3 І тарау. Мектеп жасына дейінгі бала тәрбиесі


Қазіргі заман бағдарламаларының ерекшеліктері



бет10/12
Дата11.04.2022
өлшемі62.51 Kb.
#219887
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12
Байланысты:
ару курсовой
о дыбысы Қаблан Аяжан, docx1640691315, Әлімбек, Сейтханова
2.2 Қазіргі заман бағдарламаларының ерекшеліктері

Тәрбие-бұл мектеп жасына дейінгі балалардың рухани дамуына, әлеуметтік тәжірибені жинақтауға, жеке қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған мұғалім мен балалардың арнайы ұйымдастырылған өзара әрекеті.

Елбасымыз - Н. Ә. Назарбаев өз жолдауында «Бізге қоғам қажеттіліктеріне сай келетін осы заманға лайықты азамат, азаматша тәрбиелеу-балабақшадан басталады» деген болатын.

Сондықтан да бүгінгі өскелең ұрпаққа уақыт талабына сай білім беруді одан әрі жетілдіру мәселесі, толассыз күн сайын өзгеріп тұрған әлеммен бірге қатар жүрері анық. Балабақшада берілген тәрбие - барлық тәрбиенің бастамасы әрі жан - жақты тәрбиемен дамыту ісінің түпкі негізін қалайтын орын. Қазақстан Республикасының білімді дамыту тұжырымдамасында «Мектепке дейінгі тәрбие- үздіксіз білім берудің алғашқы сатысы. Ол баланың жеке бас ерекшелігін ескере отырып дамытатын орталық» делінген.

Мектепке дейінгі білім беру мекемесінде оқытуды ұйымдастырудың негізгі нысаны білім беру қызметі (ОД) болып табылады. Мектепке дейінгі жастағы балалардың жетістіктері нақты білімнің, дағдылардың жиынтығымен емес, жеке қасиеттердің жиынтығымен, оның ішінде баланың мектепке психологиялық дайындығын қамтамасыз етумен анықталады.

Баланың өмірі мен тәрбиесінің қолайлы жағдайларын қамтамасыз ету, толыққанды үйлесімді дамыған тұлғаның негіздерін қалыптастыру үшін балабақша мен отбасының өзара әрекеттесуін нығайту және дамыту қажет. Мұғалімдер мен ата-аналардың өзара әрекеті балаларды тәрбиелеу мәселелерін анықтауға, түсінуге және шешуге мүмкіндік береді: ата-аналар балалардың өміріне белсенді қатысады, осылайша қарым-қатынасты жақсы түсінеді және орнатады; мұғалімдер ата-аналармен қарым-қатынас жасай отырып, бала туралы көбірек біледі, бұл сізге тәрбие мен оқытудың тиімді құралдарын таңдауға мүмкіндік береді.

Баланы оқыту және дамыту оқу іс-әрекетінде емес, ойын барысында жүзеге асырылады, балаларға білім беру бағдарламасын игеру нәтижелеріне қатаң талаптар қойылмайды. [10,125] Мектеп жасына дейінгі балаларды оқытуға дайындық кезінде сенсорлық тәжірибені жинақтау бойынша алдын-ала жұмыс жүргізу керек: серуендеу, әңгімелесу, көркем әдебиетті оқу, зейінді дамыту ойындары, визуалды есте сақтау, әлем объектілерінің әртүрлі қасиеттерімен танысуға арналған жаттығулар.

Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлау ерекшеліктерін ескере отырып, оқыту кезінде көптеген көрнекі материалдар мен атрибуттарды (суреттер, репродукциялар, тұрмыстық заттар, қолөнер бұйымдары, костюм элементтері) пайдалану қажет. Оларды балалар оларға еркін жақындап, қарап, қолдана алатындай етіп тарату керек.

Мектеп жасына дейінгі балаларды оқытудың маңызды ерекшелігі-динамикалық позалар мен балалар іс-әрекетінің өзгеруі (физикалық минуттар, Денсаулық сақтау технологиялары, релаксация үзілістері және т.б.).

