамсыздандырады және ең азды оның ұзындықты, бірақ қосымша позициялардың қосуына арналған мүмкіншіліктер қалдырмайды.

Сериялы - реттік жүйе жиындардың элементтердің кодтауы үшін қолданылады, бар болушылардың - таптастыруды. Кодтау жанында үлкен белгіге нөмірлердің сериясы апарады , ішінде қайсының барлық кіші белгі элементтері ретпен кодталады. Кіші белгі элементтерінің санының және азат нөмірлердің қажетті резерві есепке ала кодталған объектілердің жиын кеңейтуі әлде қалай кездессе серия мөлшері орналастырады.

Адамгершіліктермен сондай салыстырма кодтау жүйелері келеді кішкене код ұзындық және топталу мүмкіншілігі және белгілердің айырып тану.

Жетіспеушіліктерге кодтау мына жүйелері сериялар аралық шекара кесуімен есте сақтау қиындық, жоқ болу апарып беруге болады, не сериялардың шекаралардың айырып тануына арналған кодификаторамен арнайы сақтаудың талап етеді, серия әрқашан дұрыс алдын ала ескерілген мөлшерлері емес.

Жиын объектілерінің - таптастыруы тек қана кодтау сериялы - реттік жүйесін қолдануға болады .

Разрядты жүйе объектілердің күрделі жиындардың кодтауы үшін қолданылады, егер требуется көп жақты олардың өңдеуі және айырып тану әртүрлі белгілермен. Барлық кодталған жиын элементтері айқын белгілермен топтастырылады, және әрбірге тап осы топталу элементтерінің санымен сәйкестікте дәрежелердің айқын саны олардан апарады. Таптастырғыш белгілердің орналастыру рет және олардың дәрежелерді код құрылымын анықтайды, ал дәрежелердің жалпы саны кодта - оның ұзындықты.

Адамгершіліктерге разрядты кодтау жүйелері код үлкен хабарлылығы апарып беруге болады , не алгоритмдар маңызды жеңілдетеді , қолданылатындар топталу жанында, іздеуде және өңдеуге тап осылардың . Үлкен жетіспеушілікпен келеді, салыстырумен алдындағы таптастырулармен , код ұзындығы.

Қайталау жүйесі жанында позициялардың кодты белгілеулері цифрлік немесе әріпті - цифрлік белгілеулерді қосылады , - тап осы объекті сипаттайтындар (мөлшер , салмақ ).

Мына жүйе кодтары жеңіл есте қалады және алып жүреді өзіме хабарлылық , не оның адамгершіліктеріне апарып беруге болады . Жетіспеушілікпен код ақталмаған үлкен ұзындық және код қолдану тарлығы оны келеді.

Бір уақытта қиыстырылған жүйе жанында кодтау жүзеге асады қаншасыздарға жүйелерге , мысалы разрядтының және қайталау жүйесіне , разрядты және сериялының . Қиыстырылған жүйені объектілердің күрделі жиындардың кодтауы үшін мақсатқа лайықты қолдану , көптеген белгілермен қожалық етушілері.

Араласқан әдіс кодтау алдындағы әдістерінің екеулердің үйлестіруін алдын ала ескереді және жеке-жеке таптастыру жанында қолданылады және объектілердің теңестірулері . Объектілер мына әдіс қолдануы жанында өздері бөлек кодталады және оның бөлек қасиеттің ( белгілер ).

Кодтау нақтылы жүйе таңдауы кодталған жиынтық көлемінен тәуелді болады, оның тұрақтылығының және мақсаттардан, ақпараттық технологиямен алды тұратын . Мыналар жанында учитываются талаптың, көрсетілушілер кодтарға . Кодтар тиісті :



  • жиынтық әрбір объектісі теңестіру ( код толықтығы );

  • жиынтық объектісі туралы қажетті хабарды бәрін асырау ( хабарлылық );

  • ыңғайлылық және хабар электрондық өңдеу нәтижелілігі қамсыздандыру ( топталуды және әртүрлі дәрежелердің жиынылардың алуы таптастырғыш белгілермен );

  • ең аз ұзындықтар болу ;

  • кисынды құрылымға барынша көп талапқа сай болу ;

  • кодтау ыңғайлылығы қамсыздандыру ;

  • жиынтық барлық топталуларының бірлігі қамсыздандыру және бірдей ұзындықты болу ;

  • код құрылымдары бұзу жаңа позициялардың қосуына арналған кодты белгілеулердің резерві қамсыздандыру ;

  • кодтау қабылданған жүйелері ертерек ерекшеліктер еске алыну ;

  • қарапайым алгоритмдар арқасында қателер анықтау рұқсат ету .

Таптастыру жүйелері

Объектілердің жиынтық таптастыруы астында, оқылатынның ақпараттық технологиялардың қолдануымен, ұқсастық анықталған белгілерімен сәйкестікте ішкі жиындарға объектілердің жиын таратуын түсінеді немесе ерекшеліктің . Жүйе таптастырулар - мынау ережелердің жиынтығы, қайсыларға жиын объектілері ұқсастық белгілерімен - ішкі жиындарды бөлінеді немесе ерекшеліктің , мыналар жанында сондай белгілер таптастыру негізімен аталады. Тәжірибеліде таптастыру екі жүйесін айырып танады : иерархияны және көпаспектілі.

Таптастыру иерархия жүйесі оқиғада қолданылады, қашан объектілердің қандай болмасын жиыны бөлінеді сыныптарға, класс тармақ, топтар.



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
республикасы білім
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
рсетілетін қызмет
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
Қазақстан республикасының
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
бағалаудың тапсырмалары
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Инклюзивті білім
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Әдістемелік кешені
білім берудің
республикасының білім
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
атындағы жалпы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру