9 тақырып. Капитал қҰНЫ. Капиталдың құраушылары мен олардың құны. «Қарыздық капитал»

Loading...


Дата10.04.2020
өлшемі25.46 Kb.
9 ТАҚЫРЫП. КАПИТАЛ ҚҰНЫ.
9.1. Капитал құны. Капиталдың құраушылары мен олардың құны.

9.2. «Қарыздық капитал», «артықшылық алған акциялар», «жаңадан шығарылған акциялар» көздерінің құны;



9.3. Капиталдың орташа өлшенген құны.

9.1. Капитал құны. Капиталдың құраушылары мен олардың құны.
Өз қызметін қаржыландыру үшін кез келген компания қаражаттар көздеріне мұқтаж. Қаржыландыру көзінің тартуы компания үшін белгіленген шығындармен байланысты: акционерлерге дивиденттерді төлеу керек, банктерге - пайыздарды, инвесторларға – олар жасаған инвестициялар (қаржы салымы) үшін төлеу керек. Әр түрлі көздерден қаржы ресурстардың белгіленген көлемін пайдаланғаны үшін (осы көлемге пайыздарда көрсетілген) төлеуге қажет қаражаттардың жалпы сомасы капитал бағасы деп аталады. «Осы кәсіпорынның капитал бағасы» және «капитал нарығындағы тұтастай алған субъект ретіндегі кәсіпорын бағасы» екі түсінігін айыру қажет. Бірінші түсінік – иегерлер мен инвесторлар алдында өз қарызын қамтамасыз ету бойынша кәсіпорындағы салыстырмалы жылдық шығындарды білдіреді. Екіншісі - әр түрлі көрсеткіштермен (меншік капиталының шамасымен немесе бағалы қағаздардың белгілеуімен сипатталады. Бұл екі түсінік өзара байланысты. Егер кәсіпорын табыстылығы капитал бағасынан аздау инвестициялық жобада қатысса, осы жоба аяқталғанда кәсіпорын бағасы азаяды. Қаржылық менеджментінде капитал құны негізгі көрсеткіштердің бірі болып, көптеген міндеттерді шешуде пайдаланады, себебі ол:

  • салынған ресурстарға инвесторлар талап еткен қайтарымды береді;

  • инвестициялардың бірнеше нұсқаларынан өзінің ұтымды таңдауын жасауға мүмкіндік береді;

  • қаржыландыру көздерінің құрылымын басқарудың негізінде жатады. Кәсіпорын қызметінің тиімділігін жоғарылатудың және оның иегерлері үшін қосымша құнын құру тұтқаларының бірі болып табылады.

Тәжірибедегі негізгі қиындық – тиісті көздерден алынған капиталдың жеке компоненттерінің құнын анықтауда. Кейбір көздер үшін бұл құнды тез анықтауға болады (мысалы, займдарда әдетте несие шартында көрсетілетін белгіленген құны бар), ал көптеген басқа көздер үшін бұны жасау қиынға түседі, дәл есептеуі мүмкін емес. Берілген капиталды пайдаланған үшін иегер талап ететін төлемнен басқа кәсіпорын оның тартуымен байланысты басқа да шығындарға (эмиссияға, несиелік шарттардың, сақтандырулардың, кепілдердің, кеңесшілерді тартумен және т.б.) тап болады. Капитал көздерінің құнын анықтау міндетті түрде уақыт пен тәуекел факторларының бағалауын ұйғарады. Бірақ бағалаудың дәлдігі төмендететін объективтік және субъективтік факторлардың бар болуына қарамастан қызмет тиімділігін бағалау үшін, инвестициялық және басқару шешімдерінің басқа да түрлерін қабылдау үшін кәсіпорынның қаржы менеджеріне, жетекшілеріне капитал мен оның жеке компоненттер құнын білуге тиісті, шамалап болса да. Капитал құнына әсер ететіндер:

  • қаржылық ортаның жалпы жағдайы, соның ішінде қаржы нарықтарының;

  • қаржы нарығындағы несие пайызының орташа мөлшерлемесі;

  • нақты кәсіпорындары үшін әр түрлі қаржыландыру көздерінің қолжетімділігі;

  • меншік капиталының қаржыландыру деңгейі;

  • операциялық және инвестициялық қызмет көлемдерінің ара қатысы;

  • іске асырылып жатқан операциялар тәуекелдерінің дәрежесі;

  • кәсіпорын қызметінің салалық ерекшеліктері, соның ішінде өндірістік және операциялық кезеңдердің ұзақтылығы және т.б.

Кәсіпорынның капитал құнын бірнеше кезеңдерде анықтайды.

Бірінші кезеңде фирма капиталын қалыптастырудың көздері болып келетін негізгі компонеттерді сәйкестіндіреді.

Екінші кезеңде - әр көздің жеке бағасын есептейді.