Әр түрлі іс-шараларға ауысу балалардың назарын аударуға көмектеседі, бұл сабақтың тиімділігін арттырады, шаршау мен шаршауды жеңілдетеді. Оқыту балалармен олардың жасына сәйкес жұмыс түрлерін қолдана отырып жүргізілуі керек. Сонымен қатар, мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс істеудің негізгі формасы және олар үшін жетекші қызмет түрі-ойын. Бірақ ойын оқу, тәрбиелік, дамытушылық әрекеттерді көрсету үшін балалардың белсенділігі қажет. Бар ойын болуы тиіс қызықты дошкольникам. Сондықтан танымдық процестердің озбырлығын алдын-ала, кедергісіз оқыту кезеңі қажет.

Мектепке дейінгі тәрбиені кешеңді ұйымдастыру нәтижесінде баланы жан-жақты дамыту арқылы жетілдіре қалыптастыру негізі қаланады. Баланың денсаулыгын нығайту, дене мүсінінің сымбатын жетілдіру, әуенді кимыл-қозғалыс жасату арқылы талғампаздыққа тәрбиелеуге жағдай жасалады.

Мектеп жасына дейінгі балалармен тәрбие қызметін жүзеге асыру және ұйымдастыру жүйелі және белсенді тәсілге толық ықпал етеді.

Болашаққа оқу-бiлiм сәулесiн таратқан халқымыздың ағартушы- педагогы, қазақ даласында тұңғыш мектеп ашқан, Ыбырай Алтынсарин, ұлы ғұлама Абай Құнанбаев, көрнектi қоғам қайраткерi, ғалым-ұстаз Ахмет Байтұрсынов, қазақ жерiнде тұңғыш ұлттық педагогика, психология пәндерiнiң негiзiн қалаған Мағжан Жұмабаев, Жүсiпбек Аймауытовтардың ұрпақ тәрбиесiне қосқан үлесi, қалдырған мұрасы кешегiнi бүгiнгiмен жалғастырып келе жатқан игiлiгi мол қазына екенi сөзсiз. Олардың шығармашылық асыл мұралары бұл күнде жас ұрпаққа тәрбие мен бiлiм беру жүйесiнiң төрiнен орын алып, тәрбиенiң дәрмендi құралдарының бiрiне айналып отыр.

М.Дулатов «Балқыған жас баланың ойына, қанына, сүйегіне ұлт рухын сiңiрiп, ана тiлiн үйретiп шығару керек» десе М.Жұмабаев «Әрбiр ұлттың баласы өз ұлтының арасында ұлт үшiн қызмет қылатын болғандықтан, тәрбиешi баланы сол ұлт тәрбиесiмен тәрбие беруге мiндеттi» деген. Балаларды тәрбиелеудi жаңа әдiс тәсiлдерiнiң бiрi ұлттық тәрбие.

Қазақ халқының меймандостық салты ұлттық санаға сiңiп, меймандос халық болдық. Ол салт-сананың бастауы, игi әдет одан әдет-ғұрып, одан әдеп, әдептен дәстүр, дәстүрден салт-сана қалыптасады. Ұлттық тәрбие ұлттық мәдениеттi өркендетудiң қайнар көзi болып табылады

Тәрбие процесін ұйымдастыруға жүйелі және белсенді көзқарастың мақсаты-баланың жеке басын тіршілік субъектісі ретінде тәрбиелеу, яғни саналы іс-әрекетке белсенді қатысу. Осы процесіке жүйелі және белсенді көзқарас балалардың білім беру іс-әрекетінің белсенді қатысушылары ретінде әрекет етуіне, өз бетінше білім алуға және оларды іс жүзінде қолдануға үйренуіне жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Бұл баланың дайын формада емес, сыртқы әлеммен белсенді қарым-қатынас жасау барысында алған білімі мен дағдылары, ол үшін оқудың келесі кезеңдеріндегі сәттілігін анықтайтын баға жетпес тәжірибеге айналады.

Тәрбие жұмысының жүйесі келесі принциптер бойынша ұйымдастырылады:



  • бірлескен іс-әрекет процесінде тұлғаны тәрбиелеу;

  • тәрбиеленушіге қойылатын талаптардың бірлігі және оны құрметтеу;

  • педагогикалық басшылықтың балалардың бастамашылығын, шығармашылығын және ынтасын дамытумен үйлесуі;

  • тәрбие процесінің балалардың жас және жеке ерекшеліктеріне сәйкестігі.

Барлық тәрбие жүйесі тәрбие-білім беру процесінің негізгі үш компонентіне негізделген:

1. Ересектерге арналған дамушы орта жағдайында балалардың тәуелсіз (эксперименттік) қызметі.

