Абай атындағЫҚаза



бет6/14
Дата11.04.2022
өлшемі200.04 Kb.
#219828
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
Байланысты:
ЖОБА
реферат, Табиғи ғылым негіздерін оқытудың теориясы мен технологиясы
II.НЕГІЗГІ БӨЛІМ.

Тілдерді фонетикалық грамматикалық құрылысына қарай бірнеше типке бөлуге болады. Сондықтан тілтану типологиясы, немесе салғастырмалы лингвистика ғылымы тілдерге әртүрлі тұрғыдан келеді:



1. Фонетикалық типология,

2. Синтаксистік типология.

3. Морфологиялық типология

1.Фонетикалық типология. Тілдер дыбыс құрылысты және буын құрылысты болып бөлінеді. Дыбыс құрылысты тілдерді сөздер дыбыстардан құралса, буын құрылысты тілдерде буындардан құралады. Буындар одан әрі бөлшектенбейді, ол тек инициаль (буынның басы) және финальға (буынның соңы) бөлшектенеді. Мысалы, еуропалық тілдер дыбыс құрылысты, Қытай тілі буын құрылысты. Дыбыс құрылысты тілдерде дыбыстар болады да, әріптермен жазады, буын құрылысты тілдерде дыбыстар болмайды, олар иероглифтермен жазады.

Фонетикалық белгілер:сөздің басында және соңында дауыссыз дыбыстардың тіркесімдерінің болмауы;дифтонгтар санының салыстырмалы түрде аз болуы;үндестіктің болуы;

2.Синтаксистік типология. Синтаксистік типология бойынша дүние жүзі тілдері үш топқа бөлінеді.

1. Номинативті тілдер – бұндай тілдерде бастауыш негізгі (атау, исходный) септігінде тұрады да баяндауышпен жақ бойынша қиысады, баяндауыш немесе көмекші етістік соған сәйкес жіктеледі.

2. Эргативті тілдерде етістіктің салт немесе сабақты болуына қарай, белгілі бір септіктерді керек етуіне қарай бастауыштың (субъектінің) тұлғасы өзгеріп отырады, ал толықтауыш осы өзгерістерге керісінше басқа тұлғаларға орайласады. Яғни олардың тұрақты тұлғасы болмайды, бұл тұлға етістіктің қажетсінуіне байланысты.

Синтаксистік белгілер:сөйлемдегі сөздердің қатаң тәртібі,яғни анықтауыш анықталатын сөздің алдында,толықтыратын сөз толықтауыштан бұрын,баяндауыш сөйлемнің соңында және т.б орналасады.

3.Морфологиялық типология. Типологиялық классификациялардың ішінде ең жете зерттелгені морфологиялық типология. Онда әлемдегі тілдерді тұлғалық түрлену жүйесі бойынша топтастырады.

1. Түбір тілдерде сөз түрлендіруші аффикстер болмайды, сөздер орын тәртібі арқылы байланыса береді (қытай тілі).

2. Агглютинативті тілдерде жұрнақтар мен жалғаулар кең таралған және олар түбірдің үстіне бірінен соң бірі үстемеленіп жалғана береді де сөз ұзара түседі. Әлгі қосымшалар бір мағыналы болады, ал түбір өз тәуелсіздігін сақтайды, өзгермейді (қазақ тілі). (көше-көшелер-көшелерге-көшелерімізге).

Морфологиялық белгілер:сөздің морфемдік құрылымының айқындығы;түбір морфемасының өзінің тұрақты фонетикалық белгісін сақтауы;сөздің негізгі бастапқы түрде сақталады,сондықтан ол бүкіл септеу парадигмасының негізі болып тұрып морфемалар арасындағы нақты шекараларды сақтауға ықпал етеді,сондай-ақ сөз негізінің деформациясына кедергі келтіреді және т.б ; сөзжасам мен сөз түрлендірудің қажеттіліктерін негізінен аффикстер іс жүзінде өзгермейтін жалғамалы аффиксацияның есебінен қанағаттандыру;аффикстердің бірмағыналығы және стандарттылығы;аффикстерді қосудың қатаң реттілігі және т.б

3. Флективті тілдерде қосымшалар түбірдің көрінісіне өзгерістер енгізеді және ол қосымшаларда көп мағына болады, сондықтан сөздің көлемі ұзармайды, түбір өз ішінен өзгереді (орыс тілі).


Құрылымдықерекшеліктерінеқарайдүниежүзітілдерімынандайтиптергебөлінеді:



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
арналған тапсырмалар
сәйкес оқыту
Қазақстан республикасы
оқыту мақсаттары
білім беретін
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
республикасы білім
жиынтық бағалаудың
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
Қазақстан тарихы
мерзімді жоспар
қызмет стандарты
арналған жиынтық
болып табылады
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
жалпы білім
Мектепке дейінгі
Қазақ әдебиеті
Зертханалық жұмыс
оқыту әдістемесі
пәнінен тоқсанға
нтізбелік тақырыптық
Әдістемелік кешені
Инклюзивті білім
республикасының білім
туралы жалпы
білім берудің
Қазақстанның қазіргі
туралы хабарландыру
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
пайда болуы