Үшіншіде – инвестицияланған капиталдың жалпы сомасындағы әр компоненттің (құраушының) жеке салмағы негізінде капиталдың орташа өлшенген бағасын анықтайды.

Төртіншіде – капитал құрылымын оңтайландыру және оның мақсаттық құрылымын қалыптастыру бойынша шараларды әзірлейді.

Қаражаттар көздерін сипаттайтын пассив тепе-теңдігі құрылымының талдауы олардың негізгі түрлері ретінде келесілерді көрсетеді:



  • ішкі көздер (иегерлердің немесе қатысушылардың жарғы капиталы, үлестірілмеген пайда және жеке қаражаттар түрінде);

  • қарыздық қаражаттар (банктердің және де басқа инвесторлардың несиелері);

  • уақытша тартылған қаражаттар (несие берушілер).

Олардың пайда болу себептері, қаражат көздеріндегі жалпы сомада олардың үлесі әр түрлі болуы мүмкін. Тауарлар, қызмет көрсетулер үшін, жалақы және салықтарды төлеу бойынша қысқамерзімді несиелік қарызды капитал көзі ретінде қарамайды, себебі кәсіпорын ол үшін пайыздарды төлемейді, ол жыл бойы ағымдағы төлемдер нәтижесінде пайда болады, ал капитал бағасын ұзақмерзімді қаржылық шешімдерді қабылдау үшін ессептейді. Банктің қысқамерзімді қарыздары әдетте айналым қаражаттарында кәсіпорынның ағымдағы қажеттіліктерін қаржыландыру үшін уақытша тартылады, сондықтан оларды капитал бағасын есептеу барысында ескермейді. Есепке қаражат көзінің қандай бағасы алынатындығы да маңызды: тарихи (көзді тарту сәтіне) немесе қаржыландырудың жаңа көздерін тарту бойынша шекті шығындарды сипаттайтын маржиналды. Әрине, тек қана маржиналды шығындар кәсіпорынның инвестициялық бюджетін жасау үшін қажетті келешек шығындарды нақты (шынайы) бағалай алады. Негізгі қиындық қаражаттардың нақты көзінен алынған капитал бірлігінің құнын есептеуде тұрады. Кейбір көздер үшін оны есептеу оңай (мысалы, банк несиесінің бағасы), басқа көздер бойынша оны жасау қиын, ал кейбір жағдайларда дәл есептеу мүмкін емес. Сонымен бірге кәсіпорынның капитал құнын білу қажет, қалай меншік және қарыздық капиталды тиімді пайдалануын талдау үшін, солай оның өз инвестициялық саясатын өткізу үшін капитал бағасының құны үшін капиталдың негізгі көздерінің және оның элементтерінің бағасын есептеу тетігін анықтайық. Капитал бағасын анықтау жай ғана мақсат емес. Біріншіден, бұл көрсеткіш коммерциялық ұйымның қызметін ұзақмерзімді болашақ тұрғысынан сипаттайды. Солай, бірлескен иегері болуға мүмкіндігі бар әлеуетті инвесторлары үшін оның тартымдылығын көрсетеді, кейбір қарыздық көздердің бағасы компанияның ұзақмерзімді капиталын тарту бойынша мүмкіндіктерін сипаттайды (мысалы, «облигациялық заем» көзінің бағасы әр түрлі компаниялар үшін әр түрлі болуы мүмкін, бұл, әрине, пайда мен табыстылығына әсер етеді). Екіншіден, фирма капиталының орташа өлшенген бағасы капитал жұмсау бюджетін жасау барысында негізгі көрсеткіштер болып табылады. Көрсетілген көздердің бағасы әр түрлі, сондықтан коммерциялық ұйым капиталының бағасын орташа арифметикалық өлшенген формула бойынша табады. Көрсеткіш пайыздарда есептеледі, әдетте жылдық деректер бойынша. Қаржы менеджері өз компаниясының капитал бағасын білуге тиісті. Біріншіден, меншік капиталдың бағасы компания қызметіне инвесторлармен салынған ресурстарына (қорларына) қайтарым болып келеді де меншік капиталының нарықтық бағасын анықтау үшін пайдалануы мүмкін, мысалы, Гордон моделінің (үлгісінің) көмегімен, пайданың және дивиденттердің күтілетін маңызданының өзгерісіне байланысты фирманың акцияларына бағалардың мүмкін болатын өзгерістерін болжау. Екіншіден, қаржылық қаражаттардың бағасы төленетін пайыздармен байланыстырылады, сондықтан капиталды тартудың бірнеше нұсқаларынан ең тәуірін таңдай білу керек. Үшіншіден, фирманың нарықтық құнын жоғарылату басқарушылар құрамының алдында тұрған міндеті болып келеді де бірқатар факторлардың әрекеті нәтижесінде, атап айтқанда, барлық пайдаланатын көздердің бағаларын төмендету есебінде жетуге болады. Төртіншіден, капитал бағасы инвестициялық жобаларды талдау барысында негізгі фактор болып табылады. Фирма капиталының орташа өлшенген бағасын есептеу үшін бағасын білу қажет капиталдың бес негізгі көздерін айыруға болады: банктік қарыздар мен займдар, облигациялық займдар, артықшылық берілген акциялар, қарапайым акциялар, үлестірілмеген пайда.