2. Ересек адамның (мұғалім, ата-ана) балалармен бірлескен (іздеу) қызметі.

3. Жалпылама сабақтар, құрдастарымен қарым – қатынас," ақпарат беруші балалар " - "ересек тыңдаушы". Балалардың тәуелсіз іс–әрекеті баланың жеке тәжірибесін алуға, бірлескен іс-әрекетте оны дамытуға және сабақта жалпылауға бағытталған.

"Егер педагогикалық білім беру жүйесі, ата-аналардың педагогикалық мәдениетін арттыру бойынша жұмыс атқармаса, кез-келген тәрбие жұмысы сәтті болуы мүлдем мүмкін емес еді".В. А. Сухомлинский

Мектепке дейінгі мекемедегі ата-аналармен жұмыс –тәрбие қызметінің басым бағыты.Балабақшаның отбасына әсері нақты педагогикалық бағытқа ие болуы керек.Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарын жүзеге асыра отырып, тәрбиешілер отбасына психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетеді, балалардың денсаулығын дамыту, тәрбиелеу, білім беру, қорғау және нығайту мәселелерінде ата-аналардың құзыреттілігін арттырады.Балабақшаның отбасымен жұмысының негізгі мақсаты-ата-аналарды білім беру процесіне тікелей тарту.

Мемлекеттік балабақшада балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу жұмысын жан-жақты ұйымдастыру болашақ қоғамның мүддесі үшін жұмыс істей алатын, рухани ойлау деңгейі жоғары, Отанын сүйетін, еңбекқор, іскер әуесқой, қабілетті адамды дайындауға бағытталған.

Өскелең ұрпақты жан-жақты тәрбиелеу, болашаққа жол-бүгінгі тәрбиедегі ең қажетті және шұғыл міндеттердің бірі. Қазіргі кезеңде біз елімізде тәрбие тек мектепке дейінгі ұйымдарда, мектептерде жүргізілетінін түсінеміз, сондықтан кейбір ата-аналар тәрбиеге ерекше мән бермейді. Мұндай тәрбие баланың санасында этикаға, тәртіпке немқұрайлы қарауды тудырады, көптеген балаларға жанашырлық пен мейірімділік тудырады.

Сондықтан, балаларды тәрбиелеудің міндетті шарты-отбасындағы балаларды тәрбиелеу мектепке дейінгі кезеңнен басталады, мектеп қабырғасынан басталады және одан әрі даму міндеті туындайды.

Мектеп жасына дейінгі балаларды оқыту кезінде оқытудың көрнекі әдістері мен тәсілдері кеңінен қолданылады:

Бақылау-қоршаған әлемнің құбылыстарына назар аудару, болып жатқан өзгерістерді байқау, олардың себептерін анықтау мүмкіндігі.

Көрнекі құралдарды (заттарды, көшірмелерді, диафильмдерді, слайдтарды, бейнежазбаларды, компьютерлік бағдарламаларды) көрсету.

Балалардың әңгімелері (ертегілерді қайталау, суреттердегі әңгімелер, заттар туралы, балалар тәжірибесінен, шығармашылық әңгімелер).

Әңгіме: танымдық (орта топтан) және этикалық әңгімелер (үлкен мектепке дейінгі жаста).

Мектеп жасына дейінгі балаларды оқытуды ұйымдастыру әдісі ересек адамның басшылығымен емес, ересек пен баланың бірлескен іс-әрекетімен мектепке дейінгі балалық шақтың дамуының ең табиғи процесі болып табылады. Барлық іс – әрекеттерді дамыту ересектермен бірлескен іс-әрекетте, содан кейін құрдастарымен бірлескен іс-әрекетте жүзеге асырылады және біртіндеп баланың тәуелсіз қызметіне айналады.

Балалардың тәуелсіз іс-әрекетінде жеке қызығушылық (ішкі мотивация) жатыр. Ішкі мотивация физикалық күштің өсуіне, эмоциялардың күшеюіне, ойлаудың белсенділігіне әкеледі.

Тәуелсіздік, танымдық қызығушылық, зейін, қиял, ойлау, есте сақтау дамыған сайын балалар зерттеу қызметіне қызығушылық танытады. Іздеу қажеттілігі туа біткен, бірақ ол баланың іс-әрекетке қатысу дәрежесіне тікелей байланысты дамиды. Осыған байланысты баланың айналасындағы әлемді зерттеуге бағытталған оқу процесін ұйымдастыру қажет .

Мұғалімдер балаларды оқыту мен тәрбиелеуде жоғары нәтижелерге қол жеткізу үшін күнделікті балалар іс-әрекетінің әр түрлі түрлерін оңтайлы ұйымдастыруға, жеке тапсырмалардың, ойындардың, тәуелсіз іс-шаралардың, серуендердің, экскурсиялардың оңтайлы мазмұнын қамтамасыз етуге тырысуы керек.

Мектепке дейінгі тәрбие мәселелері жөнініде ғылыми-теориялық және әдістемелік зерттеулер Б.Б.Баймұратова, Қ.А.Аймағамбетова, А.К.Меңжанова, М.С.Сәтімбекова, М.Т.Тұрыскелдина, А.Е.Манкеш, Қ.М.Меңдаяқова, Ә.С.Әмірова, Ф.Н.Жұмабекова, Ж.С.Хасанова, А.Т.Искакова, А.Х.Казетова т.б. мектепке дейінгі білім беру ториясы мен әдістемесі Ұ.Т.Төленова, Н.С.Сайлауова, Г.З.Таубаева, К.М.Метербаева т.б. еңбектерінде зерттелген.

Жоғарыда аталған ғылыми еңбектер тәрбие жұмысын ұйымдастыру мәселесін бірыңғай зерттеуді анықтайды. Алайда, мемлекеттік балабақшада балалардың тәрбие жұмысын ұйымдастырудың ерекшеліктері арнайы қарастырылған. Осы жастағы білім беру мазмұнында балалармен тәрбие жұмысын ұйымдастыру ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде қаралған негізгі міндеттердің бірі болып табылады.

Мектепке дейінгі дайындықтың педагогикалық принциптеріне сәйкес Тәрбие жұмысын ұйымдастырудағы жеке қасиеттерді меңгерумен қатар, балалармен белсенді коммуникативтік іс-әрекеттегі талаптар мен шарттарды орындау қажет.Сонымен, бүгінгі таңда мемлекеттік балабақшада балалардың тәрбие жұмысын ұйымдастыруға қажеттіліктің арту мен оның теориялық және әдістемелік зерттеудің жетекші қауіпсіздігі арасында қайырымдылық бар екендігі белгілі болды. [4]

Осы қарама-қайырымдылықтың шешімін іздеу зерттеу мәселесін анықтауға және біздің зерттеу жұмысымыздың тақырыбын "мемлекеттік балабақшада тәрбие жұмысын ұйымдастырудың ерекшеліктері"ретінде таңдауға кірісті. Егер сіз сабақтастықты қалыптастырумен мақсатты түрде айналыссаңыз, бұл балаларға бірінші сыныпқа көшу кезінде ерікті күш-жігерді, бастамашылдықты және өзіне деген сенімділікті, шығармашылықты және өзіне және жолдастарына жағымды қатынасты көрсетуге көмектеседі.

Қазіргі уақытта жеке бағытталған оқытуға басымдық беріледі, оның мақсаты баланы ерекше, жалғыз тіршілік иесі, оны басқалардан ерекшелейтін ерекше жеке белгілердің тасымалдаушысы ретінде дамыту болып табылады.

Жеке бағытталған оқытуды ұйымдастыру формалары.

1. Дидактикалық ойын, сондай-ақ онымен байланысты іс-шаралар (Дизайн, Бейнелеу және музыкалық іс-шаралар және т.б.). Оқытуды ұйымдастырудың ойын формаларының ерекшелігі ересек адамның ойын мазмұны мен ережелері арқылы балалардың дамуына жанама әсері болып табылады.

2. Ойын – бұл барлық балалардың аз немесе аз біркелкі дамуына жағдай жасайтын сабақ (топтық түрде-8-10 бала). Оқытуды ұйымдастырудың топтық формасы әр баланың дамуына нақты әсер етуге мүмкіндік береді. Ойын сабақтарын ұйымдастырудың нұсқалары:

- бір кіші топ мұғаліммен айналысады, екіншісі көмекшінің бақылауымен ойнайды( жақсырақ басқа бөлмеде), содан кейін бірінші кіші топ жиналып, көмекшімен көшеге шығады, ал екіншісі мұғаліммен айналысады;

-екінші кіші топпен бір уақытта оқыту, бір топ өзін-өзі ойнаумен айналысады, ал екіншісі мұғалімнің тікелей басшылығымен айналысады; содан кейін топтар ауысады.