9.2. «Қарызға алынған капитал», «артықшылық берілген акциялар», «жаңадан шығарылған акциялар» көздердің құны.
Меншік капитал: қызмет ететін капитал, артықшылығы бар акцияларын, қарапайым акцияларын шығару есебінде қосымша тартылған капитал.

Жалпы экономикалық мәні барысында меншік капиталының айырмашылықтары бар.

Біріншіден, қарапайым және артықшылық берілген акциялар сыртқы немесе тартылған көздер болып келеді, ал пайда – шаруашылық жүргізу нәтижесінде қалыптасатын ішкі көз.

Екіншіден, қарапайым акциялары мен артықшылығы бар акциялардың араларында айырмашылық бар.

Қызмет етіп тұрған меншік капиталдың құны:

МКҚқ = ТПс х 100

МКОС (9.1)

ТПс – таза пайда сомасы.

МКОС – кәсіпорынның меншік капиталының орташа сомасы.

Артықшылық берілген акциялар есебінде қосымша тартылатын капиталдың құны:

ҚТКҚ = ТДС х 100

МКСх(1-ЭШ) (9.2)

ТДС - төлеуге қарастырылған дивиденттер сомасы.

МКС – артықшылық берілген акцияларды шығару есебінде тартылған меншік капиталының сомасы.

ЭШ – эмиссия сомасына қатысты ондық бөлшектер түрінде көрсетілген акциялардың эмиссиясы бойынша шығындары.

Қарапайым акцияларды шығару есебінде қосымша тартылған капитал құны.

Оны тек қана шамалап есептеуге болады.

ҚТКҚ = ( АС х ДС х ДТЖҚ) х 100 (9.3)

АБКС Кқа х (1 – ЭШ)

АС – шығарылған акциялар саны.

ДСа –1 қарапайым акцияға төленетін дивиденттер сомасы, %.

Есептердің дәлдігі үшін бірнеше әдістерді пайдаланып, нәтижелерін салыстыру керек. Сәл ғана айырмашылық болса, менеджер орташа немесе шекті маңыздарына бағдарланады.

Меншік капиталының ішкі компоненті (құраушысы) – үлестірілмеген немесе қайта инвестицияланған пайда. Үлестірілмеген пайданың меншік капитал көзі ретінде кәсіпорынның қаржыландыруындағы рөлі ерекше, себебі оның пайдалануы тартуға шығындарды талап етпейді.

Қайта инвестицияланған пайда көбінесе компанияның қаражаттарын толтырудың негізгі көзі болып табылады. Олар ағымдағы қызметін кеңейтуге және жаңа инвестициялық жобаларда қатысу үшін пайдаланады. Оның себептері бірнеше.

1) Бұл қаражаттар тез шоғырланады.

2) Бұл көз басқаларға қарағанда арзандау.

3) Ол қауіпсіз.

Қарызға алынған капитал: банктік несие, қаржылық лизинг, облигацияларды шығару, тауар (коммерциялық) несие.
Банктік несие түріндегі несиелік капиталдың құны.
НКҚ = ПМб х (1 – ҚТСТ) (9.4)

1- ШД


ПМб – банктік несие үшін пайыз мөлшерлемесі;

СМ – ондық бөлшекте көрсетілген салық мөлшерлемесі;

ШДб – ондық бөлшекпен көрсетілген оның сомасына несиені тарту бойынша шығындар деңгейі.

(9.4) алынған шама түзету көбейткішке түзетіледі. (1 СМ)



Қаржылық лизингтің құны.
КЛҚ = (ЛМ– АН) х (1 – ҚТСТ)

1-ШД (9.5)

ЛМ – жылдық лизингтік мөлшерлеме,%;

АН – лизинг шарттарында тартылатын активтердің жылдық амортизациялық нормасы;

ШД – ондық бөлшекпен көрсетілген осы активтің құнына лизинг шарттарында активтерді тарту бойынша шығындар деңгейі.

Облигацияларды шығару есебінде тартылатын капитал құны

КҚ = КПМ х ( 1-ҚТСТ)

1-АЭШс (9.6)

КПМ – облигациялар бойынша купон пайызының мөлшерлемесі,%.



Тауар (коммерциялық) несие құны.