3. Күнделікті өмірде оқыту (ересектермен мазмұнды қарым-қатынас барысында, баланың ересектермен ситуациялық қарым-қатынасы барысында, дербес іс-әрекет барысында) .

Күні бойы тәрбиеші оқытудың фронтальды формаларын: серуендеу, ашық ойындар, табиғатта және учаскеде еңбек ету, экскурсиялар, мерекелер және т. б. пайдалану кезінде оқыту мен тәрбиелеуді жүзеге асыруға мүмкіндігі бар.

Н.Құлжанованың белсене араласуымен сонау 20-жылдардың өзінде-ақ мектепке дейінгі қазақ педагогика ғылымының іргетасы қалана бастады. Мәселен, 1924ж. Орынборда «Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу» атты педагогикалық жинақ, нұсқау кітабы жарық көрді. Кейіннен «Әйел теңдігі» журналында осы ізгілікті іс әрмен қарай жалғастырылды.

Журнал беттерінде қазақ балабақшаларының озат тәжірибелері, онда жүргізіліп жатқан түрлі тәрбие жұмыстарының жай-жапсары, мақсат-міндеттері жайында көптеген мақалалалары жарияланды. Осы журналдың мектепке дейінгі тәрбие бөлімін басқарған Н.Құлжанова осынау көшпелі қазақ елінде бұрын-соңды болмаған бала тәрбиесінің жаңа түрін аяғынан тәй тұрғызуға себепші болды. [11,89]

Тәрбие процесін ұйымдастыруға жүйелі және белсенді көзқарастың мақсаты-баланың жеке басын тіршілік субъектісі ретінде тәрбиелеу, яғни саналы іс-әрекетке белсенді қатысу. Осы процесіке жүйелі және белсенді көзқарас балалардың білім беру іс-әрекетінің белсенді қатысушылары ретінде әрекет етуіне, өз бетінше білім алуға және оларды іс жүзінде қолдануға үйренуіне жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Адамзат қоғамы даму тарихында қалыптасқан тәрбие мен оқыту теориясы мен практикасын дамыту саласындағы маңызы мен тәрбиелік мүмкіндіктері жайлы Я.А.Коменский, К.Д.Ушинский, В.Г.Белинский, Н.К.Крупская, А.С.Макаренко, Н.Н.Хан, В.А.Сухомлинский, Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, А.П.Сейтешов, М.Ә.Құдайқұлов, А.А.Бейсенбаева, К.К.Жампейісова, Г.Т.Хайруллин, В.В.Трифоновтар маңызды педагогикалық ой-пікірлер қалдырды .

Сондай-ақ халықтың қалыптасқан тәрбие тәжірибесін оқу-тәрбие үдерісінде пайдалану туралы Г.Н.Волков, Я.И.Ханбақов, М.Сейфуллаева, Т.Г.Тимошина, С.Қ.Қалиев, М.Х.Балтабаев, Қ.Б.Жарықбаев, Ә.Табылдиев, С.А.Ұзақбаева, К.К.Қожахметова, Ж.Ж.Наурызбай, Қ.Қ.Шалғынбаевалар өз еңбектерінде тұжырымдады.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
Сабақ жоспары
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
Қазақстан республикасы
рсетілетін қызмет
арналған тапсырмалар
сәйкес оқыту
Жалпы ережелер
білім беретін
бағалау тапсырмалары
бекіту туралы
республикасы білім
оқыту мақсаттары
жиынтық бағалаудың
қызмет стандарты
тоқсанға арналған
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
Қазақстан тарихы
арналған жиынтық
болып табылады
бағалаудың тапсырмалары
арналған әдістемелік
жалпы білім
Әдістемелік кешені
нтізбелік тақырыптық
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
Мектепке дейінгі
Зертханалық жұмыс
республикасының білім
оқыту әдістемесі
Инклюзивті білім
туралы хабарландыру
білім берудің
Жұмыс бағдарламасы
туралы жалпы
қазақ тілінде
Қысқа мерзімді
тақырыптық жоспар
пайда болуы
пәнінен тоқсан