ТНҚ = (БЖМ х 360) х (1-ҚТСТ)

ШБК (9.7)

БЖМ – бағалық жеңілдік мөлшері,%

ШК – шегерме беру кезеңі (күндерде).

9.3. Капиталдың орташа өлшенген құны.
Түрлі қаржыландыру көздерінің құны әр түрлі болғандықтан қаржы менеджері капитал құрылымын кәсіпорын қызметінің тиімділігіне жету үшін өзгертіп отырады. Осы оңтайлы құрылымның қолдауына кететін шығындардың жалпы сомасының салыстырмалы деңгейін сипаттайтын көрсеткіш капитал бағасын көрсетеді (капиталдың орташа өлшенген бағасы weighted average cost of capital – WACC). Бұл көрсеткіш келесі формула бойынша есептеледі:

n

WACC= ∑ Kj * dj, (9.8)



j=1

мұнда:


Kj – j қаражаттар көзінің бағасы;

dj – j қаражаттар көзінің жалпы сомадағы жеке салмағы;

WACC – тің экономикалық маңызы:

1. кәсіпорын капиталының құны операциялық пайдалылығының төменгі шегі болып келеді. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның операциялық пайдасын қалыптастырудың ең төмен нормасы деп танылады.

2. Капитал құнының көрсеткішін инвестициялауда өлшемдік ретінде пайдаланады. Ол қарастырылатын инвестициялық жоба бойынша табыстылығының ішкі мөлшерлемесімен салыстыру базасы (негізі) болып келеді. Егер ол кәсіпорын капиталының құнынан төмен болса, инвестициялық жоба қабылданбайды.

3. Кәсіпорын капитал құнының деңгейі – осы кәсіпорынның нарықтық құнының маңызды элементі. Капитал құнының төмендеуі кәсіпорынның нарықтық құнының сәйкес өсуіне әкеледі және кері. Бұл тәуелділік ашық типті акционерлік кәсіпорындардың қызметінде көрінеді: капитал құнының төмендеуінде немесе өсуінде, акцияларға деген бағалар көтеріледі немесе түседі. Кейбір жағдайларда жаңа жобаларды қаржыландыру үшін қосымша көздердің тартуы компанияның қаржылық тәуекелінің өзгеруіне, яғни WACC маңызының өзгеруіне әкеледі. Осы көрсеткіштің маңызына компания қызметінің ішкі жағдайларымен бірге, қаржы нарығының сыртқы конъюнктурасы да әсер етеді: пайыздық мөлшерлемелерді өзгерту барысында акционерлер талап ететін инвестицияланған капиталға пайда нормасы да өзгереді, бұл WACC маңызына ықпал жасайды. Фирма оның бұрыңғы орташа мөлшердегі бағасын сақтау барысында капиталдың шексіз көлемдерін тарта ала ма? Өкінішке орай, жоқ. Қосымша капиталға қажеттіліктің көбеюі барысында оның құны өсе береді. Осыған байланысты қаржы менеджері үшін капиталдың шекті немесе маржиналды құнының маңызы зор. Капиталдың шекті құны (marginal cost of capital – MCC) – оның қосымша бірлігін тартуға шығындары болып келеді. Қосымша тартылатын капитал бірлігінің шекті құны белгіленген шегіне дейін WACC шамасына тең болады. WACC тұжырымдамалық көрсеткіші фирма капиталының құрылымы мен құнын, сонымен бірге оның жиынтық тәуекелінің деңгейін көрсетеді. Сондықтан осы көрсеткіш көбінесе әр түрлі құндық көрсеткіштерді (NPV,EVA және т.б.) анықтау барысында ақша ағындарын дисконттау мөлшерлемесі ретінде пайдаланады немесе инвестициялық баламаларды салыстыру мөлшерлемесі ретінде. WACC көрсеткіші сонымен бірге фирма құнын әр түрлі бағалау модельдерінде (үлгілерінде), менеджменттің себептеме жүйелерін әзірлеу барысында, тиімді шаруашылық қызметін талдауда, басқа да басқарушылық шешімдерді қабылдауда пайдаланады.





Достарыңызбен бөлісу:
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
жалпы конкурс
білім беретін
Барлы конкурс
республикасы білім
бойынша жиынты
ызмет регламенті
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
идаларын бекіту
Республикасы кіметіні
облысы кімдігіні
рсетілетін ызметтер
мемлекеттік ызмет
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
мемлекеттік мекемесі
дістемелік сыныстар
Мектепке дейінгі
дебиеті маманды
дістемелік материалдар
білім беруді
ауданы кіміні
жалпы білім
конкурс туралы
мектепке дейінгі
рметті студент
облысы бойынша
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
дарламасыны титулды
Конкурс жариялайды
дістемелік кешен
мерзімді жоспар
разрядты спортшы
мелетке толма
ызметтер стандарттарын
директоры бдиев

Loading...